ज्ञानं परमं रूपं कथ्यते—सर्वधनातिरिक्तं निधिः, यदचौर्यं, सर्वेषां सम्पत्तीनां श्रेष्ठतमम्। ज्ञानात् धर्मः सम्पद्यते, जनानां प्रियत्वं लभ्यते, गुरूणां गुरुः स एव, बान्धवानां दुःखं निवारयति। ज्ञानं परमं दैवतं, राजसु पूज्यते, यो ज्ञानहीनः तु पशुवद् दृश्यते। यद् गृहस्थं धनं वस्तु वा, तद् दृष्ट्वा अपहर्तुं शक्यते, किन्तु ज्ञानं परैः नापहर्तुं शक्यते। एवं हि विष्णुः पूर्वं सर्वत्र शौनकीयं नीतिसारं व्याहरन्, तत्र शंकरः शृणोति स्म, शंकरात् व्यासः शृणोति, वयम् अपि व्यासात् शुश्रावाम। अथ ब्रह्मा उवाच—व्यास, तान् व्रतान् प्रवक्ष्यामि, येन हरीः सर्वदः भवति। प्रतिमासं, प्रतिनक्षत्रं, प्रतितिथिं, प्रतिवासरे च हरीः पूज्यते। एकचित्तेन भक्त्या, उपवासेन च, तेषां फलेन च, सः श्रीः, धान्यं, पुत्रान्, राज्यं, विजयम् अन्यं च प्रददाति। प्रथम्यां वैश्वानरः कुबेरश्च सम्पूज्यौ, तयोः पूजनात् श्रीः लभ्यते; उपवासानन्तरं ब्रह्मा, श्रीः, अश्विनौ च पूज्याः। द्वितीयायां यमः लक्ष्मीनारायणश्च सम्पत्तिं ददतः; तृतीयायां गौरी, विघ्नेशः, शंकरश्च पूज्याः। चतुर्थ्यां चतुर्विधं रूपं पूजनीयम्; पञ्चम्यां हरीः; षष्ठ्यां कार्तिकेयः सूर्यश्च; सप्तम्यां भास्करः श्रीं ददाति। दुर्गाष्टम्यां नवम्यां मातरः दिशश्च सम्पत्तिं ददुः; दशम्यां यमः सोमश्च; एकादश्यां ऋषयः पूजनीयाः। द्वादश्यां हरीः कामश्च; त्रयोदश्यां महेश्वरः; चतुर्दश्यां पञ्चदश्यां च ब्रह्मा पितरश्च श्रीं ददुः। अमावास्यायां सप्तवारेषु सूर्यादिभिः पूजनं कर्तव्यम्; नक्षत्रयोगाः पूजिताः सर्वकामान् ददुः। अथ ब्रह्मा पुनरुवाच—मार्गशीर्षस्य शुक्लपक्षे त्रयोदश्यां, व्यासानङ्गयोः दिने, शिवं पूजयेत् मल्लिकाखण्डेन दन्तधावने, धत्तूरपुष्पैश्च। अनङ्गाय भोजनं दत्त्वा, पौषमासे मधु आस्वाद्य, योगेश्वरं बिल्वपत्रैः कदम्बपुष्पैश्च पूजयेत्; दन्तधावनं चन्दनादिभिः, अन्नं च दद्यात्। माघमासे नटेश्वरः मल्लिकापुष्पैः मुक्ताहारैश्च पूज्यः; दन्तधावनाय प्लक्षखाण्डं योज्यं, पूरिकाभिः च नैवेद्यं दद्यात्। फाल्गुने वीरेश्वरः मरुबकपुष्पैः पूज्यः, शर्करा शाकानि मण्डाकानि च नैवेद्यं, आम्रखाण्डं दन्तधावनाय। चैत्रे सुरूपं रात्रौ कर्पूरैः पूजयेत्, आतजखाण्डं दन्तधावनाय, शष्कुलीनं नैवेद्यं। शिवस्य पूजना दमनकपत्रैः अशोकपुष्पैः च गृहस्थे, महरूपाय गुडशर्करापाकेन श्रेष्ठकैश्च। दन्तधावनं च दद्यात्, जायफलं च; ज्येष्ठे प्रद्युम्नः चम्पकपुष्पैः पूज्यः, बिल्वजः दशविधैः नैवेद्यैः। लवङ्ग इलायची शाढु च उमाप्रियाय निर्दिष्टम्; अगुरु दन्तधावनं च दद्यात्, अपामार्गपत्रैः पूजयेत्। श्रावणे मन्दारं शिवाय त्रिशूलिने दद्यात्; गन्धभक्ष्यः घृतादिभिः पूज्यः, मन्दारैश्च शुद्धिः। भाद्रपदे सद्योजातः बकुलपुष्पैः पुप्पकैश्च पूज्यः; अश्विने गन्धर्वशः मदनकश्च, देवानां पतिश्च। कार्तिके चम्पकपुष्पैः सुवर्णसूत्रैश्च, मोदकैः च, रुद्रः खदिरदन्तधावनैः पूज्यः। बदरदन्तधावनैः मदनः दशमः पूज्यः; दुग्धशाकदः वर्षान्ते पद्मैः पूज्यः। रति, मुक्तमानङ्गः, सुवर्णमण्डलस्थितः च, सुगन्धद्रव्यैः तिलैः तण्डुलैः च दशसहस्रं होमं दद्यात्। रात्रौ जागरणं गीतवाद्यैः कर्तव्यम्; पूजायाः पश्चात् ब्राह्मणाय शय्या पात्रं छत्रं वसनं पादुकाः च दद्यात्। गावं ब्राह्मणं भक्त्या भोजयित्वा, पुरुषः सिद्धिम् आप्नोति; एवं व्रतस्य सम्यक्पर्यवसानम्, तेन सम्पत्तिः, पुत्राः, आरोग्यम्, सौभाग्यम्, स्वर्गः च लभ्यते। अथ ब्रह्मा उवाच—कैवल्यशमनेति नाम द्वादशीव्रतं वक्ष्यामि, यत् अखण्डं; मार्गशीर्षस्य शुक्लपक्षे, उपोष्य, केवलं गोसंबन्धि खाद्यं भक्षयेत्। द्वादश्यां विष्णुं पूजयेत्, चतुर्मास्यं अन्नं दद्यात्; पञ्चविधधान्ययुक्तं पात्रं ब्राह्मणाय दद्यात्, एवं वदन्— “हे विष्णो! सप्तजन्मसु यद्व्रतं मया कृतं, तव प्रसादात्, तदत्र मे अखण्डं स्थातुं कुरु।” “यथा त्वं परमपुरुषः अखण्डः सर्वलोकानां, तथा मम व्रतानि अपि अखण्डानि भवन्तु।” चैत्रादौ सक्तुपात्राणि, श्रावणादौ घृतयुक्तानि दद्यात्; व्रतसमाप्त्या पत्नीं, पुत्रान्, स्वर्गं च लभते। अथ ब्रह्मा—अगस्त्यार्घ्यव्रतं वक्ष्यामि, यत् भोगमोक्षप्रदम्; सूर्योदयात् पूर्वं, कुमारीसन्निधौ, यथाकालं त्रिदिनान्तरे। अगस्त्यायार्घ्यं दद्यात्, तस्य प्रतिमां पूजयित्वा, काशपुष्पैः घटं कृत्वा, सायं जागरणं कुर्यात्। दध्ना अक्षतैः च पूज्यं, फलपुष्पोपवासेन, पञ्चवर्णैः सुवर्णरजतैश्च भूषितं दद्यात्। सप्तधानीयुक्तं पात्रं, दधिस्निग्धं चन्दनलेपितं, मन्त्रेण पृथिव्यां अगस्त्यं आह्वयेत्— “हे काशपुष्पसदृश! वह्निवायुसंभूत! मित्रावरुणात्मज! घटोद्भव! नमोऽस्तु ते।” शूद्रस्त्री च अन्याः, अनेन विधिना धान्यं फलरसं च त्यक्त्वा, सुवर्णयुक्तं घटं ब्राह्मणाय दद्यात्, सप्त ब्राह्मणान् भोजयेत्, संवत्सरं कृत्वा सर्वेभ्यः दद्यात्। अथ ब्रह्मा—तृतीयं रम्भोत्सवं वक्ष्यामि, यः सौभाग्यसमृद्धिपुत्रादिप्रदः। मार्गशीर्षशुक्लतृतीयायाम् उपोष्य। गौरीं बिल्वपत्रैः, आपः कुशैश्च पूजयेत्; कदम्बमासारम्भे, पौषे पर्वततनयां मरुबकपुष्पैः पूजयेत्। कर्पूरं पायसं मल्लिकाखाण्डं च दन्तधावनाय, माघे शुभद्रां कल्हारपुष्पैः; घृतं दत्त्वा मण्डकान् दद्यात्। एवं, महर्षे, ज्ञानस्य माहात्म्यं, विविधव्रतानां च विधिः, मासानुसारं देवतापूजनं, तेषां फलानि, सर्वाणि श्रुतिप्रसिद्धानि, ब्रह्मणा व्यासाय सम्यक् प्रतिपादितानि।