तत्र एकदा धन्वन्तरिः सुश्रुतं प्रति औषधोपचाराणां विविधानि विधीनि यथाक्रमं निवेदयामास। महत्स्फीत्युपशमनाय मरीचं गुडं च युक्तं क्वाथं प्रयोज्यं, तस्यैव लेहः कासं तृष्णां च नाशयति, भूतेषु च भूख्षयवर्धनं करोति। कण्टकार्याः गुडूच्या च रसं द्वात्रिंशत् पलं पलं घृतस्य प्रस्थेन पाच्यं, तेन कासो ह्रियते, हृदयस्य च प्रेरणं भवति। कृष्णा, धात्र्याः, शर्करायाः, शुण्ठ्याः, मरीचस्य, सैन्धवस्य च क्वाथं, एरण्डतैलेन मिश्रितं, बलवान् वातं नाशयति। बलां पुनर्नवां एरण्डं बृहत्यौ गोक्षुरं च, हिङ्गुलं वर्णाय युक्तं, पानं कृत्वा वातजन्यं शूलं शमयति। त्रिफलां निम्बां यष्ट्यां कटुकां अरग्वधं च क्वाथं मधुना मिश्रितं दाहशूलनिवारणाय दीयते। त्रिफलायाः यष्ट्याः च जलं अजीर्णशूलनाशनं, शुद्धं मण्डूरं त्रिफलाचूर्णेन मधुना घृतं च लिह्यते, तद् सर्वदोषशूलनाशनं। त्रिवृत्, कृष्णा, हरितकी द्वौ, चत्वारः, पञ्च च अनुपातेन गुडप्रमाणस्य वटिका कृत्य, मलबन्धं रोगं च नाशयति। हरितकी, यवक्षारः, पिप्पली, त्रिवृत् च चूर्णं घृतसहितं पानं उदावर्तनाशनाय। त्रिवृत्, हरितकी, श्यामा, स्नुहीदुग्धेन संसाध्य, मूत्रेण सह वटिकाः पिबेत्, ताः मलबन्धभेदनाय श्रेष्ठाः। घृतं त्र्यूषणत्रिफलाधन्याविडङ्गचव्यचित्रकपिष्टेन पच्यते, तद् वातगुल्मोपशमनाय। नागरमूलं क्षीरपाकं हृदयशूलनिवारणाय, तस्यार्धसैन्धवघृतं पिबेत्। कनायाः, पाषाणभेदस्य, शिलाजतुना च चूर्णं तण्डुलगुडेन सह मूत्रकृच्छ्रं शमयति, जीवनं च पुनः ददाति। वातपीडितः मूत्रकृच्छ्रशूलयुक्तः अमृतानागरिधात्रिवाजिगन्धात्रिकण्टकक्वाथं पिबेत्। यवक्षारः शर्करासदृशः सर्वमूत्रकृच्छ्रनाशनाय, तथा निदिग्धिकायाः रसं मधुना सह पिबेत्। सैन्धवः त्रिफलापिष्टेन मूत्रबन्धनाशनाय, मूत्रगमनविघ्ने कर्पूरचूर्णं मूत्रमार्गे स्थाप्यते। शिग्रुमूलस्य क्वाथं तीक्ष्णं पानं मूत्रगमनाय, धात्र्याः रसं मधुना हरिद्रया च सर्वमूत्रकृच्छ्रनाशनाय; त्रिफलादारुदार्व्यष्टकक्वाथं मधुना मूत्ररोगनिवारणाय। स्थूलतायाः इच्छुकः शनैः शनैः जागरणं ब्रह्मचर्यं व्यायामं चिन्तनं च वर्धयेत्, अतिक्षुदं त्यजेत्। यः यवः श्यामाकं च खादति, तद् कृशतायाः कारणं; मधुयुक्तं जलं, ऊष्णं भोजनं, यवपाकं वा पिबेत्, कृशः भवति। चव्याजीरकव्योषहिङ्गुसौवर्चलामलकीनां चूर्णं मधुना पिबेत्, रक्तशुद्ध्यर्थं, मेदःनाशनाय, सर्वप्रकारेण जठराग्निवर्धनाय। चित्रकस्य कण्डं चतुर्गुणे जले, द्विगुणे मूत्रे पच्यते, पिष्टं कृत्वा घृतप्रस्थं क्षीरसहितं पिबेत्, उदररोगनिवारणाय। दशदिनानि क्रमशः वर्धयित्वा, दश पिप्पालिकाः प्रतिदिनं क्षीरसहितं पिबेत्, ततः तद्रूपेण ह्रासं कुर्यात्। यः क्षीरपाके तण्डुलं सहस्रदिनानि खादति, तस्य पुष्टिः दीर्घायुष्यम्, प्लीहाविदारोगनाशनं च। पुनर्नवाक्वाथपिष्टेन पक्तं घृतं श्वित्रनाशनाय, गोमूत्रेण वा, पिप्पलीक्षीरपानं वा, गुडहरितकीसमं वा, विश्वं वा, श्वित्रपीडितैः उपयोज्यं। बलाम् क्षीरं च मिलित्वा, एरण्डतैलं पिबेत्, तेन उदरवृद्धिशूलस्रावः शम्यते। पथ्यायाः पिष्टं सरिष्षतेन तैलपक्वं कृष्णलवणेन मिश्रितं, उदररोगनिवारणाय उत्तमम्। निर्गुण्ड्याः मूलस्य लेपनं गण्डमाला नाशयति, स्नुहीगण्डीरिकापत्रैः स्वेदनं गण्डमाला अपि शमयति। हस्तिकर्णपलाशस्य पिष्टं ग्रीवायां धत्तूरएरण्डनिर्गुण्डीवरषाभूशिग्रुसरिष्षतेन सह, गलगण्डरोगनिवारणाय। पुलकः दीर्घं घोरं च श्वित्रं नाशयति, शोभाञ्जनं सैन्धवः हिङ्गुं च मिश्रितं विद्रधीनाशनाय। शरपुङ्खायाः पिष्टं मधुना सह सर्वव्रणरोगनाशनाय लेपनीयम्, तथा निम्बपत्रस्य लेपं श्वित्रव्रणशूलनिवारणाय। त्रिफलाखदिरदारुन्यग्रोधाः व्रणशुद्ध्यर्थं, चिकित्सकः त्वरितं नूतनव्रणं प्रक्षालयेत्, यद्यपि तद्वेदनायुक्तं। चिकित्सकः बाह्यहेतुकृतं व्रणं ज्ञात्वा, घृतं मधुं च स्नेहं स्यन्दितं यष्ट्या सह उपयोज्यं। शीतलोपचारः रक्तपित्तनाशनाय, वंशएरण्डदूर्वाक्वाथं पिबेत्। हिङ्गुसैन्धवेन सह पानं, अन्तःस्थितं रक्तं निष्कासयति; यवकुल्थकपिप्पलरसं तैलरहितं च पिबेत्। यवस्य खाद्यं वा, सैन्धवेन सह पानं, करण्जारिष्टनिर्गुण्डीरसः व्रणकृमिनाशनाय। गुग्गुलुत्रिफलाचूर्णवटिकाः, निःसंयमं पिबेत्, व्रणश्वित्रनिवारणाय। दूर्वारसकम्पिल्लकदार्वच्छालकपिष्टं व्रणोपशमनाय मुख्यं। ततो धन्वन्तरिः सुश्रुतं उवाच— भगन्दरादिरोगाणां चिकित्सां शृणु। शस्त्रकर्मणा भगन्दरं उद्घाट्य, व्रणवत् उपचारः कार्यः। सममात्रं गुग्गुलुत्रिफलाव्योषं घृतसहितं, भगन्दरशूलरोगनाशनाय दीयते। निर्गुण्डीरसतैलं भगन्दररोगनाशनाय, त्वचां रोगिणां पानं, अभ्यङ्गं, नस्यं च हितम्। गुग्गुलुत्रिफलाकृष्णात्रिपञ्चं समं वटिकाः कृत्वा, श्वित्रशोथभगन्दररोगनाशनाय उपयोज्यं। एवं धन्वन्तरिः सुश्रुताय विविधानां रोगाणां औषधोपचाराणि कृते उपदिष्टवान्, यथाक्रमं यथार्थं च, तैः रोगपीडिताः जनाः आरोग्यं, सुखं, दीर्घायुष्यम् च प्राप्तुम् शक्नुवन्ति।