गरुडपुराणम्

तदा तया प्रेरिताः खरदूषणत्रिशिरसः चतुर्दशसाहस्रयुतराक्षससेनया सह समागताः। रामः तान् सर्वान् बाणैः यमपुरीं प्रेषयामास। ततः राक्षसीप्रेरितः रावणः सीताहरणाय समुपागच्छत्। स मारीचं मृगरूपधारिणं त्रिदण्डधरं पुरतः प्रेषयामास। सीतया प्रेरितः रामः तं मारिचं जघान। स मरिष्यन् "हे सीते! हे लक्ष्मण!" इति उच्चैः व्याहरन् पतितः। तदा सीतायाः आह्वानेन लक्ष्मणः आगतः, रामः च तम् अपश्यत्। राक्षसी मायया "नूनं सीता हृता" इति व्याहरन्ती, रावणः अवसरं लब्ध्वा जानकीं जग्राह, तां च अपहृत्य प्रस्थितः। ततः जटायुषं हत्वा बलवान् रावणः लङ्कां प्रति जगाम, तत्र अशोकवनिकायाम् अधः तां रक्षितवान्। रामः तदा तत्र आगत्य शून्यां पर्णशालां दृष्ट्वा, जानक्याः वियोगदुःखितः तां अन्वेष्टुं प्रवृत्तः। जटायुषः क्रियाः यथोक्तं कृत्वा, दक्षिणदिशं प्रति गतः। ततः सः सुग्रीवेण मैत्रीं कृतवान्। सप्त ताळवृक्षान् एकेन बाणेन विद्ध्वा, किष्किन्धायां कपिराजं वालिनं हत्वा, सुग्रीवं राज्ये स्थापयित्वा, स्वयम् ऋश्यमूकगिरौ स्थितवान्। सुग्रीवः पर्वतप्रभवबलिनः कपिसैन्यान् सर्वदिशं प्रेषयामास। ते सर्वे हृष्टाः पश्चिमोत्तरपूर्वदिशः अन्वेष्टुं प्रस्थिताः, पुनः एकत्र समागताः। ये दक्षिणदिशं प्रति जानक्याः अन्वेषणाय गताः, ते वनेषु पर्वतेषु द्वीपेभ्यः नद्यः तटेषु च विचरन्तः अपश्यन्। जानकीं अदृष्ट्वा, ते आत्मनः निधनं निश्चितवन्तः। तदा सम्पातेः वचः श्रुत्वा, कपिश्रेष्ठः हनुमान् तत्त्वं अवगच्छत्। हनुमान् शतयोजनव्याप्तं सागरं लङ्घयित्वा, अशोकवनिकायां सीतां दृष्टवान्। सा राक्षसीभिः रावणेन च भीषिता, तस्य "मम भार्या भव" इति वचनेषु अपि, केवलं रामं चिन्तयन्ती स्थितवती। कपिः तस्या अङ्गुलीयकं दत्वा, "अहं रामदूतः, मा शुचः मैथिलि" इति उक्तवान्। तदा सः "रामाय चिन्हं दातव्यं यत् स्मरिष्यति" इति याचितः, सा केशपाशमणिं दत्तवती। "रामं प्रति यथा शीघ्रं माम् आनयेत् तथा वद" इति सीतायाः वचः श्रुत्वा, हनुमान् "एवं भविष्यति" इति प्रत्युवाच, ततः दिव्यं वनं विनाशयामास। अक्षं चान्यांश्च राक्षसान् हत्वा, हनुमान् स्वयम् बद्धः अभवत्। इन्द्रजितः बाणैः बद्धं हनुमन्तं दृष्ट्वा, रावणः विज्ञापितः। हनुमान् "अहं रामदूतः, मैथिलीं रामाय दत्त्वा" इति उक्त्वा, रावणः कोपितः तस्य पुच्छं दाहयामास। स बलवान् कपिः दग्धपुच्छः लङ्कां दग्ध्वा, रामस्य समीपं प्रत्यागच्छत्। मदुवने फलं भुक्त्वा, सीतां दृष्ट्वा, हनुमान् रामाय सर्वं निवेद्य केशपाशमणिं दत्तवान्। ततः रामः लङ्कापुरीं प्रति प्रस्थितः। सुग्रीवहनूमदङ्गदलक्ष्मणैः सह, शरणागतं विभीषणं स्वीकृत्य, रामः लङ्कां प्रति गतः। तत्र रावणस्य भ्रातरं राज्याभिषेचित्य, नलसहितः सागरस्य सेतुं निर्माय, तं अतिक्रम्य लङ्कां प्राप्तः। सुवेलगिरौ स्थित्वा, रामः लङ्कापुरं दृष्टवान्। तदा नीलाङ्गदनलादयः वीरकपयः, जाम्बवत्, मैनद्विविदौ, धूम्रलोचनराक्षसवर्याश्च, लङ्कापुर्याः नाशनाय प्रवृत्ताः। रामः लक्ष्मणकपिभिः सह, महाकायान् कृष्णवर्णान् सर्वान् राक्षसान् निहत्य, विद्युज्जिह्वं धूम्राक्षं देवान्तकं नरान्तकं महोदरं महापार्श्वमतिकायं च हत्वा, कुम्भं निकुम्भं मत्तं मकराक्षमकम्पनं प्रहस्तं च बलिनं कुम्भकर्णं च निहत्य, लक्ष्मणः रावणं शस्त्रैः आहतवान्, रामः च तस्य भुजौ छित्वा तं पातितवान्। ततः शुद्धां सीतां गृहित्वा, पुष्पकविमाने कपिभिः सह, रामः शोभनां अयोध्यां प्रत्यागच्छत्। तत्र सः राज्यं पालयन्, प्रजाः आत्मपुत्रवत् रक्षितवान्, दशाश्वमेधयज्ञान् कृत्वा, गया श्राद्धानि च अकरोत्। राघवः पितृकार्याणि सम्पाद्य, दानानि दत्वा, कुशलवौ पुत्रौ दृष्ट्वा, तौ राज्ये प्रतिष्ठापितवान्। रामः एकादशसहस्रवर्षाणि राज्यं कृतवान्। शत्रुघ्नः लवनं तदा शैलुषं च राक्षसं हत्वा, अगस्त्यादिमुनिभ्यः प्रणम्य, राक्षसानां उत्पत्तिं श्रुत्वा, कृतकृत्यः अयोध्यावासिभिः सह स्वर्गं गतः। अथ ब्रह्मा उवाच—अहं ह्यधुना हरिवंशं श्रीकृष्णस्य परमं माहात्म्यं वक्ष्यामि। वसुदेवदेवक्योः सुतः वसुदेवः बलरामः जातः। धर्मसंरक्षणाय चाधर्मनाशनाय, कृष्णः पूतनायाः स्तनं गाढं पित्वा तां निहन्ति स्म। स कर्तनं व्युदस्तवान्, यमलार्जुनद्वयं भग्नवान्, कालियं सर्पं निगृह्य, धेनुकं च हत्वा। गोवर्धनं गिरिं धारयित्वा, इन्द्रेण पूजितः, हरिः स्वप्रतिज्ञां पूरयामास, पृथिव्याः भारं समुद्धृत्य कृतकृत्यः अभवत्। अर्जुनादीनां रक्षार्थं, अरिष्टादीन् दानवान् निहत्य, केशिदैत्यं च हत्वा, गोपालादीन् सर्वान् तुष्टवान्।