शृणु, मुनिश्रेष्ठ! ब्रह्मणा प्रोक्तं पुण्यकथां सम्यग् प्रवक्ष्यामि। गणपत्याः द्वादशस्वरूपाणि पूजनीयानि सन्ति—गणपूज्यः, वक्रतुण्डः, एकदन्ती, त्र्यम्बकः, नीलग्रीवः, लम्बोदरः, विकटः, विघ्नराजकः, धूम्रवर्णः, भालचन्द्रः, विनायकः, गणपति, हस्तिमुखश्च। बुद्धिमन्तः जनाः एतान् पृथक् पृथक् वा समूहम् एकत्र वा पूजयन्ति चेत्, सर्वाभीष्टफलप्राप्तिर्भवति, विशेषतः श्रावण, आश्विन, भाद्रपद, कार्तिकमासेषु शुभपञ्चम्यां तस्याः पूजायाः विशेषफलम् अस्ति। तत्रापि नागानां पूजनं विशेषमहत्त्वं प्राप्नोति। वासुकिः, तक्षकः, कालियः, मणिभद्रः, ऐरावतः, धृतराष्ट्रः, कर्कोटकः, धनञ्जयः—एते नागाः घृतादिभिः स्नापिताः दीर्घायुष्यम्, आरोग्यं, समृद्धिं च ददाति। अनन्तः, वासुकिः, शङ्खः, पद्मः, कम्बलश्च—एवमेव कर्काटकः, नागः, धृतराष्ट्रः, शङ्खकः, कालियः, तक्षकः, पिङ्गलश्च प्रतिमासं पूजनीयाः। भाद्रपदकृष्णपक्षे, अष्टम्यां, द्वारयोः पार्श्वयोः नागप्रतिमाः रेखया लेखनीयाः; श्रावणशुक्लपक्षे तेषां पूजनं कार्यम्। पञ्चम्यां दिवसे अनन्तादीन् महाविषाञ्च नागान् क्षीरघृतादिभिः नैवेद्यं दत्त्वा पूजयेत्; तेन सर्वविषनाशः स्यात्। नागाः अभयमुद्राधराः चित्रिताः स्युः; पञ्चम्यां विषदंशः नश्यति। भाद्रपदमासे विशेषतः कार्तिकेयस्य पूजनं कार्यम्; तत्र स्नानदानादिकं कर्म अक्षयं भवति। सप्तम्यां दिवसे ब्राह्मणभोजनं, सूर्यपूजनं च कर्तव्यम्; मन्त्रः—"ॐ खखोल्कायामृताय सदा प्रियसंयोगाय स्वाहा" इति जपेत्। अष्टम्यां दिवसे मरीचं भुक्त्वा उपवासं भङ्क्त्वा स्वर्गसिद्धिः लभ्यते; सप्तम्यां नियमेन स्नात्वा सूर्यं सम्पूज्य, ब्राह्मणेभ्यः फलानि दद्यात्—"मार्तण्डः प्रीयताम्" इति उच्चरन्। तत्र खर्जूरं, नारिकेलं, मातुलुङ्गं वा भक्षयेत्। "मम सर्वत्र कामाः सफलाः स्युः" इति प्रार्थयेत्; देवतायाः पूजनं कृत्वा पायसं भोजयेत्। ब्राह्मणेभ्यः दानं दत्त्वा स्वयम् क्षीरपानं कुर्यात्; भक्ष्यं, चोष्यं, लेह्यं, शाल्यन्नं च गृह्णीयात्। अत्र अर्थपुत्रादिकामनां त्यक्त्वा शाल्यन्नं वर्जयेत्; केवलं वायुभोजनं कुर्वन् क्षुधां जयति, विजयसप्तम्यां पालनं कुर्यात्। इच्छया अर्कपत्रं भक्षयेत्, गर्वं जित्वा। यवमाष्यवपिष्टशाल्यन्नं कांस्यपात्रं शिलापिष्टं मधु मांस सुरां लेपं अञ्जनं तिलं च वर्जयेत्; सप्तसु सप्तम्यां यः इच्छति स सर्वं प्राप्नोति। भाद्रपदशुक्लाष्टम्यां उपवासपूर्वकं दूर्वापत्रं, सूर्यं, गणेशं च पूजयेत्; शिवाय फलपुष्पादीनि समर्पयेत्। सर्वफलैः, शाल्यन्नैः, अन्यैश्च द्रव्यैः शम्भुं सम्पूजयेत्—"शिवाय नमः! दूर्वे त्वममृतोद्भवः; अष्टमी सर्वकामदाः" इति वदन्। अनग्निपाकं भोजनं कुर्वन् ब्रह्महत्यापापात् मुच्यते—एषा दूर्वाष्टमीव्रतम्। कृष्णाष्टम्यां, रोहिणीनक्षत्रे, मध्यरात्रौ हरिं पूजयेत्; सप्तम्यायुक्तास्याः अपि त्रिजन्मकृतपापविनाशः स्यात्। उपवासं कृत्वा मन्त्रैः पूज्य, तिथौ दृश्यायां उपवासं भङ्क्त्वा। "गोविन्दाय योगमूर्तये योगपतये योगिनां पतये योगाय नमः पुनः पुनः।" इति स्नानमन्त्रः; "गोविन्दाय यज्ञमूर्तये यज्ञपतये यज्ञिनां पतये नमः पुनः पुनः।" इति पूजामन्त्रः; "गोविन्दाय विश्वमूर्तये विश्वपतये विश्वेश्वराय नमः पुनः पुनः।" इति शय्यायाम्; "गोविन्दाय सर्वमूर्तये सर्वपतये सर्वरक्षकाय सर्वकारणाय नमः पुनः पुनः।" इति स्तुत्यः। वेदिकायाम् उपविश्य, सोमं रोहिण्या सहितं पूजयेत्; शङ्खे जलं पुष्पफलचन्दनैः समर्पयेत्। जानुभ्यां भूमौ गत्वा चन्द्रमसेऽर्घ्यं दद्यात्—"क्षीराब्धिसम्भूत! अत्रिनेत्रसमुत्थित! सोमेश! रोहिण्या सहित! ममार्घ्यं गृहाण। श्रीवासुदेवनन्दबलरामार्थं।" ततः फलेन सहितं अर्घ्यं यशोदाय, अनन्ताय, वामनाय, शौरये, वैकुण्ठाय, पुरुषोत्तमाय च दद्यात्। वासुदेवाय, हृषीकेशाय, माधवाय, मधुसूदनाय, वराहाय, पुण्डरीकाक्षाय, नृसिंहाय, दैत्यनाशनाय च। दामोदराय, पद्मनाभाय, केशवाय, गरुडध्वजाय, गोविन्दाय, अच्युताय, देवाय, अनन्ताय, अजिताय च। अधोक्षजाय, विश्वबीजाय, सृष्टिस्थितिलयकारणाय, विष्णवे, अनाद्यन्ताय, त्रिविक्रमाय। नारायणाय, चतुर्भुजाय, शङ्खचक्रगदाधराय, पीताम्बराय, वनमालिने च। श्रीवत्सलक्ष्मणाय, विश्वधाम्ने, श्रीपतये, श्रीधराय, हरये, देवक्या वसुदेवात् जाताय। पृथिव्याः ब्रह्मणश्च रक्षार्थं ब्रह्मात्मने नमः। एतानि नामानि जपित्वा मोक्षकामो भूयः प्रार्थयेत्— "रक्ष मां देवदेवेश हरि संसारसागरात्। सर्वपापविनाशिन् प्रभो दुःखसागरात् रक्ष माम्।" "देवक्याः सुत श्रीपतये हरये संसारसागरात्। विष्णो, त्वं पापिनः स्मरतोऽपि पुनः पुनः रक्षसि।" "अहम् अमरगणाधमः, दुःखसागरात् रक्ष मां कमलनयन! यज्ञज्ञानसिन्धौ निमग्नोऽस्मि।" "देवदेवेश्वर रक्ष मां! त्वदन्यः नास्ति रक्षकः। वसुदेवसुतस्य मम जन्म गोब्राह्मणहिताय।" "लोकहिताय कृष्णाय गोविन्दाय नमो नमः। शान्तिः, शुभमस्तु, कीर्तिः, ऐश्वर्यं च स्यात्।" यः कश्चित् अष्टम्यां वर्षपर्यन्तं निराहारव्रतं कृत्वा गौः ददाति, स इन्द्रपदं प्राप्नोति; स शुभलक्ष्मीव्रतम् इति प्रसिद्धम्। पौषमासे शुक्लाष्टम्यां महरुद्रः संज्ञा; मम प्रियार्थं तस्य फलं सहस्रगुणं भवति। यदा कदाचित् अष्टमी बुधवासरे पतति, तदा तस्य व्रतस्य कथा च अवश्यं कर्तव्या। एवं मुनिवर! एषा पुण्यव्रतकथा श्रूता, या सर्वकामफलप्रदा, पापविनाशिनी च।