गरुडपुराणम्

कृषकः राजा को षष्ठांशं, देवद्विजेभ्यः विंशतितमांशं, ब्राह्मणेभ्यः त्रिंशदधिक त्रयः अंशान् दत्वा दोषेण न लिप्यते। यदि क्षत्रियः, ब्राह्मणः, शूद्रः कृषिकर्मणि भागं न ददाति, ते चौराः स्युः। ब्राह्मणः मृत्युनि वा जन्मनि उत्पन्ने त्रिदिने शुद्धिम् आप्नोति। क्षत्रियः दशदिनानि, वैश्यः द्वादशदिनानि, शूद्रः मासपर्यन्तम् शुद्धिम् लभते। ब्राह्मणः दशदिनात् शुद्धः, क्षत्रियः द्वादशदिनात्, वैश्यः पञ्चदशदिनात्, शूद्रः मासपर्यन्तम् शुद्धः। पृथक् गृहेषु, पृथक् द्वारेषु वसन्तः वार्धक्ये एकैकम् पिण्डम् अर्पयन्ति। जन्मनि वा दुःखकाले तेषां अशौचम् उत्पद्यते; चतुर्दिनानि दशरात्राणि, पुंसः षण्णक्तानि, पञ्चमे पञ्चरात्राणि। षष्ठे दिवसे चतुर्नक्तात् शुद्धिः, सप्तमे त्रिदिनात् शुद्धिः। यदि बालकः दूरदेशे मृतः, बालकत्वात् त्वरितम् शुद्धिः। दन्तान् नोत्पादिताः, अकालजाः च बालकाः न अग्निकर्म, न पिण्डदानम्, न आपः अर्हन्ति। स्त्रियाः गर्भपतने यावत् मासान् गर्भः स्थितः, तावत् दिनानि अशौचम्। नामकरणात् त्वरितम् शुद्धिः, प्रथमचूडे दिनरात्रम्, व्रते त्रिरात्रम्, ततः दशदिनानि। चतुर्थदिनात् स्रावः, पञ्चमे षष्ठे च हानिः। ब्रह्मचारी अग्निहोत्रिणः च स्पर्शवर्जनेन शुद्धिम् आप्नुवन्ति। शिल्पिनः, वैद्यः, सेवकः, अग्निधारिणः, वेदविदः, राजानः च त्वरितम् शुद्धाः। माता दशदिनात् शुद्धा, पिता स्नानात् शुद्धः; स्पर्शात् अशौचम्, आपः छित्वा शुद्धिः। विवाहे, उत्सवे, यज्ञे मृत्युः वा अशौचम् आगतम्, तत्र पूर्वनिश्चितम् कार्यं वर्जयित्वा अन्यत् न कुर्यात्। मृतेन अशौचम् शुद्धिः, जन्म मृत्युवत्; गोमयादिषु मृत्युः एकरात्रम् अशौचम्। अनाथस्य शववाहनात् प्राणसंयमेन शुद्धिः, शूद्रस्य शववाहनात् त्रिरात्रम् अशौचम्। आत्महत्या, विष, तमः, सर्पदंशे मृत्युः न कर्म; सर्पदष्टा गोः स्पर्शात् कठिनम् शुद्धिः। युवायाः पतिं त्यक्त्वा दोषरहितायाः स्त्रियाः सप्तजन्मानि स्त्रीत्वम्, पुनः पुनः विधवात्वम्। शिशुहत्यायाः, निषिद्धपुरुषसमागमे, दुष्कृत्ये स्त्री 'सूकरी' इति कथ्यते; निषिद्धैः सह संगतिः, व्रतानि, महापापानि आपः वर्जयन्ति। गर्भजः, क्षेत्रजः, पितृजः पुत्रः पितरं पिण्डं ददाति; दत्तकपुत्रपुत्र्याः शुद्धिः कठिनम्। कुब्जः, वामनः, नपुंसकः, जडः, वाक्स्थूलः इत्यादीनां दातृकृत्ये, यजमानः च तीव्रं तपः, चन्द्रायणं च कुर्यात्। जन्मतः अन्धः, बधिरः, मूकः मृत्युः घोषणायां दोषः नास्ति। पतिः नष्टः, मृतः, त्यक्तः, नपुंसकः, पतितः, तदा स्त्रियाः अशौचम्। पञ्चविपत्तिषु पतिः नष्टः, तदा अन्यः पतिः prescribed; पतिसहितं मृतायाः स्त्रियाः स्वदेहकेशसंख्यायाः वर्षाणि स्वर्गवासः। श्वदंशे पुरुषः गायत्र्याः जपेन शुद्धिम् आप्नोति; ब्राह्मणः लोकाग्निना दग्धः, पतितैः हतः, तदा अग्निधारी। अस्थीनि क्षीरैः प्रक्षालयित्वा, स्वाग्निना मन्त्रैः दग्धव्यम्; विदेशे मृत्युः, कुशपुतलिका कृत्वा दग्धव्यम्। कृष्णमृगचर्मणि षट्शतं पलाशपत्राणि प्रसार्य, शमीदण्डः लिङ्गे स्थाप्य, अधोऽरणिः वृषणयोः स्थाप्य। दक्षिणहस्ते मुसलम्, वामे उष्णम् स्थाप्येत्; उष्णः पार्श्वे, मुसलम् पृष्ठे। वक्षसि शिलाम्, मुखे तण्डुलं, घृतं, तिलम् स्थापयेत्; कर्णयोः छालकं, नेत्रयोः घृतकर्परम्। कर्णे, नेत्रे, मुखे, नासिकायां सुवर्णखण्डानि स्थाप्येत्; अग्निहोत्रसामग्रीणां प्रयोगे ब्रह्मलोकमार्गः लभ्यते। घृतार्पणेन 'स्वर्गलोकाय स्वाहा' इति एकवारम्; हंस, सारस, क्रौञ्च, चक्रवाक, कुकुटपक्षिणां च। मयूर, मेष, अजः हत्यायां दिनरात्रेण शुद्धिः; पक्षिणां हत्यायां दिनरात्रेण शुद्धिः। चतुष्पदहत्यायां दिनरात्रेण जपः; शूद्रहत्यायां कृत्च्र; वैश्यहत्यायां अतिकृत्च्र; क्षत्रियहत्यायां चन्द्रायणम्; ब्राह्मणहत्यायां द्वाविंशति वा त्रिंशतिः तपः। सूतः उवाच—अर्थशास्त्रादिभ्यः धर्मसारम् वक्ष्यामि, यत् राज्ञः अन्येषां च हितकरम्, पुण्यकरम्, दीर्घायुष्करम्, स्वर्गदायकम्। यः पुरुषः सिद्धिम् इच्छति, सदा साधुभिः सह संगतिः कुर्यात्; दुष्टसंगतिः निहितम्, इह परत्र च शुभम् न प्राप्नोति। व्यर्थवार्तालापम्, दुष्टदर्शनम्, मित्रविरोधम्, शत्रुसंसेवकसंगतिः वर्जनीयम्। मूढशिष्ये उपदेशः, दुष्टपत्नीधारणम्, दुष्टसंगतिः अपि विदुषः नाशः। दूरात् बालब्राह्मणम्, युद्धपराङ्मुखं क्षत्रियम्, मूढवैश्यम्, अक्षरज्ञं शूद्रम् वर्जयेत्। समीचीनकाले शत्रुणा शान्तिः, मित्रेण विवादः; बुद्धिमन्तः कालानुसारम् आचरन्ति। कालः सर्वभूतान् पचति, कालः सर्वाणि हरति; सर्वे सुप्ते कालः जागर्ति, कालः दुरतिक्रमः। काले शक्तिः ह्रियते, काले गर्भे स्थितिः; कालः सृष्टिम् उत्पादयति, पुनः कालः ताम् हन्ति। कालः सदा सूक्ष्मगतिरेव, स्थूलसामूहिकगत्याः, सूक्ष्मान्तर्गत्याः द्विविधः इह प्रतिपद्यते।