विद्यायाः प्रौढिम् उपगम्य, वैद्यः बहिःसम्भूतानां व्रणानां स्वरूपं ज्ञात्वा, स्नेहस्य च मधुनश्च सायं सायं च यष्टिमधुकया सह सान्द्रं लेपं स्वल्पोष्णं कृत्वा सम्यग् उपयुञ्जीत। शीतलोपचारः, यः पित्तं रक्तं च दाहं च नाशयति, तत्र वेणुवरस्य, एरण्डस्य, श्वदंष्ट्रायाश्च कषायः प्रयोज्यः। हिङ्गुना लवणेन च सह तद् यदा पिबति, तदा अन्तःस्थितं रक्तं निष्कासयति; अथवा यवसस्य, बदरस्य, कुलत्थस्य च रसेन, तैलं विना, पानं कार्यम्। यवपाकं खादेत्, वा लवणयुक्तं पिबेत्; करञ्जस्य, अरिष्टस्य, निर्गुण्ड्याः च रसेन व्रणेषु कृमीन् विनाशयति। त्रिफलाचूर्णेन गुग्गुलुं संयोज्य, वटिकां कृत्वा, नियमं विना सेवनं कुर्वन्, स व्रणशोथयोः विघ्नं अपाकरोति। दूर्वारसेन, कम्पिल्लकस्य, दार्वत्वचः च पिष्टेन, व्रणेषु प्रधानं भेषजं विधीयते। अथ धन्वन्तरिः सुश्रुतं प्रति वदति—भगन्दरादिरोगाणां चिकित्सां शृणु। भगन्दरं शस्त्रेण विविच्य, ततः व्रणवद् उपचारः कार्यः। गुग्गुलुत्रिफलव्योषाणि सममेकत्र घृतयुक्तानि पीडितं भगन्दरं शमयन्ति। निर्गुण्डीरसेन तैलं सिद्धं भगन्दररोगं हन्ति; त्वग्दोषिणां पानाभ्यञ्जननस्य च नस्यस्य च हितम्। गुग्गुलुत्रिफलकृष्णात्रिपञ्चानां समं चूर्णं वटिकां कृत्वा, गलगण्डशोथभगन्दराणि नाशयेत्। उपदंशे लिङ्गमध्यमे शिराभ्यङ्गं कृत्वा, शुद्धिः स्यात्; व्रणं सम्यक् रक्षेत्, यतो लिङ्गमूलं नाशयति। पटोलनिम्बत्रिफलागुडूचिकषायं गुग्गुलुखदिरयुतं पित्वा, उपदंशः नश्यति। त्रिफलां मधुना संयोज्य, कुम्भे पक्त्वा, लेपः उपदंशव्रणं शीघ्रं शमयति। त्रिफलानिम्भभूनिम्बकरञ्जखदिरादीनां पिष्टकषायं घृतपाकं उपदंशे प्रधानं भेषजं स्यात्। स्थग्नस्थिव्रणं ज्ञात्वा, प्रथमं शीतजलेन प्रक्षालयेत्; ततः पक्तलेपं कृत्वा, कुशैः बन्धनं कुर्यात्। माषमांसस्नेक्षीरयवक्वाथजलानि स्थिभग्नस्य बल्यं पानं च दद्यात्। लशुनमधुघृतशर्करापिष्टं सेवनं भग्नसन्धिपतनस्थिविकारिणां शीघ्रं संयोगं जनयति। अश्वत्थत्रिफलव्योषवरभिगुग्गुलुसंयुक्तं सिद्धं भग्नसन्धिव्यवसायाय प्रयुञ्जीत। सर्वकुष्ठेषु वमनविरेचनरक्तमोक्षणानि विधानानि; वचावासापटोलीनिम्बाकलिनीत्वक्चूर्णानि च प्रयोज्यानि। त्रिवृक्कर्णफलत्रिकटुकयुक्तं कषायं मधुना पानं वातहृद्रोगनाशनं चरेत्। मनःशिलामारिचसिद्धं तैलं सर्वकुष्ठनाशनं, शिवापञ्चगुडतण्डुलसंयुक्तं च यथावत्। करञ्जइडगजपिष्टं गोमूत्रेण लेपः, करवीराभ्यङ्गं तैलस्नेहश्च, कुष्ठं विनाशयन्ति। हरिद्रामालयारास्नागुडूच्यिडगजारग्वधकरञ्जपिष्टं कुष्ठे श्रेष्ठं भेषजं। मनःशिलाविडङ्गवागजीसर्षपाणां करञ्जमूत्रपिष्टं सूर्यवत् कुष्ठं अपाकरोति। विडङ्गइडवचाकुष्ठनिशासिन्धूत्थसर्षपाणि, आम्लमूत्रपिष्टं, सिध्माकुष्ठनाशनम्। प्रपुन्नाटबीजसुबीजधात्रिसर्जरसस्नुहीसौवीरचूर्णं सिध्मे उत्तमम्। आरग्वधपत्राणि तक्रेण पिष्टानि सिध्मकचिकुष्ठसिध्मनाशनानि। वागजीष्णं स्नेहं पित्वा, क्षीराहारं तिलतैलत्रिफलामधुव्योषभल्लातकशर्कराणि सप्त, बलवर्धनानि, मेधावर्धनानि, कुष्ठनाशनानि, कामवर्धनानि च। विडङ्गत्रिफलकृष्णाचूर्णं मधुना पानं कुष्ठकृमिमूत्रदोषव्रणभगन्दरनाशनम्। यः अभयारिष्टारिष्टामलकिनिशासेवनं करोति, स सर्वकुष्ठत्वग्दोषान् विजेष्यति; नात्र संशयः। खदिरमूलं दशसहस्रछिद्रकुम्भे दग्ध्वा, तस्य रसं धात्रीरसेन मधुना च संयोज्य, कुष्ठनाशनं रसायनं च। धात्रीखदिरकषायं वागजियुतं पित्वा, शङ्खचन्द्रसमानं श्वित्रं शीघ्रं नाशयति, न संशयः। भल्लातकसिद्धं तैलं मासमेकं पित्वा, रोगविजयः स्यात्; तथा खदिरं जलादिभिः सह पित्वा कुष्ठं नश्यति। सोमराजीफलानि मलपूककषायसिद्धानि एककर्षपरिमाणेन सेवेत; लवणेन खादित्वा, घृतं क्षोद्रफल्गुयुक्तं पिबेत्। अपराजितापिष्टं कुष्ठे लिप्त्वा, वासात्रिफलापाटोलकरञ्जानि शुद्धानि प्रयुञ्जीत; तेन असाध्यश्वित्रं नश्यति। निम्बकृष्णवेत्रयोः क्वाथपिष्टयोः सेवनात् देहः वज्रसमानः भवति, कुष्ठं च निवार्यते, शतवर्षजीवनं लभ्यते। दूर्वारसं चतुर्गुणतैलेन पक्त्वा, तेन त्वचि लिप्ते, कण्डूमण्डलरोगौ शम्येते। वृक्षत्वक् अर्ककुष्ठलवणमूत्रगम्भारीचित्रकसिद्धं तैलं त्वग्रोगव्रणनाशनम्। अम्लफलनिम्बफलचूर्णं चित्रकं गोमूत्रेण, वासामृतापर्पटिकानिम्भभूनिम्बक्षारैः त्रिफलाकुलत्थैः साकं कषायं मधुना संयोज्य, अम्लपित्तं नाशयति। फलत्रिकपटोलतिकतिक्तैः शर्करया च संयुतं कषायं, यष्टिमधुना पानं, ज्वरवमनाम्लपित्तनाशनं करोति। एवं भगवन्तः ऋषयः, वैद्याः च, विविधरोगेषु औषधोपचाराणि विधानानि सम्यग् उपदिशन्ति, यथाऽत्र शास्त्रे निर्दिष्टम्।