śṛṇu, he suśruta, dhanvantareḥ divyaṁ cikitsā-kathām! nāgaramūlam ānīya, dugdhena sādhitam, hṛdaya-śūlam apanayati; tasyārdhena saindhava-lavaṇena saha śivaghr̥tam pibet. kaṇā, pāṣāṇabheda, athavā śilājatu-cūrṇaṁ, śāli-guḍena saha, mūtra-kr̥cchraṁ nāśayati, jīvitam ca punar dadāti. vāta-rogi, śūla-mūtra-kr̥cchra-pīḍitaḥ, amṛtā, nāgarī, dhātrī, vājigandhā, trikantaka-decoctionaṁ pibet. yavakṣāraḥ, śarkarāsadṛśaḥ, sarva-mūtra-vighnaṁ hanti; nidigdhikā-rasaḥ madhunā saha api tadvat. triphalā-lavaṇa-lepaḥ mūtra-saṅgaṁ śamayati; mūtra-vighne karpūra-cūrṇaṁ meḍhrāśaye prayojyaḥ. śigru-mūla-kvāthaḥ, uṣṇa-kaṭuḥ, mūtraṁ preraṇayati; dhātrī-rasaḥ madhunā haridrāyā ca saha sarva-mūtra-rogaṁ hanti; triphalā, dāru, dārvī, aṣṭaka-kvāthaḥ madhunā saha mūtra-rogaṁ śamayati. sthūlatvaṁ hārayitum icchan, śanaiḥ-jāgr̥tiṁ, brahmacaryaṁ, vyāyāmaṁ, dhyānaṁ ca vardhayet, atiyogaṁ tyajet. yavān śyāmākaṁ ca khādann, madhudakaṁ vā uṣṇamāṁsa-rasaṁ pibann, kr̥śatvaṁ prāpnoti. cavyā, jīraka, vyoṣa, hiṅgu, sauvarcala, āmalaka-cūrṇāni madhunā saha, rakta-śuddhiṁ kurvanti, medaḥ nāśayanti, agniṁ dipayanti. citraka-khaṇḍāni caturguṇe jale, dviguṇe mūtre pacitvā, lepaṁ kuryāt, prasthaṁ ghṛtaṁ dugdhena pibet udarārthe. daśa ahāni, paippālikaṁ dugdhena, pratidinaṁ vardhayitvā, punaḥ kramena hārayet. dugdhe pakvaṁ śāliṁ sahasra-dināni bhuñjānaḥ, puṣṭiṁ, dīrghāyuṣaṁ, pliha-udararoga-nāśaṁ ca vindati. punarnavā-kvātha-lepa-ghr̥tam śothaṁ hanti; gomūtreṇa, pippalī-dugdhenā vā, guḍa-harītakī-samāṁśena vā, viśvena vā, śotha-pīḍiteṣu prayojyam. balā-dugdha-siddha-eraṇḍa-tailaṁ pītvā, udara-vr̥ddhi-śūla-jala-saṅcayaḥ śāmyati. pathyā-siddhaṁ sarṣapa-taila-lepaṁ kṛṣṇa-lavaṇena yuktaṁ, udara-rogeṣu pradhānam auṣadham. nirguṇḍī-mūla-lepaḥ granthī-vr̥ddhim nāśayati; smuhī-gaṇḍīrikā-patra-svedaḥ api granthīn hanti. hastikarṇapalāśa-lepaḥ grīva-sthāne dhattūra, eraṇḍa, nirguṇḍī, varṣābhū, śigru, sarṣapa-yutena, galagaṇḍaṁ śamayati. lepaḥ cirakāya bhagandarāya ca mahā-vr̥ddhim nāśayati; śobhāñjana, saindhava, hiṅgu-misraḥ vidradhiṁ hanti. śarapuṅkhā-madhū-lepaḥ sarva-vraṇa-yūthikāṁ śamayati; nimbapatra-lepaḥ api śotha-vraṇān hanti. triphalā, khadira, dāru, nyagrodha, vraṇa-śodhanāya prayujyate; nava-vraṇe, yadyapi duḥkham, kṣipram jala-sekaḥ kāryaḥ. bāhya-hetu-vraṇān vijñāya, ghṛta-madhu-svalpa-uṣṇaṁ yastū licorice-yutam lepayed. śītalaṁ śamanaṁ pittāgni-rakta-haraṁ bambu, eraṇḍa, sveta-dūrvā-kvāthaṁ prayujyaḥ. hiṅgu, saindhava-yuktaṁ, gudāśayam sthitaṁ raktaṁ nirharati; yavāmlaka, kuṣṭha, kulattha-rasaṁ taila-rahitaṁ pibet. yavān bhojanam, vā saindhava-misraṁ, karanja, ariṣṭa, nirguṇḍī-rasaḥ, vraṇa-jantūn hanti. guggulu, triphalā-cūrṇa-piṇḍāḥ niyamena vina, vraṇa-śotha-vighnaṁ hanti. dūrvā-rasaḥ vā kampillakaṁ, dārvā-tvak-yuktam, vraṇa-roga-pradhānam auṣadham. atha dhanvantariḥ suśrutaṁ prāha: śr̥ṇu, bhagandara-cikitsām! śastrena chidya bhagandaraṁ, vraṇavat paripālayet. guggulu, triphalā, vyosha-samaṁ ghṛtena yuktaṁ, duḥkha-bhagandaraṁ nāśayati. nirguṇḍī-rasa-siddhaṁ tailaṁ bhagandaraṁ, kuṣṭhiṣu, pāne, abhyāṅge, nasye ca hitam. guggulu, triphalā, kṛṣṇā, tripañca-samaṁ, guṭikāyāṁ, gulma-śotha-bhagandara-haram. upadaṁśe, meḍhra-madhye śoṇita-mokṣaṇāt śuddhiḥ bhavati; vraṇam yatnena pālayet, hi śiraḥ-nāśa-kārī. paṭola, nimba, triphalā, guḍūcī-kvāthaṁ, guggulu, khadira-yutaṁ pibet, upadaṁśaḥ vinaśyati. triphalāṁ madhunā saha, kumbhe bhṛṣṭām, lepa-rūpeṇa upadaṁśe kṣipram vraṇaṁ śamayati. triphalā, nimba, bhūnimba, karanja, khadira, anyaiḥ, ghṛtena sādhita-lepaḥ upadaṁśe pradhāna-auṣadham. bhagna-vijñānaṁ kṛtvā, śīta-jalena sekayet, tataḥ sidhitaṁ lepaṁ dadyāt, kuśa-bandhane ca. māṣa, māṁsa, ghṛta, dugdha, yūṣa, yavāmbu, bhagna-pīḍite bhojanaṁ pānaṁ ca dātavyam. lasunaṁ, madhu, ghṛta, śarkara-lepaṁ sevamānaḥ, bhagna-sandhi-patita-asthiṣu, śīghraṁ sandhānam avāpnuyāt. aśvattha, triphalā, vyosha, varabhi, guggulu-yutam, bhagna-sandhāne prayojyam. sarva-kuṣṭhe, vamana, virecana, raktamokṣaṇam, vacā, vāsā, paṭolā, nimbā, kalinī, tvak-pallava-prayogaḥ. trivṛt, karṇaphala, trikatu-yuktaṁ kvāthaṁ, madhunā saṁyuktam, vāta-hṛd-rogāpahaṁ, virecana-artham seveta. evaṁ, suśruta, dhanvantareṇa uktāni etāni divya-auṣadhāni, yathā-kramaṁ, sarva-roga-pratīkāra-artham, śuddhāni, hitāni, pratyakṣa-phala-dāyinaḥ.