गरुडपुराणम्

हरिः सतानीकः अश्वमेधदत्तः अधिसोमकः कृष्णः अनिरुद्धः उष्णः ततः चित्ररथः इत्येते राज्ञः आसन्। शुचिद्रथः वृष्णिमान् सुपेणः सुनीथकः नृचक्षुः मुखाबाणः मेधावी नृपञ्जयः च अनन्तरं अभवन्। पारिप्लवः मेधावी नृपञ्जयः बृहद्रथः हरिस्तिग्मन् सतानीकः सुदानकः च ततोऽभवन्। उदानः अह्निनरः दण्डपाणिः निमित्तकः ततो क्षेमकः, अनंतरं शूद्रः तस्य पुत्रः पूर्वपिता च अभवन्। बृहद्बलाः कीर्तिताः, इक्ष्वाकुवंशजाः राज्ञः च; बृहद्बलस्य अनंतरं उरुक्षयः, ततः वत्सव्यूहः, अनंतरं अन्ये अभवन्। वत्सव्यूहात् सूर्यः, ततः तस्य पुत्रः सहदेवः; बृहदश्वः भानुरथः प्रतीच्यः प्रतीतकः मनुदेवः सुनक्षत्रः किन्नरः च अन्तरिक्षकः च अभवन्। सुपर्णः कृतजित् धर्मात्मा बृहद्भ्राजः, कृतञ्जयः धनञ्जयः संजयः शाक्यः च अभवन्। शुद्धोधनः बाहुलः सेनजित् क्षुद्रकः च; सुमित्रः कुडवः, सुमित्रात् मगधाः प्रसिद्धाः। जरासन्धः सहदेवः सोमापिः श्रुतश्रवाः अयुतायुः निरमित्रः सुक्षत्रः बहुकर्मकः च अभवन्। श्रुतञ्जयः सेनजित् भूः शुचिः क्षेम्यः सुव्रतः धर्मः श्मश्रुलः दृढसेनकः च अभवन्। सुमतिः सुबलः नीतः सत्यजित् विश्वजित् इषुञ्जयः च, एते बार्हद्रथाः राज्ञः स्मृताः। एतेषां अनंतरं, अधर्मिष्ठः शूद्रवर्गीयः राज्ञः भविष्यन्ति; ततः भगवतः नित्यः श्रीनारायणः स्वर्गादिस्रोतः स्वयम् अवतरणं करिष्यति। कालप्रलयः, तत्त्वप्रलयः, परमप्रलयः च अस्ति; पृथ्वी जलमध्ये लीयते, जलम् अग्नौ, अग्निः वायौ। वायुः आकाशे, आकाशः अहंकारे, अहंकारः बुद्धौ, बुद्धिः मनसि, मनः प्राणे, प्राणः अव्यक्ते, अव्यक्तं परमात्मनि लीयते। आत्मा परमेश्वरः विष्णुः, एकः नारायणः पुरुषः; सर्वं जगत् स्वर्गादि विनश्वरम्, स तु अविनाशी परमः। राज्ञः अन्ये च विनष्टाः, तस्मात् पापं वर्जयेत्; धर्मनिष्ठया पापं त्यक्त्वा, हरिं प्राप्नोति। ब्रह्मा उवाच—भगवान् हरिः स्वयम् अवतरन् मनून् अन्यांश्च रक्षितवान्, दैत्याचारविनाशाय वेदधर्मरक्षणाय च। मत्स्यादिरूपं धृत्वा, अजः अवतारान् करोत्; मत्स्यरूपेण हयग्रीव नाम अश्वकण्ठकं दैत्यं हत्वा। वेदान् आनयित्वा, केशवः मनून् अन्यांश्च रक्षितवान्; कूर्मरूपेण मन्दरगिरिं धारयित्वा तेषां हितं कृतवान्। क्षीरसागरमन्थने धन्वन्तरिः देवः पूर्णकलशं धृत्वा अमृतं उदगात्। सुष्रुताय अष्टाङ्ग आयुर्वेदं उपदिष्टवान्; हरिः स्त्रीरूपं धृत्वा अमृतं देवेषु दत्तवान्। ततः वराहरूपेण हिरण्याक्षं हत्वा, पृथ्वीं उद्धृत्य देवांश्च रक्षितवान्। ततः नरसिंहरूपेण हिरण्यकशिपुं दैत्यं हत्वा, वेदान् धर्मं च रक्षितवान्। अनंतरं परशुरामः, जगत्पतिर्हि, जमदग्निसुतः अभवत्; हरिः भूमिं एकविंशति वारं क्षत्रियविहीनां कृतवान्। कार्तवीर्यं संग्रामे हत्वा, भूमिं कश्यपाय दत्तवान्; यज्ञं कृत्वा, महेन्द्रगिरौ वासं कृतवान्। ततः रामः, दुष्टनाशाय, चतुर्धा अवतारः अभवत्; दशरथस्य पुत्रः रामः, भरतः अनुजः। लक्ष्मणः शत्रुघ्नः च, जानकी रामस्य पत्नी; रामः पितृवचनस्य निमित्तं मातृहिताय आचरत्। श्रृङ्गवेरपुरं, चित्रकूटं, दण्डकारण्यं गच्छन्; शूर्पणखायाः नासिका छित्त्वा, खरदूषणौ हत्वा। रावणं, रात्रिचरं, सीताहरणं कृत्वा, लङ्कापुरे भ्रातृसहितं हत्वा, विभीषणं स्थापितवान्। राक्षसाधिपत्ये विभीषणं प्रतिष्ठाप्य, सुग्रीवहनुमद्भिः सह, सीतया पतिसंयुक्तया पुष्पकविमानमाधाय। लक्ष्मणेन अनुकूल्यं प्राप्य, आयोध्यां स्वपुरं गतवान्; राज्यं कृत्वा, प्रजाः देवाः च रक्षितवान्। धर्मरक्षणं कृत्वा, अश्वमेधादियज्ञं च; भूमिः रामराज्ये यथेष्टं हृष्टा अभवत्। सीता रावणगृहे स्थितापि, तं न अभिप्रेतवती; कर्मणा, मनसा, वाचा, सदा राघवे पतिसंयुक्ता अभवत्। सा सीता पतिसंयुक्ता अनसूया इव; इदानीं शृणु, पतिसंयुक्तायाः महात्म्यं वक्ष्यामि। प्रतिष्ठानपुरे कश्चित् ब्राह्मणः कौशिकः कुष्ठरोगपीडितः अभवत्; तस्य पत्नी पतिसंयुक्तया तं भगवत् पूजितवती। अपमानितापि, तं देवत्वेन दृष्टवती; तस्य आज्ञया, अप्रियां स्त्रीं आनयित्वा, अधिकं दानं गृहीत्वा। मार्गे, कश्चित् चौरः शूलारोपितः, चौर्यशङ्काय; माण्डव्यः तत्र तमिस्रायां दुःखितः, स ब्राह्मणः च। कौशिकः पत्नीं स्कन्धे स्थाप्य, माण्डव्यस्य पादं स्पृष्टवान्; माण्डव्यः स्पर्शात् कुपितः, उवाच। "सूर्योदयकाले त्वं म्रियस्व, मम पादस्पर्शात् अशान्तिः जातः।" श्रुत्वा, पत्नी उवाच—"सूर्यः न उदयिष्यति।" ततः सूर्यस्य अनुदयेन, रात्रिः अनेकेषु वर्षेषु प्रवृत्ता; तस्मात् देवाः भयभीताः अभवन्।