गरुडपुराणम्

चाणूरः मुष्टिकश्च माल्युद्धविदः कंसश्च तस्मात् मञ्चात् पतिताः हताश्च। हरिणः रुक्मिणी सत्यभामा चाष्टौ परमपत्नीः आसन्। तस्य महात्मनः षोडशसहस्राणि अन्याः स्त्रियः आसन्, तासां पुत्राः पौत्राः च शतानि सहस्राणि चासन्। रुक्मिण्याः पुत्रः प्रद्युम्नः शम्बरं हत्वा ख्यातः, तस्य पुत्रोऽनिरुद्धः आसीत्, यः बाणपुत्र्याः उषायाः पतिर्भूतः। हरिणा चन्द्रशेखरस्य सह महान् युद्धः अभवत्, तत्र बाणस्य सहस्रबाहवः छिन्नाः, द्वौ एव शिष्टौ। नरकोऽपि हतः, येन पारिजातवृक्षः नीतः। बलरामः शिशुपालश्च, द्विविदवानरश्च अपि तेन हताः। अनिरुद्धात् वज्रः जातः, यः हरौ गतवति राजा अभवत्। स सन्दीपनिं पुत्रेण सह गुरुमकरोत्। मथुरायाम् उग्रसेनः देवतानां रक्षिता स्थापितः। अथ ब्रह्मा उवाच—एतानि भारतं च पृथिव्याः भारहरणं च प्रवक्ष्यामि। कृष्णः पाण्डवानां कारणेन युद्धं कृत्वा तद् अकार्षीत्। विष्णोः नाभेः ब्रह्मा उत्पन्नः, ब्रह्मणः पुत्रः अत्रिः जातः, सोमात् बुधः, बुधात् इला-सम्भूतः पुरूरवा जातः। तस्मात् आयुः, ततः ययातिः, भरतः, कुरुश्च अभवन्। कुरुवंशे शान्तनुः जातः, यस्य गङ्गायां पुत्रः अभवत्। स एव भीष्मः सर्वगुणसम्पन्नः ब्रह्मवैवर्ते निपुणः आसीत्। शान्तनवे सत्यवत्यां द्वौ पुत्रौ जातौ। तयोः चित्राङ्गदः गन्धर्वेण हतः। अपरः विचित्रवीर्यः काश्याः राज्ञ्याः पतिः आसीत्। विचित्रवीर्यस्य मरणे, व्यासस्य नियोगात् पुत्राः अभवन्। अम्बिकायां धृतराष्ट्रः, अम्बालिकायां पाण्डुः, दासीपुत्रः विदुरः च जातः। गान्धार्यां धृतराष्ट्रस्य पुत्राः जाताः। दुर्योधनमुख्याः शतं महाबलिनः पुत्राः अभवन्। पाण्डोः कुन्त्यां माध्र्यां च पञ्च पुत्राः जाताः—युधिष्ठिरः, भीमसेनः, अर्जुनः, नकुलः, सहदेवश्च। एते पञ्च महाबलपराक्रमवन्तः आसन्। दैवयोगेन कुरुपाण्डवयोर् वैरम् उदपद्यत। दुर्योधनेन पाण्डवाः अतिवर्तिताः। लाक्षागृहदाहे ते वीराः शुद्धचित्ताः पलायिताः। ततः एकचक्रायां ब्राह्मणगृहं प्रविश्य, बकासुरं हत्वा तत्र वसन्ति स्म। पश्चात् पाञ्चालेषु द्रौपदीं स्वयम्वरे विजित्य, वीर्यशुल्कां जानन्तः पाण्डवाः तां प्राप्नुवन्। द्रोणभीष्मयोः अनुमत्याः धृतराष्ट्रः तान् सन्धाय, इन्द्रप्रस्थे राजधानीयां अर्धराज्यं दत्तवान्। तत्र सभां स्थाप्य, राजसूययज्ञं शुभव्रतैः कृतवन्तः। अर्जुनः द्वारकायां वसुदेवभगिन्याः सुभद्रां कृष्णस्य मुरारेशः अनुमत्याः प्राप। तस्मै दिव्यं नन्दिघोषरथं, त्रैलोक्यविख्यातं गाण्डीवधनुष्, अनिर्व्ययबाणकोशं, अभेद्यकवचं च लब्धम्। तेन धनुषा पाण्डवश्रेष्ठः अर्जुनः कृष्णसहितः जातवेदसे महां हविः दत्तवान्। दिग्विजयं कृत्वा, नृपतिसम्पदः रत्नानि च जित्वा, तानि धर्मज्ञाय भ्रात्रे युधिष्ठिराय हर्षेण दत्तवान्। युधिष्ठिरः धर्मात्मा भ्रातृभिः परिवृतः, दुर्योधनकर्णदुःशासनशकुनिमतेन, पापकर्मणा द्यूतेन पराजितः। ततः द्वादशवर्षाणि वनवासे तपः कृतवन्तः, द्रौपदीं धौम्यऋषिं चापि मुनिसंघैः सह। विराटनगरे गूढवेषेण एकवर्षं गवां गोष्ठे सेवां कृतवन्तः। ततः स्वराज्यं प्राप्तुम्, दुर्योधनं नृपं पञ्च ग्रामान् प्रार्थितवन्तः। तानि अप्राप्य, कुरुक्षेत्रे महायुद्धं कृतम्, सप्त दिव्यानीकसमेताः पाण्डवाः आसन्। दुर्योधनः मित्रैः एकादशानीकैः सह, सुरासुरयुद्धसदृशे घोरे युद्धे प्रवृत्तः। आदौ भीष्मः दुर्योधनसेनापतिः, शिखण्डी पाण्डवानां सेनापतिः आसीत्। दशरात्रं शस्त्रगणैर् बाणवर्षेण घोरं युद्धम् अभवत्। शिखण्ड्यार्जुनयोः शतानि शराणां भीष्मं विद्ध्वा, भीष्मः उत्तरायणगते सूर्ये गदाधरं चिन्तयन् स्थितः। नानाविधान् धर्मान् उपदिश्य, पितृन् तर्पयित्वा, स सदा सुखशुद्धपदं प्राप्तः। ततः द्रोणः महाबलः धृष्टद्युम्नेन सह युद्धाय गतः। पञ्चरात्रम् अतिभयं युद्धम् अभवत्। तत्र भूमिपालाः अर्जुनेन युद्धे हताः। दुःखसागरैः पीडितः द्रोणः अपि स्वर्गं गतः। ततः कर्णः पराक्रमसम्पन्नः अर्जुनेन युद्धाय गतः। द्विरात्रं महायुद्धे, अर्जुनास्त्रसागरं मग्नः स सूर्यलोकं गतः। ततः शल्यः बुद्धिमान् धर्मराजेन युद्धाय गतः। अर्धदिने शरज्वालाभिः शल्यः निहतः। ततः दुर्योधनः तेजसा युक्तः गदां गृह्य, कालान्तकसदृशः अग्रे धावितः। तदा भीमः वीर्येण गदया तं निपातितवान्। अश्वत्थामा द्रोणपुत्रः रात्रौ सुप्तसेनायाः समीपं गतः। पितृवधं स्मृत्वा, स धृष्टद्युम्नं द्रौपद्याः पुत्रांश्च महाबलैर् बाहुभिः निहत्य तस्थौ।