गरुडपुराणम्

नवमं स्वरूपं तु तिव्रं घोरं च मध्यमाग्निवर्चसं प्रज्वलन्तमिव वर्णयन्ति। तद् पीतम् शीघ्रं श्यामं नीलं धूम्रं दीप्तं च दृश्यते। तस्य रूपं कविदत्तं बभ्रु-पाण्डुरं, पीडितं हरितं च, 'महिष' इत्यस्य नाम। अस्य रूपं खड्गाग्रवत्, विकटहनु-युतं, मुष्टिपीडितं च। यः दशाक्षरमन्त्रं जपति, स सर्वैर्न बध्यते; ततः पञ्चाङ्गुल-खड्गेन वा पञ्चदशाङ्गुलेन वा त्रिशूलेन वा यजेत। चिह्नं, पादुके, जलं वा पूजयेत्। सः विविधां पूजां रक्षेत्, अष्टम्यां उपोष्य तिष्ठेत्। पञ्चसंवत्सराणि महिषं वा अजं वा समर्पयेत्, रात्र्यन्ते हन्यात्। विधिवत् कालीसम्भूतं रक्तादिकं हविर्दद्यात्; नैऋत्यां पूतनायै, वायव्यां दुष्टराक्षस्यै च। ईशान्यां चरक्यै, आग्नेय्यां विदारिकायै च दद्यात्। ब्रह्मा उवाच—अत्रैव महाकौशिकमन्त्रः प्रोक्तः, यः महाफलदः। ॐ नमो महाकौशिकायै, ॐ हूँ हूँ, प्रद्योतस्व, लल लल, कुल्व कुल्व, चुल्व चुल्व, खल्ल खल्ल, मूल्व मूल्व, गुल्व गुल्व, तुल्व पुल्ल पुल्ल, ढल्व धुल्व, धूम धूम, धमधम, हन हन, दह दह, आदेश आदेश, विदार विदार, कम्प कम्प, चल चल, पूरय पूरय, आविश आविश, ॐ ह्रीं ॐ ह्रीं हं वं वं हुं टटटट् मदमद ह्रीं ॐ हूँ, नमो नैऋत्यै। एष मन्त्रः नैऋत्यै दातव्यः; महाकौशिकमन्त्रेण हविः संस्क्रियेत। तस्या अग्रे राजा स्नानं कुर्यात्, छत्रं स्थापयेत्, पिष्टकं च समर्पयेत्। खड्गेन हत्वा स्कन्दाय विषाखाय च दद्यात्। मातॄणां देवीनां च पूजां रात्रौ कुर्यात्—ब्रह्माण्यै, माहेश्यै, कौमारीyai, वैष्णव्यै च। तथैव वाराह्यै, माहेन्द्र्यै, चामुंडायै, चण्डिकायै, जयन्त्यै, मङ्गलायै, काल्यै, भद्रकाल्यै, कपालिन्यै। दुर्गायै, क्षमायै, शिवायै, धात्र्यै, स्वाहायै, स्वधायै नमः। कन्याभिः स्त्रीभिश्च दुग्धादिभिः स्नापयेत्। द्विजातीन् पाखण्डांश्च भोज्यैः पूजयेत्; पताकाभिः पत्रैः ध्वजैः वसनैः च रथयात्रायाम्। महा-नवम्यां एषा पूजा विजयाय, ऐश्वर्याय, अन्यदत्ताय च फलप्रदा। ब्रह्मोवाच—आश्वयुजस्य शुक्लनवम्यां एकभुक्तेन पूजां कुर्यात्; मन्त्रं लक्षमेकं जपेत् देव्यै ब्राह्मणाय च। चैत्रस्य शुक्लनवम्यां दामनकपुष्पैः देवीमर्चयेत्; दीर्घायुष्यम् आरोग्यं श्रीमद्वैराज्यं च शत्रुनिर्जयः सिध्यति। दशम्यां एकभुक्तेन, समाप्तौ दश गौः दद्यात्; सर्वदिशि सुवर्णं दत्त्वा विश्वेश्वरत्वं लभेत। एकादश्यां ऋषिपूजां कुर्यात्, या सर्वहितकरी; समाप्तौ धनिनः पुत्रवन्तश्च ऋषिलोकं यान्ति। मरीच्यत्रिगिरिपुलस्त्यपुलहक्रतुप्रचेतसो वसिष्ठभृगुनारदाश्च पूज्याः। चैत्रादौ दामनमालाभिः पूजां कुर्यात्; अष्टमी अशोकाख्या, नवमी वीरा कथिता। दशमी दामना, तथैव नवम्येकादश्यौ दामनाख्ये स्तः। ब्रह्मोवाच—श्रवणयोगिनी द्वादशी वक्ष्ये, या भोगमोक्षप्रदा; एकादशीद्वादश्यौ श्रवणयुत्यौ। सा विजया कथिता; तत्र हरिपूजा चान्यकर्म च अक्षयम्। एकेन वा, उपोष्य रात्रौ, याचितेन वा। उपोष्य वा, भिक्षया वा, द्वादश्यां न भक्षयेत्; मुद्गमांसमधुमत्सरमृषावादं च वर्जयेत्। व्यायामरतिकादिवासस्वप्नाञ्जनं च न कुर्यात्; शिलाहुतं मुद्गं च द्वादश्यां त्यजेत्। भाद्रपदे शुक्लद्वादश्यां श्रवणयोगिनीं महाद्वादशीं विद्यात्; तस्यां उपोष्य महाफलमवाप्नोति। तस्यां दिन्यां बुधयोगे नद्यां संगमे स्नानं महापुण्यदं; तत्र कुम्भे जलपूर्णे सुवर्णवामनं पूजयेत्। शुभ्रवस्त्रयुग्मेन आच्छाद्य, छत्रपादुकयुग्मेन सह, ततः शिरसि 'ॐ नमो वासुदेवाय' इति मन्त्रेण पूजयेत्। एवं श्रीधराय मुखं, कृष्णाय कण्ठं, श्रीपतये वक्षः, सर्वायुधधराय भुजौ पूजयेत्। व्यापकाश्च उदरं, केशवाय नाभिं, त्रैलोक्यनाथाय लिङ्गं, पृष्ठाय सर्वधारिणे जङ्घे, आत्मने पादौ पूजयेत्। घृतान्नं नैवेद्यं दद्यात्, कुम्भान् मधूनि च ब्राह्मणाय दद्यात्, रात्रौ जागरं कुर्यात्। स्नात्वा शुद्धिं कृत्वा, पूजां पुष्पदानेन समाप्य, 'नमस्ते गोविन्द श्रवणाख्यबुद्धे' इति वदेत्। पापसमूहं विनाश्य, सर्वसौख्यदातृत्वं प्राप्य, देवेशः तुष्टो भवतु। कुम्भं ब्राह्मणे दद्यात्; तटतीरे वा गृहे वा एषा क्रिया सर्वकामदायिनी। ब्रह्मोवाच—कामाय त्रयोदश्यां दामनाद्यैः पुष्पैः पूजयेत्; रत्नैः भूषितः अशोकः हर्षानुरागसमन्वितः। (मदनकत्रयोदशीव्रतम्)। चतुर्दश्यां च शुभयोः पक्षयोः अष्टम्यां च, यो वर्षमुपोष्य शिवं पूजयेत्, स मुक्तिं लभते। (शिवचतुर्दश्यष्टम्यः)। त्रिरात्रोपोष्य कार्तिक्यां गृहं दत्त्वा सूर्यलोकं याति; एष दीपव्रतं शुभम्। अमावास्यायां पितृभ्यः जलादिकं दत्त्वा अक्षयम्; निशिभुक्तः तदनाम्ना, तेषु पूजां कृत्वा, सर्वं लभते। द्विजश्रेष्ठ! द्वादश राशयः मासे मासे याः; तासां अन्ते नाम्ना, पुरुषः अच्युतं पूजयेत्। मार्गशीर्षे केशवं पूजयेत्, कृतिकाद्याः क्रमशः। चतुर्मास्ये घृताहुतिं जुह्यात्, कृत्सरं च नैवेद्यं दद्यात्। आषाढादौ पायसं दद्यात्, तेन ब्राह्मणान् भोजयेत्; पञ्चविधेन जलस्नानभोजनैः रात्रौ उपोषणं कुर्यात्। उत्सर्गात् पूर्वं यत् सर्वं समर्प्यते, तत् नैवेद्यं; विश्वेश्वरं विसर्ज्य, शेषम् तत्क्षणादेव निर्माल्यं भवति। एवं शास्त्रे निर्दिष्टं, यथाक्रमं पूजनव्रतानां माहात्म्यं, मन्त्राणां च प्रभावः, पुण्यफलप्राप्तिः च, भगवती-देवतार्चनं, ऋषिपूजनं, व्रतानां विधानं च, भक्ताय निवेदितम्।