गरुडपुराणम्

शौनकस्य प्रश्नान् श्रुत्वा, मुनयः धर्मविज्ञानमुपदिशन्ति। केशवस्यापि भाग्यं नाशयन्ति ये नित्यं तृणं छिन्दन्ति, भूमिं खनन्ति, पादौ पुनः पुनः शुद्ध्यन्ति, दन्तशुद्धिं लङ्घयन्ति, मलिनवस्त्राणि धारयन्ति, केशाः कर्कशाः सन्ति, दिनद्वयं शय्यायाम् विश्राम्यन्ति, नग्नाः शय्यायां तिष्ठन्ति, अतीव भोजनं कुर्वन्ति वा हास्यं यथेष्टं कुर्वन्ति, स्वशरीरे शय्यायां वा संगीतं वादयन्ति। एतानि सर्वाणि भाग्यनाशाय सन्ति। यः शिरः सम्यक् प्रक्षालयति, पादौ शुद्ध्यति, सत्स्त्रीषु सेवां करोति, अल्पं खादति, नग्नः न निद्रायति, निषिद्धदिवसेषु मैथुनं न करोति, तस्य दीर्घकालं नष्टं भाग्यं पुनः आगच्छति। शिरसि पुष्पं धारयेत्, विशेषतः गन्धयुक्तं पाणाडरं, तदा दारिद्र्यं नश्यति। दीपस्य पश्चिमच्छायायाम्, शय्यायाः आसनस्य वा छायायाम्, च वासोपरक्षकस्य रजसि, तत्रैव लक्ष्मीः निवसति। प्रातः सूर्यस्य तेजः, शवस्य धूमः, वृद्धास्त्री, नवदधि, मार्जनरजः—एतानि यः दीर्घायुष्यमिच्छति, तेन त्याज्यानि। गजस्य, अश्वस्य, रथस्य, धान्यस्य, गोः च रजः शुभं; किंतु गर्दभस्य, ऊष्ट्रस्य, अजस्य च रजः अशुभं। गोः रजः, धान्यस्य रजः, पुत्रस्य शरीरात् रजः—एषा रजः अत्युत्तमा, महापापं नाशयति। अजस्य, गर्दभस्य, मार्जनरजः च—एषा रजः महापापं, महादूषितां जनयति। शोधनपात्रात् वायुः, नखाग्रशुद्धिजलं, स्नानवस्त्रशुद्धिजलं, केशशुद्धिजलं, मार्जनरजः—एतानि पूर्वसंचितं पुण्यं नाशयन्ति। द्वौ ब्राह्मणयोः मध्ये, ब्राह्मणाग्न्योः मध्ये, दम्पत्योः मध्ये, स्वामीदासयोः मध्ये, अश्ववृषयोः मध्ये च गन्तुं न उचितम्। यो बुद्धिमान्, स कस्यापि स्त्री, राजन्, अग्नि, सर्प, मन्त्रपाठ, शत्रुसंसेवा, वा सुखभोगे विश्वासं न स्थापयेत्। अविश्वसनीयः व्यक्तिः न विश्वसनीयः, विश्वसनीयः अपि न अतीव विश्वसनीयः; विश्वासात् भीः जायते, मूलं छिनत्ति। शत्रुणा शान्तिं कृत्वा यदि विश्वासं स्थापयति, तदा वृक्षाग्रशय्यायां निद्रायते—पतितः पश्चात् एव जागर्ति। अत्यन्तं सौम्यः न भवेत्, न च अत्यन्तं कठोरः; सौम्यः सौम्येन जय्यते, कठोरः कठोरेण। अत्यन्तं सरलः न भवेत्, न च अत्यन्तं सौम्यः; यथा सरलवृक्षाः छिद्यन्ते, वक्राः तिष्ठन्ति। फलवृक्षाः नमन्ति, साधवः विनीताः; शुष्कवृक्षः, मूढः न नमन्ति, केवलं भङ्गः। अन्यथा दुःखानि अनागतानि आगच्छन्ति, यथा बिल्ली शिकारं गृह्णाति, तथा अवसरं पुरुषः गृह्णीयात्। सत्पुरुषे प्रथमं च अन्ते च विशेषं सत्कारं, धनं च योजेत्; दुष्टे यथेष्टं आचरन्। षड्वर्णनं रहस्यं यदि षड्वर्णेषु कथ्यते, तदा प्रकाश्यते; चतुर्वर्णेषु रक्ष्यते; द्वयोर्यदि रहस्यं, ब्रह्मा अपि न जानाति। या गौः न दुग्धं ददाति, न गर्भिणी, सा व्यर्था; पुत्रः न विद्वान्, न धर्मिष्ठः, सः व्यर्थः। एकः पुत्रः ज्ञानबुद्धिसम्पन्नः कुलं उद्धरति, यथा चन्द्रः नभः प्रकाशयति। एकः पुष्पितः गन्धयुक्तः वृक्षः सर्वं वनं सुवासितं करोति, तथा उत्तमः पुत्रः कुलस्य कीर्तिं वर्धयति। शतं पुत्राणां गुणहीनं व्यर्थं; एकः गुणवान् पुत्रः तमः नाशयति, यथा चन्द्रः, न सहस्रं तारा। पञ्चवर्षाणि बालं लालयेत्, दशवर्षाणि ताडयेत्; षोडशे वर्षे पुत्रं मित्रवत् आचरन्। जन्मे पुत्रः पितुः पत्नीं हरति, वृद्धे धनं हरति, मृत्यौ जीवितं हरति; पुत्रस्य शत्रुः न अस्ति। कञ्चन व्याघ्रः मृगमुखः, कञ्चन मृगः व्याघ्रमुखः; तेषां स्वभावः अज्ञातः, तत्र सर्वत्र सावधानता। धैर्यवन्तः जनानां एकमेव दोषः—द्वितीयः न अस्ति; जनाः तं दुर्बलम् इति मन्यन्ते। एतत् स्वीकरोतु—सुखानि क्षणिकानि; स्नेहवन्तेषु, बुद्धिमन्तः चिन्ताः न विक्षिप्यन्ति। शौनक, पितुः मृत्यौ ज्येष्ठभ्राता एव पितरं समानः; सर्वेषां पितरं रक्षकं च भवेत्। सर्वेषु अनुजेषु, भोगजीविकासमानेषु, पुत्रेषु च समं आचरन्। अल्पबलस्य बहूनां एकत्रता महाबलवती; यथा तृणैः बद्धा रज्जुः गजं बध्नाति। यः परधनं गृहीत्वा दानं ददाति, स नरकं याति दाता; फलं तस्य धनस्य। दैवसंपत्तेः नाशेन, ब्राह्मणधनस्य हरणेन, ब्राह्मणदोषेण, कुलं कुलीनत्वं नष्टं करोति। ब्राह्मणहन्ता, सुरापः, चौरः, व्रतभङ्गी—एतेषां प्रायश्चित्तं साधवः विधायन्ति; कृतघ्नस्य प्रायश्चित्तं न अस्ति। पितृदेवाः न गृह्णन्ति दानं नीचात्, पत्नीजितात्, गृहस्थे व्यभिचारेण। कृतघ्नः, अशिष्टः, दीर्घक्रोधः, कपटः—एते चत्वारः पतिताः; तेषां पञ्चमः जातः। दुष्टशत्रुः, यद्यपि दुर्बलः, न तिरस्कृतः; लघु अग्निः अपि यदि अनियमितः, जगत् भस्मीकुर्यात्। यः यौवने शान्तः, स एव शान्तः; यदा शरीरधातवः क्षीयन्ते, सर्वे शान्ताः भवन्ति। ब्राह्मणश्रेष्ठ, धनं सर्वेषां सामान्यं, यथा मार्गः; मम इति चिन्तनं सुखं न जनयति। शरीरं दोषस्य अधीनं, मनः अधीनं; मनः नष्टे दोषाः नश्यन्ति। तस्मात् मनः सदा रक्ष्यं, मनः स्वस्थे दोषाः उत्पद्यन्ति। एवं धर्मस्य, आचारस्य, कुलस्य, जीवनस्य, व्यवहारस्य च विविधा सूचनाः श्रुत्वा, शौनकः धर्ममार्गे स्थितः।