अष्टमे दिवसे उपवासस्य विधिं सम्यक् आचर्य, मरिचं भक्षयित्वा तस्य फलरूपेण स्वर्गं प्राप्नोति। सप्तमे दिवसे स्नानं संयमेन कृत्वा आदित्यं पूजयित्वा, ब्राह्मणेषु फलानि दत्त्वा "मार्तण्डः तुष्टो भवतु" इति वदेत्। तत्र खर्जूरं नारिकेलं या मातुलुङ्गं भक्षयेत्। "सर्वत्र मम इच्छाः सफलाः सन्तु" इति प्रार्थयित्वा, सप्तमी-फला-व्रतं सम्पूर्णं भवति। देवतां सप्तमे दिवसे पूज्य, ततः क्षीरपाकेन ब्राह्मणान् भोजयेत्। दानं दत्त्वा, स्वयं क्षीरं पिबेत्; अन्नं, चोष्यम्, लेह्यम्, तण्डुलं च उक्तम्। धन-पुत्रादिकामनां त्यक्त्वा, तण्डुलं वर्जयेत्; केवलं वायुम् उपयुज्य, क्षुधां जयति, विजया-सप्तमीं आचरति। यदि इच्छति, अर्कं उपवासे भक्षयेत्, अहंकारं संयम्य। गोधूमं, माषं, यवम्, तण्डुलं, कांस्यपात्रं, शिलापिष्टं, मधु, मांसं, मद्यं, लेपं, अञ्जनं, तिलं च वर्जयेत्; सप्तमीषु यत् इच्छति तत् लभते। भाद्रपदस्य शुक्लाष्टम्याम्, उपवासं कृत्वा, दूर्वां, आदित्यं, गणेशं पूजयेत्, शिवाय फलानि पुष्पाणि च अर्पयेत्। सर्वफलैः तण्डुलेन च संपूर्णं शिवं पूजयेत्, "नमः शिवाय। दूर्वे त्वं अमृतोत्पन्ना; अष्टमी सर्वकामदायिनी।" इति वदेत्। अनाग्निपाकं भोजनं भक्षयित्वा, ब्रह्महत्या-पापात् विमुक्तिः भवति; एषा दूर्वाष्टमी-व्रतं। कृष्णाष्टम्याम्, रोहिण्यां, मध्यरात्रे, हरिं पूजयेत्। यदि सप्तमीयुक्ता भवति, त्रिजन्मपापं नाशयति; उपवासं कृत्वा, मन्त्रैः पूजयेत्, तिथिं दृष्ट्वा उपवासं भङ्क्त्वा। "नमः गोविन्दाय योगरूपाय योगनाथाय योगेश्वराय योगसम्भवाय।" इत्यादि मन्त्रैः स्नाने, पूजने, विश्रामे च गोविन्दं पुनः पुनः नमस्कुर्यात्। उच्चस्थले देवतां, चन्द्रं रोहिण्या सहितं पूजयेत्, शङ्खे जलं पुष्पं फलं चन्दनं च आदाय अर्पयेत्। भूमौ अञ्जलिं कृत्वा, चन्द्राय अर्घ्यं दद्यात्—"क्षीरसागरसम्भूत! अत्रिनेत्रसम्भूत!" इति। "चन्द्रनाथ रोहिण्या सहित, अर्घ्यं गृहाण; श्रीये, वासुदेवाय, नन्दाय, बलरामाय।" इति। ततः यशोदाय, अनन्ताय, वामनाय, शौरये, वैकुण्ठाय, पुरुषोत्तमाय फलैः अर्घ्यं दद्यात्। वासुदेवाय, हृषीकेशाय, माधवाय, मधुसूदनाय, वराहाय, पुण्डरीकाक्षाय, नृसिंहाय, दैत्यनाशाय च अर्घ्यं समर्पयेत्। दामोदराय, पद्मनाभाय, केशवाय, गरुडध्वजाय, गोविन्दाय, अच्युताय, देवाय, अनन्ताय, अजिताय च। अधोक्षजाय, विश्वबीजाय, सृष्टिस्थितिलयकारिणे, विष्णवे, अनाद्यनन्ताय, त्रिलोकनाथाय, त्रिविक्रमाय। नारायणाय, चतुर्भुजाय, शङ्खचक्रगदाधारिणे, पीतवाससे, दिव्यवनमालाय। श्रीवत्साङ्काय, विश्वनिवासाय, श्रीनाथाय, श्रीधारिणे, हरये, देवक्या वसुदेवात् उत्पन्नाय। भूमिब्रह्मरक्षार्थं ब्रह्मात्मने नमः; नामानि जपित्वा पुनः मोक्षार्थं प्रार्थयेत्—"रक्ष मां देवदेव, हरि, संसारसागरात्! रक्ष मां सर्वपापनाशिन्, स्वामिन्, दुःखसागरात्!" "देवकीसुत, श्रीनाथ, हरि, संसारसागरात्! विष्णो, दुष्टान् अपि एकवारं स्मरन्तं पुनः पुनः रक्षसि।" "देवात् अपि नीचाचरणः अहं, दुःखसागरात् रक्ष, पद्मनयन! यज्ञज्ञानसागरे निमग्नः।" "देवदेव, देवेश, रक्ष; त्वत् विना रक्षकः न अस्ति। मम जन्म वसुदेवसुत, गोब्राह्मणहिताय।" "लोकहिताय, कृष्ण, गोविन्द, पुनः पुनः नमः। शान्तिः, शुभम्, कीर्तिः, ऐश्वर्यं च स्यात्।" यः अष्टम्यां वर्षान्तपर्यन्तं उपवासं कृत्वा गौः ददाति, स इन्द्रपदं प्राप्नोति; एषा सुभाग्यव्रतं। पौषमासस्य शुक्लाष्टम्यां महारुद्रः इति प्रसिद्धः; देवी, मम प्रियाय, तस्य फलं सहस्रगुणं। यदा अष्टमी बुधवासरे भवति, तदा तस्य व्रतं कथां च आचर्येत्। तस्मिन् दिवसे संयमं कृत्वा, धनं न क्षीयते; द्वयङ्गुलं त्यक्त्वा, अष्टहस्तान् तण्डुलं उपयुज्येत्। मोक्षकामः श्रद्धया आम्रपत्रे कुशेन भोजनं कुर्यात्। कलम्बिकासौर्येन मिश्रितं, इच्छितं फलं लभते। जलस्थले बुधं पञ्चोपचारैः पूज्य, यथाशक्ति लाजैः कुम्भं दानं दद्यात्। बुधस्य बीजमन्त्रः "बुं बुधाय" स्वाहा अन्ते, पद्माद्यैः सह। कृष्णवर्णः धनुष्पाणिः, पत्रमध्यस्थः, अङ्गेषु स्थितः। बुधाष्टमीकथा पुण्या, बुद्धैः श्राव्या। पाटलिपुत्रनगरे वीरनाम्ना ब्राह्मणः आसीत्; तस्य पत्नी रम्भा, पुत्रः कौशिकः श्रेष्ठः। पुत्री विजयायाः नाम, गोपालः वृषः। कौशिकः तं गृहीत्वा, ग्रीष्मे गङ्गायां गतः, रमणीयं कृतवान्। वृषः गोपालैः चौरैः च क्रीडायां बलात् गृहीतः। गङ्गात् उत्थाय, वनं विचरन् दुःखितः। विजयायाः जलार्थं गच्छन्त्या, भ्राता अपि सह गतः। पिपासितौ, पद्मनालं अन्विष्य, सरः प्राप्तौ। दिव्यस्त्रीणां पूजां कर्म च दृष्ट्वा, विस्मितः अभवत्। ताः समीपं गत्वा, "अहं क्षुधितः, भ्राता सह," इति अन्नं याचितवान्।