एवं धन्वन्तरिः आयुर्वेदस्य गूढानि रहस्यानि स्निग्धया वाणीया प्रवदति। तत्र प्रथमं सर्पिषः, तैलानां, मधूनां, शर्करायाः, गुडस्य, क्षीरस्य, विविधान्नानां च गुणाः स्पष्टं विवृताः। सर्वप्रथमं, सर्षपः कृमीन्, श्वेतिम्, कफम्, मेदः, वातं च नाशयति। तत्र पटोलतैलं नेत्रे हितम्, पित्तम्, हृद्रोगम्, वातं च अपाकरोति। एरण्डतैलं कफपित्तहरं, केशवर्धनं, त्वग्-श्रोत्रयोर् पोषकं, मधु तु त्रिदोषनाशनं, किन्तु वातलं इति कथ्यते। इदानीं इक्षुः हिक्कायाः, श्वासस्य, कृमीनां, वमनस्य, मूत्ररोगस्य, तृष्णायाः, विषस्य च नाशकः। तस्य रसः रक्तपित्तहरः, बलवर्धकः, वृष्यः, परं कफवर्धकः। गुडः वातपित्तहरः, शुष्कः, वातशमकः, कफजनकः; पुरातनगुडः विशेषतः पित्तहरः, हितः, रक्तशुद्धिकरः। शर्करा घृतसमिता रक्तपित्तहरः, वृष्यः; मध्यमशर्करा अम्लत्वात् सर्वपित्तजननी, कफवातहरि च। तीक्ष्णं नूतनं सिद्रं रक्तपित्तजनकं; भृष्टशाल्योदनं पाचनं, भूखवर्धनं, हितं। सुप्तोदनं लघु, वातानुलोमनं, मूत्रशुद्धिकरं; सतक्रं, दाडिमं, पिप्पलीं, गुडं, मधु, पिप्पलीं युक्तं हितं। सुप्तोदनं सुपाकं कासश्वासातिसारेषु हितम्; क्षीरपाकं शाल्यन्नं कफबलवर्धकं; कृष्णरः वातनाशकः। शाल्यन्नं सुपिष्टं, सुस्रावितं, स्निग्धं, स्वल्पोष्णं, लघु, मूलफलकन्दयुक्तं पोषकं, किंतु गुरु। सुपाकं सूपं स्वल्पोष्णं लघु; स्नेहयुक्तं शाकं हितं। दाडिमामालकीसूपं दीपनीं, वातपित्तहरं; मूलीयुक्तं कफनाशकं, श्वासकासनासरोगहरं। यवबदरकुल्थसूपं कण्ठे हितं, वातनाशकं; मुद्गामालकीसूपं बन्धनं, कफपित्तनाशकं। दधिगुडं वातशमकं; सक्तवः शुष्काः, वातलाः; घृतपूरितः शष्कुली दीपनी, वृष्यः, गुरु। मांसान्नं पोषकं; अपूपः कठिनपाकः; तैलयुक्तः नेत्रे हितः; जलपाकः कठिनपाकः। अतीवोष्णं सुप्तं हितं; शीतं अपूपं हितं; भोजनान्ते जलपानं श्रमतृष्णादिनाशकं। यथायोगं अन्नपानं सेवनात् रोगरहितः भवति; मयूरकण्ठवर्णं, विषं च, जलं वर्णहरं। तीक्ष्णगन्धस्पर्शरसेभ्यः भुक्तस्य मनः क्लेशः; तेषां श्वासेन नेत्ररोगः, यः श्रेष्ठवैद्यैरपि दुर्लभः; कम्पनं, जृम्भा, चिह्नानि विषस्य। इदानीं धन्वन्तरिः प्रोवाच – ज्वरः अष्टविधः, पृथग्वा, द्वयं वा, बाह्यहेतुना वा उत्पद्यते। तृष्णाज्वरनाशाय, मुष्टपरपटकुषीरचन्दनुडिच्यनागरैः कृतं कषायं शीतं जलं दातव्यं। नागरं, देवदारुं, धान्यकं, उभे बृहती, ज्वरितस्य पाचनार्थं प्रथमं दातव्यम्, ज्वरनाशकं। आरग्वधाभयामुष्टतिक्ताग्रंथिकैः कृतं कषायं कषायं, पाचनं, ज्वरातिसारपीडायाम् हितं। मधूकसारासिन्धूतवचोषणानि समं कृत्वा, जलसमिता, नस्येन चेतनायाः पुनरुत्थानाय दातव्यम्। त्रिवृतविशालात्रिफलाकटुकारग्वधैः कृतं कषायं, क्षारयुक्तं, विरेचनं, सर्वज्वरनाशकं। महौषधामृतामुष्टचन्दनुषीरधान्यकैः कृतं कषायं, शर्करामधुसंयुक्तं, त्रैदिनिकज्वरहरम्। सप्तशोणितसूत्राणि अपामार्गमूलात् सूर्ये उदिते कटिप्रदेशे बन्धनात् त्रैदिनिकज्वरनाशः। गङ्गायाः उत्तरतीरे, निरपत्यत्यागिनः मृतस्य तिलोदकं दत्वा, द्विदिनिकज्वरनाशः। गुडूचीविपलावासकमृद्वीकाबलाकषायलेपैः तैलं कृत्वा, ज्वरनाशकं। धात्र्याशिवाकणावह्निकषायं सर्वज्वरनाशकं; इदानीं ज्वरातिसारहरं औषधं कथयामि। पृष्णिपर्णीबलाबिल्वनागरौत्पलधान्यकपाठेन्द्रयवभूनिम्बमुष्टपरपटकैः कृतं कषायं, महौषधयुक्तं, तीव्रातिसारज्वरनाशकं। नागरातिविषामुष्टभूनिम्बामृतवत्सककषायं सर्वज्वरनाशकं, सर्वातिसारनाशकं। मुष्टपरपटकदिव्यशृङ्गवेरशालपर्णीपृष्णिपर्णीबृहतीकण्टकारिकाकषाययुक्तं क्षीरं हितम्। बलाश्वदंष्ट्राबिल्वपाठानागरधान्यकयुक्तं अन्नं सर्वातिसारिणां हितम्। बिल्वाम्बुम्बीजकषायं शर्करासंयुक्तं अतिसारहरम्; कुटजत्वक् कषायं अपि हितम्। वत्सकातिविषाविश्वकणाकण्डकषायं रक्तपीडायुक्तातिसारे हितम्। इदानीं ग्रहणीचिकित्सां कथयामि। ग्रहणीं चित्रककषायलेपघृतं नाशयति, पाचनं करोति, गुल्मशोफपक्वाशयरोगप्लीहवेदनारक्तार्शोनाशकं। सौवर्चलसैन्धवविडङ्गोद्भिदसामुद्राणि पंचलवणानि युक्तानि। अर्शः त्रिविधं – शस्त्रं, क्षारं, अग्निः; नवनीतम् अपि अर्शःहरम्। गुडूचीपिप्पलीघृतभृताभयायाः अम्ललवणान्नानि अर्शःबद्धवर्चसःनाशाय भक्षयेत्। तिलरसं मिश्रितं अर्शःकुष्ठनाशकं; पंचकोलानि, कृष्णमरिचं, त्रिकटुकं पाचनं। हरीतकीं भक्षयेत्, अथवा शुण्ठिगुडेन, अथवा सैन्धवेन; सर्वदा दीपनी। एवं धन्वन्तरिः आयुर्वेदस्य विविधान्नपानचिकित्सायाः, ज्वरातिसारग्रहण्यादीनां, गुणान्, दोषान्, औषधानि च श्रद्धया विवृतवान्।