प्रातःकाले चतुर्दश्यां, भगवन्, अहं रात्रौ जागरणं करिष्यामि। शक्त्यानुसारं पूजनं दानं तपश्च होमं च सम्यक् करिष्ये। चतुर्दश्यां निराहारः स्थित्वा, हे शम्भो, प्रातःकाले पुनः भुक्त्वा, भोगमोक्षार्थं त्वां शरणं प्रपद्ये, भूतनाथ! तस्मिन्नवेले समये गुरुम् पञ्चगव्यैः स्नाप्य, गन्धादिभिः पूजयेत्, "ॐ नमः शिवाय" इति जपन् धर्मिष्ठं समर्चयेत्। तिलयवचूर्णानि घृतसमेतानि हविषां रूपेण समर्पयेत्; सम्पूर्णाहुति कृत्वा गीतपुराणश्रवणं कुर्यात्। निशायामर्धरात्रे तृतीययामे चतुर्थयामे च मूलमन्त्रं जपेत्, प्रातःकाले क्षमायाचनं कुर्यात्। "भगवन्, तव प्रसादेन अहं विघ्नरहितं व्रतमिदं सम्यक् अनुष्ठितवान्। त्रैलोक्यनाथ! हर! लोकनाथ! मम अपराधान् क्षमस्व।" इति प्रार्थयेत्। "यदद्य मया पुण्यं लब्धं, यच्च रुद्राय समर्पितं, तव प्रसादेन भगवन्, अद्य व्रतम् अहं सम्पूर्णम् अकरवम्।" इति कृत्वा, "हे महात्मन्, प्रसन्नो भूत्वा स्वधाम प्रतिगच्छ। तव दर्शनमात्रेण निःसंशयं पवित्रोऽस्मि।" इति वदेत्। ध्यायिनः पूजयित्वा, वस्त्रच्छत्रादिकं दद्यात्, हे भूतनाथ, देवदेव, लोकहितकर! श्रद्धया यत् किञ्चिद् दत्तं मया, तेन प्रभुः तुष्टो भवतु। एवं क्षमायाचनं कृत्वा द्वादशवर्षाणि व्रतम् अनुष्ठेयम्। ततो यशः श्रीः पुत्राः राज्यं च लभते, शैवपुरीं प्राप्नोति; सर्वेषु द्वादशमासेषु अत्रैव जागरणं कुर्यात्। द्वादशव्रतिनः भोजयित्वा दीपदानं च कृत्वा स्वर्गं प्राप्नोति। तदा भगवतः पितामहः उवाच—मन्धाता नाम चक्रवर्ती एकादशीव्रतम् अचरत्। एकादश्याम् अह्नि, शुक्लकृष्णपक्षयोः, न भोजनं कर्तव्यम्। दशमी-एकादश्योः संयोगे, गान्धारी व्रतम् अचरत्; तस्याः शतपुत्राः नष्टाः, अतः तां तिथिं परिहरेत्। द्वादशी-एकादश्योः संयोगे हरेः सन्निधिः, दशमी-एकादश्योः संयोगे दैत्यसन्निधिः; विवद्यमाने सन्देहः जायते। तस्मात् द्वादशी स्वीकरणीया, त्रयोदश्यां पारणं कर्तव्यम्। एकादश्याः यथायोग्यं व्रतं कुर्यात्, तथैव द्वादश्याम् अपि। विशेषतः एकादशी, द्वादशी, त्रयोदशी—एतेषां संयोगे शुभतिथिः सर्वपापहन्त्री भवति। एकादश्यां उपोष्य, द्विजातिः द्वादशीमपि कुर्यात्; अथवा त्रयमपि संयुक्तं, दशम्यां संयोगे कदापि न। रात्रौ जागरणं कृत्वा, पुराणश्रवणं, गदाधरपूजनं, द्वयोरपि एकादश्योरुपोषणं च कृत्वा, रुक्माङ्गदः मोक्षं प्राप्तवान्; अन्ये अपि एकादशीव्रतेन। ततः ब्रह्मा उवाच—यया पूजया जगत् परं पदं प्राप्तम्, तां पूजां प्रवक्ष्यामि, या भोगमोक्षप्रदायिनी। सामान्यं मण्डलं स्थापयेत्, द्वारे स्रष्टारं, व्यवस्थापकं, गङ्गायमुनामहानद्यः च। द्वारे लक्ष्मीं दण्डं च उग्रं वास्तुपुरुषं च पूजयेत्; मध्ये धाराशक्तिं कूर्मं अनन्तं च। भूमिं धर्मं ज्ञानं वैराग्यं ऐश्वर्यं च पूजयेत्; अधर्मादीनां च चतुरः मूलान्, कन्दं कमलं च। गर्भं सूत्रं, सत्त्वं रजस्तमांसि, सूर्यादिचक्राणि, शुद्धादिशक्तीश्च पूजयेत्। दुर्गां गणांश्च सरस्वतीं क्षेत्रपालं च कोणेषु पूजयेत्; आसनं प्रतिमां च पूज्य, वासुदेवबलं स्मरेत्। अनिरुद्धं महात्मानं नारायणं च, हृदयाद्यङ्गानि, शङ्खाद्यायुधानि च पूजयेत्। पुनः ब्रह्मा उवाच—माघमासे शुक्लपक्षे, सूर्यसंयुक्ते, भीमः एकदा एकादशीव्रतम् अचरत्। तदद्भुतं व्रतं कृत्वा, सः पितृऋणात् मुक्तः अभवत्; भीमद्वादशीति ख्यातिः, सर्वजनपुण्यवर्धिनी। नक्षत्राभावेऽपि पापक्षयकरी सा; ब्रह्महत्यादिपापानि अपि नाशयति, यथा दुष्टराजा स्वदेशं नाशयति। यथा दुष्टपुत्रः कुलं, दुष्टपत्नी पतिं, अधर्मः धर्मं, दुष्टमन्त्री राजा च नाशयन्ति। यथा अज्ञानं ज्ञानं, मलिनता शौचं, श्रद्धाभावः श्रद्धां, मिथ्या सत्यम् नाशयति। यथा शीतं तुष्णिं, दरिद्रता धनसञ्चयेन, दानं घोषेण, तपः विस्मयेन नश्यति। यथा पुत्रः शिक्षाभावात्, गावः दूरस्थत्वात्, शमः क्रोधेन, धनं वृद्ध्यभावेन नश्यति। यथा ज्ञानं विवेकेन, फलं वैराग्येण लभ्यते, तथा एषा शुभा द्वादशी पापकृच्छ्रनाशिनी कथ्यते। ब्राह्मणहत्यां सुरापानं स्तेयगमनं गुरुपत्न्युपगमनं च—यद्यपि सर्वाणि सम्यक् सञ्जायन्ते, त्रिपुष्करव्रतेन न नश्यन्ति। नैमिषक्षेत्रं कुरुक्षेत्रं प्रभासं वा, कालिन्दी यमुनागङ्गासरस्वत्याद्याः नद्यो वा, तैः पापक्षयः न स्यात्। सर्वतीर्थानि अपि एकादश्याः तुल्यानीति न; न दानं, न जपः, न होमः, नाप्यन्यत् पुण्यकर्म। एकस्मिन् पार्श्वे भूमिदानम्, अन्यस्मिन् हरेर्दिनम्; तत्रापि एषा उत्तमा एकादशी, परमपुण्यदा। अस्यां दिवसे, सुवर्णमयवराहविग्रहं निर्माय, नवपात्रे घटे वा ताम्रपात्रे वा स्थापयेत्। सर्वबीजानि तत्र निधाय, शुक्लवस्त्रैः आवृत्य, सुवर्णदीपैः पूजनादिभिः यत्नेन सम्पूजयेत्। एवं भगवतः व्रतपूजनस्य माहात्म्यं, एकादशीद्वादशीव्रतानां विधिं, तेषां पुण्यफलश्रुतिं च शास्त्रेण सम्यक् निरूपितम्।