गरुडपुराणम्

एवं अत्र अśोकाष्टमीव्रतस्य विधानं ब्रह्मणा उक्तम्। अश्वयुजमासस्य शुक्लपक्षे उत्तराषाढानक्षत्रयुक्तायां अष्टम्यां महा-नवमीति कथ्यते। तस्यां स्नानं, दानं, अन्यानि च कर्माणि अक्षयपुण्यदायकानि भवन्ति। शुद्धायां नवम्यां दुर्गायाः पूजनं कर्तव्यम्; एष महाव्रतम्, महाफलदायकम्, यत् शङ्करादिभिः आचरितम्। षष्ठ्यादारभ्य, राज्ञः शत्रुनिर्जयाय, कन्यां नित्यं भोजनं दातव्यं, जप-होम-सहितं, याच्ञां विना। पूजायाम् अन्येषु च कर्मसु मन्त्रः— "ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा"—इति। नवदेवीः दीर्घस्वरयुक्ता, "नमः" पदेन समाप्ताः, पूजनीयाः। षड्वाच्याः— "नमः, स्वाहा, वषट्" इत्यादिभिः, हृदयादारभ्य, कनिष्ठान्ते, शिवायाः विधिः कर्तव्यः। अष्टम्यां नवदारु-गृहाणि कर्तव्यानि, वा एकमेव; तत्र सुवर्ण-रजत-निर्मितां देवीं स्थापयेत्। सा देवी शूले, खड्गे, पुस्तके, वस्त्रे, यन्त्रे, कपाल-ढाल-घण्टा-दर्पण-अङ्गुष्ठ-धन-सम्पत्तौ पूज्यते। ध्वज-ढोल-फाशं वामहस्ते धारयन्ती; शूल-मुषल-त्रिशूल-वज्र-खड्ग-अङ्कुशं च। बाण-चक्र-दण्डैः दुर्गा शस्त्रैः भूषिता; अन्याः षोडशबाहु-रूपाः, कोलिरञ्जन-ढोल-वर्जिताः। रुद्रचण्डा, प्रचण्डा, चण्डोग्रा, चण्डनायिका, चण्डा, चण्डवती, चण्डरूपा, अतीव उग्रचण्डिका—एवं नवम्याः रूपाणि। नवमी सा उग्र-तीक्ष्णा, मध्याग्निवर्णा, पीता, शीघ्रा, कृष्णा, नील-धूम्रा-दीप्तिका। सा कपिला, पाण्डुका, निःश्विता, हरिता च; "महिषा" नाम्ना, खड्गाग्ररूपा, बाहुल-वदना, मुश्टिधारिणी। दशाक्षरमन्त्र-जपेन, सः सर्वबन्धनात् मुक्तः; ततः पञ्च-पञ्चदशाङ्गुल-खड्गेन, वा त्रिशूलेन, यज्ञं कुर्यात्; वा प्रतीक-चरण-जलमध्ये पूजनं कुर्यात्। विविधपूजनं रक्षेत्, अष्टम्यां उपवासं कुर्यात्; पञ्चवर्षाणि महिषं वा अजं समर्प्य, रात्र्यन्ते हन्यात्। नियतविधिना, काल्याः उत्पन्नं रक्तादि दक्षिणायां पूतनायै, पश्चिमायां राक्षसीदुष्टायै समर्पयेत्। उत्तरपूर्वे चरकीं, दक्षिणपूर्वे विदारिकां दद्यात्। ब्रह्मा पुनः उवाच—महाकौशिकमन्त्रः इह वर्णितः, यः महाफलदायकः। "ॐ नमः महाकौशिकायै। ॐ हूं हूं, दीप्ति दीप्ति, लल लल, कुल्व कुल्व..." इत्यादि मन्त्रः, नैरृतायै दातव्यः; महाकौशिकमन्त्रेण हविः संस्कृतम्। देव्याः पुरतः, राजा स्नानं कुर्यात्, छत्रं स्थापयेत्, पिष्टकं निर्माय, खड्गेन हत्वा, स्कन्दाय विशाखाय च समर्पयेत्। मातृणां देवीनां रात्रौ पूजनं कर्तव्यम्—ब्रह्माणी, माहेशी, कौमारी, वैष्णवी च। वाराही, माहेन्द्री, चामुण्डा, चण्डिका, जयन्ती, मङ्गला, काली, भद्रकाली, कपालिनी। दुर्गा, क्षमा, शिवा, धात्री, स्वाहा, स्वधा—नमस्ते!—इति। कन्याभिः स्त्रीभिः, दुग्धाद्यैः स्नानं कर्तव्यम्। द्विजातीन्, पाखण्डिनः च अन्नदानैः पूजेत्; ध्वज-तूल-पताकाभिः, वस्त्रैः रथयात्रायाम्। महा-नवम्यां एषा पूजा, यः जय-राज्यादि-वरदायिनी। ब्रह्मा पुनः उवाच—आश्विनस्य शुक्लनवम्यां एकभोजनं कृत्वा, भक्तः मन्त्रं लक्षवारं जपेत्, देव्यै ब्राह्मणाय च। चैत्रस्य शुक्लनवम्यां दामनकपुष्पैः देव्या पूजनं; दीर्घायुः, आरोग्यं, ऐश्वर्यं, शत्रुनिर्जयः च लभ्यते। दशम्यां एकभोजनं कृत्वा, अन्ते दशगावः दातव्याः; सर्वदिशासु सुवर्णदानात्, विश्वेश्वरत्वं प्राप्यते। एकादश्यां ऋषिपूजनं कर्तव्यम्, सर्वहितकरम्; अन्ते धन्यः, पुत्रवान् च, ऋषिलोकं प्राप्नोति। ऋषयः—मारीचि, अत्रि, गिरि, पुलस्त्य, पुलह, क्रतु, प्रचेतस्, वसिष्ठ, भृगु, नारदः च। चैत्रारम्भे, दामनकपुष्पमालाभिः पूजनं कर्तव्यम्; अष्टमी "अशोका", नवमी "वीरा" कथ्यते। दशमी "दामना", नवमी-एकादशी तद्वद्। ब्रह्मा पुनः उवाच—शुक्लद्वादशी श्रवणयोगे, या भोगमोक्षदायिनी; एकादशी-द्वादशी श्रवणयुक्ते। सा "विजया" नाम्ना; हरिपूजनं, अन्यकर्माणि तत्र अक्षयफलानि; एकभक्त्या, रात्रौ उपवासेन, वा याच्ञया। द्वादश्यां उपवासेन, भिक्षया वा, अन्नं न भक्षयेत्; शिम्बी, मांस, मधु, लोभ, मिथ्यावचनं वर्जयेत्। व्यायामं, मैथुनं, दिवास्वप्नं, अञ्जनं, पाषाण-पीषितं, मसूरं च वर्जयेत्। भाद्रपदस्य शुक्लद्वादशी श्रवणयुक्ता "महाद्वादशी" इति; तस्यां उपवासः महाफलदायकः। तस्यां दिने, नदीसंगमे स्नानं, बुधयोगे, महापुण्यदायकम्; जलपूर्णकुम्भे, सुवर्णवामनं पूज्येत्। श्वेतवस्त्रद्वयेन आवृत्य, छत्र-चरणद्वयेन सह, "ॐ नमो वासुदेवाय" मन्त्रेण शिरः पूज्येत्। एवं श्रीधराय मुखं, कृष्णाय कण्ठं, श्रीपतये वक्षः, सर्वायुधधारिणे भुजौ पूज्यौ। व्यापकाय उदरं, केशवाय पोटं, त्रैलोक्यनाथाय गुप्तं, सर्वधारिणे उरू पूज्यौ। सर्वात्मने पादौ पूज्यौ; घृतोदनं नैवेद्यं, कुम्भं, मिष्टान्नं दद्यात्, रात्रौ जागरणं कुर्यात्। एवं ब्रह्मणा उक्तं, व्रतपर्वाणां महत्त्वं, पूजाविधिं, मन्त्रार्चनं, दानं, उपवासं, तथा विविधदेवी-ऋषिपूजनं, यथाक्रमं, अक्षयफलदं, जय-ऐश्वर्य-भोगमोक्षप्रदं।