गरुडपुराणम्

शून्यशय्यायाम् उपविश्य पूजनं कर्तव्यं, तस्य फलम् द्विजातये दातव्यम्। ततः शय्यादानं कृत्वा, "श्रीधराय नमः, श्रीये नमः" इति प्रार्थना कार्या। तृतीय दिने उमां, शिवं, अग्निं च पूजयेत्; पक्वान्नं दमकं च नैवेद्यरूपेण दद्यात्। चैत्रमासस्य आरम्भे उमया उक्तं फलं लभ्यते; फाल्गुनादारभ्य तृतीय्यां यः लवणं वर्जयति, सः तस्य फलस्य भागी भवति। समाप्य शय्यां गृहं चोपकरणैः सहितं दातव्यम्, ब्राह्मणदम्पती समादृत्य, "भवानी प्रीयताम्" इति वदेत्। एवं कृत्वा, गौरीलोकं नित्यं वसति, परममङ्गलं च प्राप्नोति। गौरी, काली, उमा, भद्रा, दुर्गा, कान्ति, सरस्वती, मङ्गला, वैष्णवी, लक्ष्मी, शिवा, नारायणी इत्येताः सर्वाः क्रमशः पूजनीयाः; तृतीय्यां चन्द्रमार्गे आरभ्य, वियोगाद्यश्च विमुक्तिः लभ्यते। चतुर्थ्यां शुक्लपक्षे माघे उपवासं नियमेन कृत्वा, तिलान् ब्राह्मणाय दत्वा, स्वयम् अपि तिलोदकम् अश्नीयात्। द्विवर्षे सम्पूर्णे, अखण्डसिद्धिः लभ्यते। "गः स्वाहा" इति मूलमन्त्रः प्रणवेन सह जप्यः। "ग्लैं ग्लां" हृदयाय, "गां गीं हूं ह्रीं ह्रीं" शिरसि शिखाय च, "गूं" कवचाय, "गों" नेत्रयोः, "गैं" नेत्राभ्यां, "गों" आवाहनादिषु विनियोगः। आगमने "ओल्काय", गणाय "गणन्धोल्कः", पुष्पाय "पुष्पोल्कः", धूपाय "धूपोल्ककः", दीपाय "दीपोल्काय", महापूजाय "महो्ल्काय" इत्यादि विनियोगाः विघ्ननिवारणाय च। सिद्ध्यर्थे "सिद्धोल्काय", गायत्र्याः न्यासः अङ्गुष्ठादारभ्य विज्ञेयः; "ॐ महाकर्णं वक्रतुण्डं ध्यायामः, दन्तिः प्रचोदयात्" इति जपः। एषां गणानां तिलैः हविषा च पूजनं कार्यम्; "स्वाहा" गणाय, गणपतये, कूष्माण्डकाय च। अमोघोल्काय, एकदन्ताय, त्रिपुरान्तकस्वरूपाय च नमः; "ॐ कृष्णदन्ताय, उग्रवक्त्राय, कम्पमानाय नमः" इति। पद्मदंष्ट्राय "स्वाहा", अन्ते मुद्रया गणमध्ये नृत्यं दर्शयेत्; करतालध्वनिः हास्यं च शुभफलप्रदं भवति। मार्गशीर्षे शुक्लचतुर्थ्यां गणस्य पूजनं कार्यम्; संवत्सरपर्यन्तं ज्ञानं, श्रीः, कीर्तिः, दीर्घायुः, सन्ततिः च लभ्यन्ते। सोमवारे चतुर्थ्यां उपवासं कृत्वा गणस्य पूजनं कुर्यात्; जपेन, होमेन, स्मरणेन च ज्ञानं प्राप्य स्वर्गमोक्षौ लभ्यते। शुक्लचतुर्थ्यां खण्डलड्डुकमोडकैः पूजां कृत्वा विघ्नानि निवार्य सर्वाभिलषितं मङ्गलं च प्राप्नोति। पुत्राद्यर्थं दमकसहितया चतुर्थ्यां, या "दमनका" इति प्रसिद्धा, "ॐ गणपतये नमः" इति जप्यं, चतुर्थ्याः अन्तं यावत् गणस्य पूजनं कार्यम्। यत्र यत्र मासे हवनं जपः स्मरणं वा क्रियते, सर्वाभिलाषितं सिद्ध्यति, विघ्नानि च नश्यन्ति। विनायकस्य नामभिः पूजनं कृत्वा, सः अपि परमपदं स्वर्गमोक्षयोः सुखं च प्राप्नोति। गणपूज्य, वक्रतुण्ड, एकदन्ती, त्र्यम्बक, नीलग्रीव, लम्बोदर, विकट, विघ्नराजक, धूम्रवर्ण, भालचन्द्र, दशमः विनायकः, गणपति, हस्तिमुख इत्येतानि द्वादशगणस्वरूपाणि पूजयेत्। पृथक् वा एकत्र वा पूजयन् सर्वाभिलाषितं प्राप्नोति; विशेषतः श्रावण, आश्विन, भाद्रपद, कार्तिकयोः शुभपञ्चम्यां। वासुकि, तक्षक, कालिय, मणिभद्र, ऐरावत, धृतराष्ट्र, कर्कोटक, धनञ्जय इत्यष्टनागाः घृताद्यभिषेकैः आयुः, आरोग्यं, श्रीश्च ददाति। अनन्त, वासुकि, शङ्ख, पद्म, कम्बल, कर्काटक, नाग, धृतराष्ट्र, शङ्खक, कालिय, तक्षक, पिङ्गल इत्येते मासानुसारं पूजनीयाः। भाद्रपदकृष्णपक्षे अष्टनागान् पूजयेत् मोक्षस्वर्गयोः लाभाय; तेषां प्रतिमाः द्वारयोः उभयतो लिखेत्, श्रावणे शुक्लपक्षे पूजयेत्। पञ्चम्यां अनन्तादीन् नागान् पूजयेत्, दुग्धघृताद्यन्नं नैवेद्यं दत्त्वा सर्वविषं नाशयति; नागाः अभयदानहस्ताः दर्शनीयाः, पञ्चमी सर्पदंशं निवारयति। भाद्रपदमासे विशेषतः कार्तिकेयं पूजयेत्; तत्र स्नानदानादिकं यत् क्रियते, तत् अक्षयम् उच्यते। सप्तम्यां ब्राह्मणान् भोजयित्वा सूर्यं पूजयेत्; "ॐ खखोल्काय अमृतत्वं सदा प्रियसंयोगः स्वाहा" इति जपेत्। अष्टम्यां उपवासभङ्गः कर्तव्यः, मरीचं भुक्त्वा स्वर्गलाभः स्यात्; सप्तम्यां स्नानं नियमेन कृत्वा सूर्यं पूजयेत्। ब्राह्मणान् फलानि दत्त्वा "मार्तण्डः प्रीयताम्" इति वदेत्; स्वयम् खर्जूरनारिकेलमातुलुङ्गं वा भक्षयेत्। "मम सर्वत्र कामाः सुलभाः स्यु:" इति फलसप्तमी; सप्तम्यां देवतां पूजयित्वा पायसैः भोजयेत्। ब्राह्मणान् दत्त्वा स्वयं क्षीरं पिबेत्; भक्ष्यचोष्यलेह्यशाल्याद्यन्नानि निर्दिष्टानि। धनपुत्रादिकामनां त्यक्त्वा शाल्यन्नं वर्जयेत्; केवलं वायुभोजनं कृत्वा क्षुधां जयति, विजयसप्तमीं चाचरेत्; इच्छन् अर्कं च भक्षयेत्, मदं त्यजेत्। गोधूम, माष, यव, शालि, कांस्य, शिलापिष्टं, मधु, मांस, सुरा, तैल, अञ्जन, तिलादीन् वर्जयेत्; सप्त सप्तम्यां यत् इच्छति तत् लभते। भाद्रपदमासे शुक्लाष्टम्यां उपोष्य दूर्वां, सूर्यं, गणेशं च पूजयेत्, शिवाय फलपुष्पादीनि दद्यात्। फलशाल्याद्युपहारैः शम्भुं सम्पूजयेत्, "शिवाय नमः, दूर्वे त्वममृतोद्भवा, अष्टमी सर्वकामदायिनी" इति वदेत्। अनग्नपाकमन्नं भुञ्जीत, ब्रह्महत्यापापात् विमुच्यते; एषा दूर्वाष्टम्युपवासव्रतः। कृष्णाष्टम्यां रोहिण्यां निश्यां हरीं पूजयेत्; सप्तम्युक्तायामपि एषा त्रिजन्मपापविनाशिनी। उपवासं कृत्वा मन्त्रैः पूजयेत्, तिथिं दृष्ट्वा उपवासं भञ्जयेत्। एवं एतेषु मासेषु, तिथिषु, देवतानां पूजाविधानं ब्रह्मणा निर्दिष्टम्, यः श्रद्धया आचरति, सः सर्वकामफलान्, पुण्यानि, मोक्षं च प्राप्नोति।