शृणुत धर्मज्ञाः, अहं भवन्तः सम्यग् निवेदयामि दिव्यौषधानां, फलानां, जलस्य, क्षीरस्य, तैलस्य, मधुनः, शर्करायाश्च गुणान् यथास्मिन्ग्रन्थे सम्यग् प्रतिपादितम्। कूष्माण्डः त्वगादिरोगान्, मूत्रकृच्छ्रं, ज्वरं, श्वासकासौ, पित्तं कफं च अपहरेत्, सर्वरोगनाशनः, मूत्राशयशुद्धिकरश्च भवति। कलिङ्गः आलबुनी च पित्तनाशकौ वातकरौ च उच्येते; त्रपुषः उर्वारुकः च वातकफहरौ पित्तनिग्राहकौ च। वृक्षाम्लः कफवातनाशकः; जम्बीरकः कफवातहरः; दाडिमः वातनाशकः सङ्ग्राही; नागरङ्गफलम् गुरु इति कीर्त्यते। केशरः मातुलुङ्गश्च दीपनीयौ कफवातहरौ; माषः वातपित्तनाशकः स्निग्धः उष्णः वातहरः च। सरमामलकं वृष्यं मधुरं हितं आम्लजनकं; हरितकी पुण्यगुणा अमृतसमा भोजनान्ते रुचिप्रदा। स्त्रंसनी कफवातनाशिनी; अक्षः अपि सर्वदोषजित्; तिन्तिडिफलम् आम्लं वातकफहरं बृंहणं रेचनं च। लाकुचं दोषकरं मधुरं; बकुलं कफवातहरं; बीजपूरकं उदरशोथवातकफश्वासकासनाशनम्। कपित्थं सङ्ग्राही, दोषनाशकं, पक्ते गुरु, विषघ्नं; अपक्ते कफपित्तवर्धकं, परिपक्ते पित्तवर्धनं। आम्रं पक्तं वातमांसशुक्रवर्णबलवर्धनं; जाम्बवात् वातकफपित्तहरं, सङ्ग्राही, विबन्धकरम्। तिन्दुकः कफवातनाशकः; बदरं वातपित्तहरम्; बिल्वः विबन्धकरः वातकरश्च; प्रियालः वातहरः। राजादनफलम्, मोचः, पनसः, नारिकेलः शुक्रमांसवर्धनाः, मधुराः स्निग्धा गुरवः। द्राक्षा मधूकः खर्जूराश्च, कुङ्कुमं च, वातरक्तहराणि; पक्तमागधी मधुरा श्रेष्ठा श्वासपित्तनाशिनी। आर्द्रशुण्ठी रुच्युष्णा दीपनी कफवातहरणी; शुष्कशुण्ठी, मरिचं, पिप्पली च कफवातजितः। मरिचं चिकित्सकैः अदिपनीति न स्मृतम्, किन्तु उदरगुल्यरुजाशनाशनं; हिङ्गु वातकफहरम्। यवानिका धन्याका जीरकं च वातकफनाशनां मुख्यानि; सैन्धव लवणं चक्षुष्यम्, दीपनी सर्वदोषशमकम्। सौवर्चल लवणं विबन्धनाशनं, उष्णं, हृद्रुजापहम्; विदङ्गं उष्णं रुजापहं तीक्ष्णं वातनाशनं च। रोमक लवणं वातकरं, मधुरं, रुच्यं, स्निग्धं, गुरु; यवक्षारः हृद्रोगपाण्डुकण्ठरोगनाशनः, अग्निदीपनः। सौवर्चलक्षारः उष्णः दीपनीयः तीक्ष्णः सूक्ष्मः दोषनाशकः, लघु प्रियः विषनाशनश्च। नद्युदकं वातलं रूक्षं शुद्धं मधुरं लघु; तत् वातकफनाशनं, सर उदकं वातलं, वर्जनीयम्। वसन्तोदकं रुच्यं दीपनीयं रूक्षं कफनाशनं लघु; कूपोदकं दीपनीयं पित्तनाशनं, वर्षोदकं पित्तनाशनं च। सूर्यरश्मिभिः दिवा, चन्द्ररश्मिभिः रात्रौ तप्तं जलं सर्वदोषविनिर्मुक्तं, वर्षोदकसमानम्। उष्णोदकं ज्वरश्वासमेदोवातकफनाशनम्; सिद्दोदकं शीतनाशनं सर्वदोषहरं, स्थगितं जलं तु अहितम्। गौदुग्धं वातपित्तनाशकं स्निग्धं गुरु रसायनम्; महिषदुग्धं गुरुतरं स्निग्धतरं अग्निनाशनम्। अजाक्षीरं रक्तातिसारकासश्वासकफनाशनं, चक्षुष्यम्, स्त्रीपुष्टिकरं, रक्तपित्ते हितम्। दधि वातहरं बल्यं, पित्तकफवर्धनं; तक्रारन्यः दोषनाशकं, स्रोतःशुद्धिकरं च। नवान्नीतं अन्त्रशूलार्शोरुजानाशनं; पुराणं गुरु त्वच्यादिदोषकरं। तक्रं प्राचीनैः ऋषिभिः अतीव श्रेयस्करं अन्त्रशोथार्शःपाण्डुतृष्णागुलिनाशनं सर्वदोषशमनम्। घृतं बल्यं मधुरं वातपित्तकफनाशनम्; गोघृतं मनःश्चक्षुष्यम्, सम्यग् सिद्धं सर्वदोषजित्। सिद्धं घृतं अपस्मारविषोन्मादमूर्च्छानाशनं; अजादीनां घृतं गोदुग्धगुणयुक्तम्; मूत्रं वातकफहरं सर्वकृमिविषनाशनम्। तिलतैलं पाण्डुशोथत्वग्रोगार्शःशोथगुल्ममूत्रकृच्छ्रनाशनं, वातकफहरं, बल्यं, श्रेष्ठमिति। सरिषपः कृमिपाण्डुनाशनः, कफमेदोवातहरः; अतसीतैलं चक्षुष्यम्, पित्तहृद्रोगवातनाशनम्। एरण्डतैलं कफपित्तहरं केशवर्धनं, त्वग्कर्णपुष्टिकरं; मधु सर्वदोषनाशनं, किंतु वातलम्। इक्षुः हिक्काश्वासकृमिच्छर्दिमूत्रकृच्छ्रतृष्णाविषनाशनः; तस्य रसः रक्तपित्तनाशनः, बल्यः, वृष्यः, कफवर्धनः। गुडः पित्तवर्धनः तीक्ष्णः; सुरा, मीनसिद्धिका लघ्वी; शर्करा वृष्याः स्निग्धा मधुरा रक्तपित्तवातजित्। गुडः वातपित्तहरः रूक्षः वातशमः, कफकरः; पुराणगुडः पित्तनाशनः हितः रक्तशुद्धिकरः। शर्करा घृतयुतं रक्तपित्तनाशनं वृष्यं; मध्यमा शर्करा आम्लत्वात् सर्वपित्तकरा, कफवातजित्। अतीव तीक्ष्णं नवसिद्धं सैन्धवं रक्तपित्तकरं; लाजमण्डः दीपनीयः रुच्यः हितः। पयसा सिद्धः पयः लघु, वातानुलोमनं मूत्रशुद्धिकरं; सतक्रदाडिमपिप्पलीगुडमधुपिप्पलीयुक्तः हितः। सम्यग् सिद्धः पयः कासश्वासातिसारेषु उपयुक्तः; पयसा सिद्धं शालि कफबलवर्धनं; कृषरः वातनाशनः। सुविशोधितं, परिष्कृतं, स्निग्धं, सुखोष्णं, लघु, मूलफलकन्दयुक्तं शालि पुष्टिकरं, गुरुम् इति। एवं प्रभेदतः सर्वेषां द्रव्याणां गुणाः, दोषनाशनं, बलवर्धनं, रोगशमनं च, ऋषिभिः सम्यग् प्रतिपादितम्।