गरुडपुराणम्

महाबलवान् कपिः, स्वपुच्छे ज्वलिते, लङ्कां दग्ध्वा रामस्य समीपं पुनः प्रत्यागच्छत्। मधुवने फलानि भुक्त्वा सीतां च दृष्ट्वा, हनूमान् रामाय सर्वं निवेद्य तस्य केशपाशमणिं दत्तवान्। ततः रामः लङ्कानगर्याः प्रति प्रस्थितवान्। सः सुग्रीवेण, हनूमता, अङ्गदेन, लक्ष्मणेन, तथा शरणागतविभीषणेन सह गतवान्। रामः रावणस्य भ्रातरं लङ्कायाः राज्ञं कृत्वा, नलस्य साहाय्येन समुद्रे सेतुं निर्माय तं तीर्त्वा लङ्कां प्रति ययौ। सुवेलशैले स्थित्वा रामः लङ्कानगरीं दृष्टवान्। ततः नीलः, अङ्गदः, नलः चान्ये च वीरवानराः, जाम्बवान्, मैनद्विविदप्रमुखाः, धूम्राक्षनयनराक्षसश्रेष्ठाश्च, लङ्कां विनाशयितुं प्रवृत्ताः। रामः लक्ष्मणेन च वानरैः सह, महाकायान् कालकूटसमनिभान् सर्वान् राक्षसान् निहन्ति स्म। विद्युद्जिह्वं, धूम्राक्षं, देवान्तकं, नरान्तकं, महोदरं, महापार्श्वं, अतिकायं च महाबलान् हत्वा, कुम्भं, निकुम्भं, मत्तं, मकराक्षं, अकम्पनं, प्रहस्तं, कुम्भकर्णं च महाबलिनं निहन्ति स्म। लक्ष्मणः अस्त्रैः रावणं ताडितवान्, ततः रामः बलवान् राघवः तस्य भुजौ छित्वा भूमौ पतितवान्। ततो विशुद्धां सीतां गृहित्वा, पुष्पकविमानमारोह्य वानरैः सह शोभनां अयोध्यां प्रत्यागच्छत्। तत्र सः प्रजाः स्वपुत्रवत् पालयन् राज्यं कृतवान्, दश अश्वमेधयज्ञान् चकार, गया क्षेत्रे पिण्डदानं च अकरोत्। राघवः पितृकार्याणि कृत्वा, दानानि च दत्त्वा, कुशं लवञ्च पुत्रौ दृष्ट्वा तौ राज्ये स्थापयामास। रामः एकादशसहस्रवर्षाणि राज्यं कृतवान्। शत्रुघ्नः लवणं हत्वा, अनन्तरं शैलुषराक्षसं अपि निहन्ति स्म। सः अगस्त्यादिमुनिभ्यः प्रणम्य, राक्षसानां उत्पत्तिं श्रुत्वा, कृतार्थः सन्, अयोध्यावासिभिः सह स्वर्गं ययौ। ब्रह्मा उवाच—अहं हरीवंशं प्रवक्ष्यामि, कृष्णस्य परमं माहात्म्यम्। वसुदेवदेवक्योरपि वसुदेवो बलेन सह जातः। धर्मसंरक्षणाय चाधर्मनाशनाय, कृष्णः पूतनायाः स्तन्यं गाढं पित्वा तामेव निहन्ति स्म। शकटं विपर्यस्तं कृतवान्, यमलार्जुनद्रुमौ भग्नौ, कालियसर्पो निगृहीतः, धेनुकः च हतः। गोवर्धनगिरिं धारयित्वा, इन्द्रेण पूजितः, हरिः प्रतिज्ञां पूरयामास, पृथिव्याः भारं च अपाकरोत्। अर्जुनादीनां रक्षणाय, अरिष्टप्रमुखान् दैत्यान् निहन्ति स्म; केशीदैत्यमपि हत्वा, गोकुलवासिनः तुष्टाः। चाणूरं, मुष्टिकमल्लं, कंसं च रंगस्थलात् निहत्य, हरिः रुक्मिणीसत्यभामाद्यष्टमहिषीः प्राप। तस्य षोडशसहस्राणि अन्याः स्त्रियः आसन्, तेषां पुत्रपौत्रादयः शतसहस्रशः अभवन्। रुक्मिण्याः पुत्रात् प्रद्युम्नेन शम्बरः हतः; तस्य पुत्रः अनिरुद्धः, बाणकन्यायाः उषायाः पतिः। हरिः चन्द्रशेखरस्य सह महान् युद्धं कृत्वा, बाणस्य सहस्रबाहून् छित्वा द्वौ शेषयामास। नरकासुरः निहतः येन पारिजातवृक्षोऽपि नीतः; बलरामः, शिशुपालः, द्विविदवानरः च निहताः। अनिरुद्धात् वज्रः जातः, यः हरौ गते राजा अभवत्; सः सन्दीपनिं पुत्रेण सह गुरुमकरोत्, मथुरायां उग्रसेनश्च देवतानां रक्षकः स्थापितः। ब्रह्मा पुनरुवाच—अहं भारतं प्रवक्ष्यामि, पृथिवीभारनिवृत्तिम्। कृष्णः पाण्डवानां हेतोः युद्धं कृत्वा तदपि साधितवान्। विष्णोः नाभेः ब्रह्मा जातः; ब्रह्मणः पुत्रः अत्रिः; सोमात् बुधः; बुधात् इलायां पुरूरवाः। तस्मिन् वंशे आयुः, ततः ययातिः, भरतः, कुरुश्च जाताः। कुरुवंशे शान्तनुः, तस्य गङ्गायां पुत्रः अभवत्। भीष्मः सर्वगुणसम्पन्नः, ब्रह्मवैवर्ते निपुणः। शान्तनवे सत्यवत्यां द्वौ पुत्रौ अभवताम्; गन्धर्वेण चित्राङ्गदः निहतः। अन्यः विचित्रवीर्यः, काश्याः कन्यायाः पतिः; तस्य मरणे, व्यासस्य नियोगात् पुत्राः अभवन्। अम्बिकायां धृतराष्ट्रः, अम्बालिकायां पाण्डुः, दासीपुत्रः विदुरः च जाताः। गान्धार्यां धृतराष्ट्रस्य शतं पुत्राः, दुर्योधनप्रमुखाः अभवन्। पाण्डोः कुन्तिमाद्र्योरपि पञ्च पुत्राः—युधिष्ठिरः, भीमः, अर्जुनः, नकुलः, सहदेवः—महाबलिनः अभवन्। दैवयोगात् कौरवपाण्डवयोः वैरम् आसीत्; दुर्योधनेन पाण्डवाः पीडिताः। लाक्षागृहदाहान्मुक्ताः, शुद्धचित्ताः पाण्डवाः। ततः ते एकचक्रायां ब्राह्मणगृहं प्रविश्य, बकासुरं हत्वा तत्र स्थिताः। अनन्तरं पाञ्चालदेशे, स्वतन्त्र्ये द्रौपदीं विजित्य, वीर्यशुल्कां विज्ञाय प्राप्नुवन्। द्रोणभीष्मयोः अनुमत्याः, धृतराष्ट्रेण तैः सह सन्धिः कृतः; ततः इन्द्रप्रस्थे राजधाने अर्धराज्यं प्राप्नुवन्।