गरुडपुराणम्

शान्तनु-सत्यवत्योः द्वौ पुत्रौ अभवन्—चित्राङ्गदः च विचित्रवीर्यः। गन्धर्वः चित्राङ्गदं पुत्रं चित्राङ्गदं हत्वा निनाय। अपरः विचित्रवीर्यः काशिप्रभासु पतिः अभवत्। तस्य निधनानन्तरं, नियोगेन व्यासात् पुत्राः उत्पन्नाः। अम्बिकायाः धृतराष्ट्रः, अंबालिकायाः पाण्डुः, दासीपुत्रः विदुरः जातः। धृतराष्ट्रस्य गान्धार्यां पुत्राः अभवन्। दुर्योधनस्य नेतृत्वे शतं बलवान् पुत्राः अभवन्। पाण्डोः कुन्त्या मद्र्याञ्च पञ्च पुत्राः अभवन्। युधिष्ठिरः, भीमसेनः, अर्जुनः, नकुलः, सहदेवः—एते पञ्च महाबलपराक्रमिणः। भाग्यवशात् कुरुपाण्डवयोः वैरं उत्पन्नम्। दुर्योधनस्य प्रमादेन पाण्डवाः उपद्रुताः। लाक्षागृहदाहात्, शुद्धचेतसः पाण्डवाः वीराः रक्षिताः अभवन्। ते महात्मानः एकचक्रायां ब्राह्मणगृहं प्रविश्य, बकासुरं हत्वा तत्र स्थिताः। ततः पाञ्चालदेशे, पाण्डवाः द्रौपदीं स्वयंवरे विजित्य, वीर्यशुल्कं ज्ञात्वा प्राप्तवन्तः। द्रोणभीष्मयोः अनुमत्याः, धृतराष्ट्रः तैः सन्धिं कृत्वा, इन्द्रप्रस्थे आधे राज्ये प्राप्तवान्। ते सभां स्थाप्य, व्रतानुष्ठानपूर्वकं राजसूययज्ञं कृतवन्तः। अर्जुनः द्वारकायां कृष्णस्य अनुमत्याः, वासुदेवस्य भगिन्यां सुभद्रां प्रियां प्राप्तवान्। तेन दिव्यं नन्दिघोषरथं, त्रैलोक्यविख्यातं गाण्डीवधनुः, अक्षय्यबाणसायकं श्रेष्ठं तूणीरं, अभेद्यं कवचं च प्राप्तवान्। अर्जुनः कृष्णसहितः, तेन धनुषा जाटवेदस आग्नये महद् बलिदानं दत्तवान्। सर्वदिशेषु नृपतीन् विजित्य, रत्नानि संहृत्य, धर्मज्ञाय महाब्रातृ युधिष्ठिराय हर्षेण दत्तवान्। धर्मात्मा युधिष्ठिरः भ्रातृभिः परिवृतः, दुर्योधनस्य पापेन, कर्णदुःशासनशकुनिसंयुक्तया कूटक्रीडया पराजितः। ततः द्वादशवर्षाणि पाण्डवाः द्रौपद्या, धौम्यऋषिणा, तपस्विगणैः सह वनवासं कृतवन्तः। तदनन्तरं विराटनगरं गत्वा, वेषधारणेन गुप्ताः, एकवर्षं गोशालायां सेवां कृतवन्तः। पश्चात् स्वराज्यं प्रत्यागत्य, पञ्च ग्रामान् राज्यस्य अर्धस्य स्थाने दुर्योधनात् याचितवन्तः। न लब्ध्वा, कुरुक्षेत्रे महद् युद्धं कृतवन्तः, सप्त दिव्यसेनाभिः समर्थिताः। दुर्योधनः सह मित्रैः, एकादश सेनाभिः, देवासुरयुद्धवत् घोरं युद्धं कृतवान्। आरम्भे भीष्मः दुर्योधनसेनायाः सेनापतिः अभवत्; शिखण्डी पाण्डवसेनायाः। दशदिनानि, शस्त्राणां संघर्षेण, बाणवर्षेण, घोरं युद्धं अभवत्। शिखण्ड्यार्जुनयोः शतशः बाणैः विद्धः, भीष्मः सूर्यस्य उत्तरायणं दृष्ट्वा, गदाधरं देवं ध्यानं कृतवान्। धर्मसंज्ञाः बहुविधाः कथयित्वा, पितृणां तुष्टिं कृत्वा, सः निर्मलसुखदशां प्राप्तवान्। ततः महाबलः द्रोणः धृष्टद्युम्नेन युद्धाय गतः; तद् युद्धं पञ्चदिनानि अतिशयघोरम् अभवत्। तत्र भूमिनृपाः अर्जुनेन युद्धे हताः; द्रोणः दुःखसागरैः आकुलः, स्वर्गं प्राप्तवान्। ततः कर्णः वीर्यसम्पन्नः अर्जुनं युद्धाय गतः; द्विदिनानि महद् युद्धं कृत्वा, अर्जुनस्य शस्त्रसागरे मग्नः, सूर्यलोकं प्राप्तवान्। ततः शल्यः धर्मराजं युद्धाय गतः; अर्धदिनेन, अग्निसमानैः बाणैः शल्यः हतः। ततः दुर्योधनः उत्साहसम्पन्नः, गदां गृह्य, कालान्ते मृत्युवत् अग्रे अभवत्। भीमः वीर्यसम्पन्नः, गदया तं हत्वा; अश्वत्थामा द्रौणिपुत्रः, रात्रौ सुप्तसेनायां गतः। पितृवधं स्मृत्वा, सः धृष्टद्युम्नं द्रौपदिपुत्रांश्च महाबलैः बाहुभिः हत्वा। द्रौपदी विलपन्ती, अर्जुनः अश्वत्थामान् काष्ठास्त्रेण विजित्य, तस्य मणिं अपाहरत्। युधिष्ठिरः शोकाकुलान् स्त्रियः सान्त्व्य, स्नानं कृत्वा, देवपितृपूर्वजेषु तर्पणं कृतवान्। ततः भीष्मस्य सान्त्वनात्, सः महराज्यं स्थाप्य, अश्वमेधयज्ञं विधिपूर्वकं, दानसम्पन्नं विष्णुं पूजितवान्। सः पारिक्षितं सिंहासने स्थापितवान्; मौसलघटनायाद् यादवविनाशं श्रुत्वा, विष्णोः सहस्रनामानि जपितवान्। ततः भीमेन भ्रातृभिः सह, युधिष्ठिरः विष्णुधामं गतः; वासुदेवः पुनः बुद्धरूपेण देवद्विषां मोहाय जातः। विष्णुः पुनः शम्भलाग्रामे कल्किरूपेण, अश्वारूढः, सर्वलोकान् भस्मीकर्तुं भविष्यति। देवादीनां रक्षणाय, अधर्मनाशाय, दुष्टक्षयाय, अवतारं करोति। यथा धन्वन्तरिः मन्थनकाले समुद्रवंशे जातः, आयुर्वेदं देवादिभ्यः उपदिष्टवान्। विश्वामित्रपुत्रस्य, महात्मनः सुश्रुतस्य, भारतवंशावतारस्य श्रवणेन, नरः स्वर्गं प्राप्नोति। ततः धन्वन्तरिः उवाच—हे सुश्रुत! आत्रेयादिमुनिभिः पूर्वं उक्तं, सर्वरोगाणां कारणानि विस्तारतः कथयिष्यामि।