गरुडपुराणम्

सुग्रीवेन सह वानराः सीतायाः अन्वेषणार्थम् हर्षेण पश्चिमदिग्भ्यः, उत्तरदिग्भ्यः, पूर्वदिग्भ्यः च सर्वदिशः प्रस्थिताः, ततः सर्वे एकत्र समागच्छन्। ये तु दक्षिणदिशि जनकनन्दिनीं अन्विष्यन्ति, ते वनानि, पर्वतानि, द्वीपान्, नदीन्, तीराणि च विचिन्वन्। तत्र सीतां न दृष्ट्वा, ते सर्वे मृत्युम् अभिप्रायन्त; किन्तु सम्पतेः वचनात्, वानरश्रेष्ठः हनुमान् तत्त्वम् अवगच्छत्। हनुमान् समुद्रं शतयोजनविस्तीर्णम् उल्लङ्घ्य, अशोकवाटिकायां जनकनन्दिनीं अपश्यत्। तत्र राक्षसीभिः रावणेन च सा भीता, रावणः "मम पत्नि भव" इति उवाच; किन्तु सा केवलं रामं चिन्तयति स्म। वानरः तस्यै मुद्रिकां दत्वा, "अहं रामस्य दूतः, मा शुचः मैथिलि" इति उवाच। "किंचिद् चिन्हं देहि, यथा रामः माम् अनुस्मरति," इति श्रुत्वा, सीता हनुमते केशगुच्छे स्थितं रत्नं ददौ। "रामं यथा शीघ्रं माम् आनयेत्, तथा वद," इति तया उक्ते, हनुमान् "एवं" इति प्रतिज्ञाय, दिव्यं अशोकवाटिकां विनाशयामास। तत्र अक्षं राक्षसान् च हत्वा, हनुमान् स्वयम् बद्धः अभवत्। इन्द्रजितः बाणैः हनुमन्तं बद्ध्वा, रावणं सूचितवान्। हनुमान् "अहं रामस्य दूतः, मैथिलीं रामाय दत्तुम् अर्हसि" इति उवाच; रावणः क्रुद्धः हनुमन्तः पुच्छं दहयामास। दग्धपुच्छः बलवान् वानरः लङ्कां दग्ध्वा, रामस्य समीपम् आगच्छत्। मधुवाटिकायां फलं भुक्त्वा, सीतां दृष्ट्वा, हनुमान् रामाय वृत्तान्तं निवेद्य, केशगुच्छरत्नं ददौ। ततः रामः लङ्कापुर्याः प्रति प्रस्थितः। सुग्रीवः, हनुमान्, अङ्गदः, लक्ष्मणः, विभीषणः च शरणागतः राघवः सह रामः प्रस्थितः। रामः रावणस्य भ्रातृं लङ्कायाः अधिपतिं कृत्वा, नलस्य साहाय्येन सेतुं निर्माय, समुद्रं तरित्वा। सुवेलपर्वते स्थितः रामः लङ्कापुर्याः दर्शनं कृतवान्। ततः नीलः, अङ्गदः, नलः, जाम्बवान्, मैन्दः, द्विविदः, धूमाक्ष्यराक्षसाः च लङ्कापुर्याः विनाशनं आरब्धवन्तः। रामः लक्ष्मणेन वानरैः सह, महान् राक्षसान्, काष्ठपिण्डसदृशकृष्णवर्णान्, हत्वा। विद्युज्जिह्वः, धूम्राक्षः, देवान्तकः, नरान्तकः, महोदरः, महापार्श्वः, अतिकायः, महाबलिनः च रामेण हताः। कुम्भः, निकुम्भः, मत्तः, मकराक्षः, अकम्पनः, प्रहस्तः, कुम्भकर्णः च रामेण विनष्टाः। लक्ष्मणः रावणं शस्त्रैः आहतवान्, राघवः तस्य बाहू छित्वा, रावणं पातितवान्। ततः शुद्धां सीतां गृहीत्वा, रामः पुष्पकविमानं आरुह्य, वानरैः सह शोभनां अयोध्यां प्रत्यागत्। अयोध्यायां सः राज्यं कृतवान्, प्रजाः आत्मसन्तानवत् रक्षितवान्, दश अश्वमेधयज्ञान् कृतवान्, गया तर्पणं च अर्पितवान्। राघवः पितृकार्याणि कृतवान्, दानानि दत्तवान्, कुशं लवम् च पुत्रौ दृष्ट्वा, तौ राज्ये स्थापितवान्। रामः एकादशसहस्रवर्षाणि राज्यं कृतवान्। शत्रुघ्नः लवणं हत्वा, शैलुषराक्षसम् अपि हत्वा। अगस्त्यादीन् ऋषीन् नमस्कृत्य, राक्षसोत्पत्तिं श्रुत्वा, सः पूर्णकामः अयोध्यावासिभिः सह स्वर्गं गतवान्। ततः ब्रह्मा उवाच—हरिवंशं, कृष्णस्य परमं माहात्म्यं वक्ष्यामि। वसुदेवात् देवक्या च वसुदेवः—बलरामः—जातः। धर्मरक्षणाय, अधर्मविनाशाय, कृष्णः पूतानायाः स्तनं गाढं पिबित्वा, तां विनष्टवान्। शकटः उल्कटितः, द्वौ अर्जुनवृक्षौ भग्नौ, कालियः नागः दमितः, धेनुकः हतः। गोवर्धनपर्वतं धृतवान्, इन्द्रेण पूजितः, हरिः प्रतिज्ञां पूरयित्वा, भूमिभारविमोचनं कृतवान्। अर्जुनादीनां रक्षणाय, अरिष्टाद्यराक्षसाः हताः; केशी दैत्यः च निहतः, गोपाः च तृप्ताः। चाणूरः, मुष्टिकः, कंसः च रंगात् निहताः; रुक्मिणी, सत्यभामा, अन्याः च—अष्टौ उत्तमाः पत्न्यः—हरेः आसन्। षोडशसहस्राणि अन्याः महात्मनः स्त्रियः; तेषां पुत्राः, पौत्राः, अन्ये च शतसहस्राणि आसन्। रुक्मिण्याः पुत्रः प्रद्युम्नः शम्बरं हत्वा, तस्य पुत्रः अनिरुद्धः, बाणकन्यायाः उषायाः स्वामी अभवत्। तत्र हरिणा शशांकशिरस् सह महान् युद्धः अभवत्, बाणस्य सहस्रबाहवः छिन्नाः, द्वौ एव शेषितौ। नरकः हतः, यतः पारिजातवृक्षः लब्धः; बलरामः, शिशुपालः, वानरः द्विविदः अपि हतः। अनिरुद्धात् वज्रः जातः, हरौ गतवति, सः राजा अभवत्; सन्दीपनिं गुरुम् कृतवान्, तस्य पुत्रं च; मथुरायां उग्रसेनः देवतानां रक्षकः स्थापितः। ततः ब्रह्मा उवाच—भारतम्, भूमिभारविमोचनं वक्ष्यामि; कृष्णः पाण्डवानां निमित्तम् युद्धं कृत्वा, तद् साधितवान्। विष्णुनाभेः ब्रह्मा उत्पन्नः; ब्रह्मणः पुत्रः अत्रिः; सोमात् बुधः; बुधात् इला पुत्रः पुरूरवाः। तस्मिन्सन्ततौ आयुः, ततः ययातिः, भरतः, कुरुः; कुरुवंशे शान्तनुः, गङ्गायाः पुत्रः जातः। भीष्मः सर्वगुणसम्पन्नः, ब्रह्मवैवर्ते सिद्धः।