śṛṇu, bhagavan! aham etān ślokān anusṛtya ekīkṛtya kathāṃ vivṛṇomi— masūra nāma śākam madhuraṃ śītaṃ bandhanaṃ kaṣāyaṃ ca, śleṣma-pitta-haraṃ ca bhavati; tathā kalāyaḥ sarva-guṇayuktaḥ, atyantaṃ vāta-prakopakaḥ ca kathitaḥ. āgkī śleṣma-pitta-harī, vīryavardhinī ca jñāyate; atasī pittavardhinī, siddhārthaḥ śleṣma-vāta-jit tathā smṛtaḥ. tilaḥ lavaṇa-madhura-sneha-bala-kṛt uṣṇaḥ pittavardhakaś ca, yāḥ anyāḥ śūka-dhānyāḥ kharāḥ śītāḥ bala-hāriṇyaḥ ca, tāḥ apy uktāḥ santi. citraka, eṅguḍī, nālīkā, pippalī, madhuśigru, cavyā, caraṇa, nirguṇḍī, tarkārī, kāśamardaka ca, ete api prasaṅgena nirdiṣṭāḥ. bilva-prabhṛtayaḥ phalāni śleṣma-pitta-harāṇi, krimi-nāśakāni, laghūni, agni-dīpanāni ca bhavanti; varṣāsu deśeṣu sūrya-tāpe ca, vāta-śleṣma-nāśakāni sarva-doṣa-haraṇi ca santi. erandaḥ, kākamācī, tathā tṛṇāntakaḥ, tikta-rasāḥ sarva-doṣa-hāriṇaḥ; cāṅgerī śleṣma-vāta-harī, sarṣapaḥ sarva-vyādhi-nāśakaḥ ca. kausmasumbhaḥ rājikā ca vāta-pitta-harī, nāḍīcaḥ śleṣma-pitta-harī, urvārukaḥ madhuraḥ śītaś ca kathitaḥ. padma-patraṃ tripuṭā ca vyādhi-haraṇī, tripuṭā tu vāta-vardhinī; vāstukaḥ lavaṇa-yuktaḥ, sarva-vyādhi-nāśakaḥ, ati-dīpanaḥ ca. taṇḍukī, vipahara, pālaṅkyā, ityevam mūla-śākāni vyādhi-kārakāṇi, kṛśatā-kārakāṇi ca; paktāni tu vāta-śleṣma-vardhakāni syuḥ. sarveṣu śreṣṭhaḥ adyaḥ vyādhi-haraḥ, paktvā kaṇṭha-śamanaḥ; karkoṭaka, vārtāka, paṭola, kāravellaka ca atra smṛtāḥ. kūṣmāṇḍaḥ kuṣṭha-prameha-jvara-śvāsa-kāsa-pitta-śleṣma-haraḥ, hitakaraḥ, sarva-vyādhi-nāśakaḥ, basti-śodhakaḥ ca ucyate. kaliṅgaḥ ālabuṇī ca pittaghnaḥ, vāta-prakopakaḥ; trapuṣaḥ urvārukaḥ vāta-śleṣma-haraḥ, pitta-niyantrakaḥ ca. vṛkṣāmlaḥ śleṣma-vāta-haraḥ, jambīraḥ śleṣma-vāta-haraḥ, dāḍimaḥ vāta-haraḥ bandhanaḥ ca, nāgaraṅga-phalaṃ guru ucyate. keśaraḥ mātuluṅgaś ca agni-dīpanaḥ, śleṣma-vāta-haraḥ; māṣaḥ vāta-pitta-haraḥ, snigdhaḥ, uṣṇaḥ, vāta-haraḥ ca. saramāmalakaḥ vṛṣyaḥ, madhuraḥ, hitaḥ, āmlakaraḥ; harītakī guṇavatī, amṛta-samā, bhuktvā agni-vardhinī ucyate. straṃsanī śleṣma-vāta-harī, akṣaḥ sarva-doṣa-jit, tintiḍī-phalaṃ āmlaṃ, vāta-śleṣma-haraṃ, bhedanaṃ ca. lakucaṃ vyādhi-kārakaṃ madhuraṃ ca, bakulaḥ śleṣma-vāta-haraḥ; bījapūrakaḥ udara-śopha-vāta-śleṣma-śvāsa-kāsa-nāśakaḥ ca. kapitthaṃ bandhanaṃ, vyādhi-haraṃ, pakvaṃ guru viṣa-haraṃ; apakvaṃ śleṣma-pitta-vardhakaṃ, su-pakvaṃ pitta-vardhakaṃ ca. pakvaṃ āmraṃ vāta-māṃsa-śukra-varṇa-bala-vardhakaṃ, jāmbavaḥ vāta-śleṣma-pitta-haraḥ, bandhanaḥ, vibandhakaraḥ ca. tindukaḥ śleṣma-vāta-haraḥ, badaraḥ vāta-pitta-haraḥ, bilvaḥ vibandhakaraḥ, vātaghnaḥ ca, priyālaḥ vāta-haraḥ ucyate. rājādana-phalaṃ, mocaḥ, panasaḥ, nārikelaś ca, śukra-māṃsa-vardhakāḥ, madhurāḥ, snigdhāḥ, guravaḥ ca. dṛkṣā madhūkaḥ kharjūraḥ, kuṅkumaṃ ca vāta-rakta-haraḥ; pakvā māgadhī madhurā, śreṣṭhā, śvāsa-pitta-haraṇī ca. ārdrakaṃ ruci-karaṃ, bālaṃ, agni-dīpanaṃ, śleṣma-vāta-haraṃ; śuṣka-nāgaraḥ maricaṃ pippalī ca śleṣma-vāta-jit iti smṛtāḥ. maricaṃ cikitsakair abālaṃ, kintu udara-gulma-śūla-nāśakaṃ, hiṅguḥ vāta-śleṣma-haraḥ. yavānī dhānyakaṃ jīrakaṃ ca vāta-śleṣma-haraṇāṃ pradhānāni, saindhava-lavaṇaṃ cakṣuṣyaṃ, bālaṃ, sarva-doṣa-śamanaṃ ca. sauvarchala-lavaṇaṃ vibandha-haraṃ, uṣṇaṃ, hṛd-roga-haraṃ; viḍaṅgaṃ uṣṇaṃ, śūla-haraṃ, tīkṣṇaṃ, vāta-nāśakaṃ ca. romaka-lavaṇaṃ vātaghnaṃ, madhuraṃ, ruci-karaṃ, snehakaraṃ, guru ca; yava-kṣāraṃ hṛd-roga-pāṇḍu-kaṇṭha-vyādhi-haraṃ, agni-dīpanaṃ ca. sūpaḥ uṣṇaḥ, dīpanaḥ, tīkṣṇaḥ, sūkṣmaḥ, doṣa-haraḥ, laghuḥ, priyaḥ, viṣa-haraḥ ca. nadī-jalaṃ vātaghnaṃ, rukṣaṃ, śuddhaṃ, madhuraṃ, laghu ca; vāta-śleṣma-haraṃ, sarasi-jalaṃ vātaghnaṃ, varjanīyaṃ ca. prasravaṇa-jalaṃ ruci-karaṃ, agni-dīpanaṃ, rukṣaṃ, śleṣma-haraṃ, laghu ca; kūpa-jalaṃ bālaṃ, pitta-haraṃ, varṣā-jalaṃ pitta-haraṃ ca. sūrya-raśmi-divā-candra-raśmi-niśā-sparśitaṃ jalaṃ sarva-doṣa-muktaṃ, varṣā-jala-tulyaṃ ca. uṣṇa-jalaṃ jvara-śvāsa-meda-vāta-śleṣma-haraṃ, paktvā-jalaṃ śīta-sarva-doṣa-haraṃ, sthitaṃ jalaṃ tu hiṃsakam. gauḥ kṣīraṃ vāta-pitta-haraṃ, snigdhaṃ, guru, rasāyanaṃ; mahīṣī-kṣīraṃ gurutaraṃ, snigdhataram, agni-nāśakaṃ ca. āja-kṣīraṃ raktātīsāra-kāsa-śvāsa-śleṣma-haraṃ, cakṣusyaṃ, strīṇāṃ puṣṭikaram, raktapitta-haraṃ ca. dadhi vāta-haraṃ, bālaṃ, pitta-śleṣma-vardhakaṃ; takraṃ mastu ca doṣa-haraṃ, srotasāṃ śodhanaṃ ca. navanītaṃ pakvaṃ, atisaṃskṛtaṃ, āmāśaya-guda-śūla-haraṃ; purāṇa-navanītaṃ ca gurutaraṃ, kuṣṭhādi-kārakaṃ. takraṃ pūrva-vṛddhaiḥ āmāśaya-vyādhi-śopha-guda-pāṇḍu-ātīsāra-gulma-haraṃ, sarva-doṣa-śamanaṃ ca. ghṛtaṃ bālaṃ, madhuraṃ, vāta-pitta-śleṣma-haraṃ; goghṛtaṃ manas-cakṣusyaṃ, samyak saṃskṛtaṃ sarva-doṣa-jit ca. pakvaṃ ghṛtaṃ apasmāra-viṣa-unmāda-mūrcchā-nāśakaṃ; ajādi-ghṛtaṃ gavyādi-guṇa-yuktam, mūtraṃ vāta-śleṣma-haraṃ, sarva-krimi-viṣa-nāśakam ca. tila-tailaṃ pāṇḍu-udara-kuṣṭha-guda-śopha-gulma-prameha-haraṃ, vāta-śleṣma-nāśakaṃ, bala-pradaṃ, śreṣṭham iti kathitam. evaṃ bhagavan, etāni sarvāṇi dravyāṇi, yathā śāstreṣu nirdiṣṭāni, guṇāguṇaiḥ saha, doṣa-pratīkāra-bhūtāni, hitāni ca, vistarataḥ kathitāni.