शृणुत धर्मस्य विस्तीर्णां कथां, यथाऽत्र शास्त्रे निर्दिष्टम्। लवणादीनि वस्तूनि विक्रेतुं न उचितं, तथा द्विजातिः क्लेशे स्थितः यदि नीचात् किंचिद् गृह्णाति, स दोषेण न लिप्यते, यथा सूर्यः सर्वं स्पृशन् अपि मलिनं न भवति। कृषिकर्मादिकं द्विजातीनां आपत्तौ कर्तुं शक्यते, किन्तु अश्वविक्रयः तेषां निषिद्धः। यदि ब्राह्मणः, क्षत्रियः, वा वैश्यः दरिद्रः स्यात्, तदा राजा धर्मेण तस्य जीविकां दद्यात्। सूतः उवाच—एवं पराशरः व्यासाय वर्णाश्रमधर्मं पप्रच्छ। यदा युगान्ते संहारः सृज्यते, तदा किम् जीवाः क्षीयन्ते उतोत्पद्यन्ते? वेदः, स्मृतिः, सदाचारश्च—यत् वेदेन स्थापितं, तत् एव ब्राह्मणादीनां धर्मः स्मृतः, मन्वादिभिः उपदिष्टः। कलियुगे दानमेव धर्मः, किन्तु तत्र कर्ता परित्यज्यते, पापकर्माणि तत्र दीर्घकालं फलन्ति, शापरूपेण। सदाचारात् षट्कर्माणि सम्पद्यन्ते—संध्योपासना, स्नानं, जपः, होमः, देवतार्चनं, अतिथिपूजनं च। व्रते धृतिमान् ब्राह्मणः दुर्लभः, तथा तपस्वी अपि; क्षत्रियः शत्रुसैन्यान् जित्वा पृथिवीं पालयेत्। वैश्यः व्यापारकृष्यादिकं कुर्यात्, शूद्रः द्विजातीनां सेवा कुर्यात्। निषिद्धभोजनं, चौर्यं, वा निषिद्धसंगतिं कृत्वा पतनं भवति। द्विजातिः कृषिं कुर्वन् क्लान्तं वृषभं न पीडयेत्; अर्धदिने स्नानादिकं कृत्वा, ब्राह्मणान् भोजयेत्। पञ्चमहायज्ञान् आचरन्, कटुवचनं वर्जयेत्, तिलतैलविक्रयः निषिद्धः; पशुशालायां यज्ञः पापदायकः। राजा षष्ठांशं गृह्णीयात्, देवता एकविंशांशं, ब्राह्मणाः त्रयस्त्रिंशांशं; कृषकः एतत् कृत्वा न लिप्यते। क्षत्रियः, ब्राह्मणः, शूद्रः कृषकः यदि यथोचितं न ददाति, स चौरः; ब्राह्मणः मृत्युः जन्म वा शौचात् त्र्यहात् शुद्ध्यति। क्षत्रियः दशाहेन, वैश्यः द्वादशाहेन, शूद्रः मासेन शुद्ध्यति; ब्राह्मणः दशाहात्, क्षत्रियः द्वादशाहात्। वैश्यः पञ्चदशाहात्, शूद्रः मासात् शुद्ध्यति; पृथक् निवसन्तः स्वद्वारगृहयुक्ताः स्वकं पिण्डं ददाति। जातौ, आपत्तौ च शौचं भवति; चतुर्दिनानि दशरात्राणि, पुत्रे षड्रात्राणि, पञ्चमे पञ्चरात्राणि। षष्ठे चतुर्निशां शौचात् शुद्धिः, सप्तमे त्रिरात्रात्; बालस्य दूरदेशे मृत्यौ, शुद्धिः साक्षात्, बालत्वात्। ये दन्तान् नोत्पादितवन्तः, अपकृष्टजाता वा, तेषां न होमः, न पिण्डदानं, न आपोहदानं। यदि गर्भः स्त्रियाः नष्टः वा निष्कासितः, तदा यावत् मासान् स गर्भे स्थितः, तावत् दिनानि शौचं भवति। नामकरणात् शुद्धिः साक्षात्, चूड़ाकरणात् अहोरात्रं शौचं, व्रतानन्तरं त्रिरात्रम्, ततः दशरात्रम्। चतुर्थादिवसात् स्रावः, पञ्चषष्ठे नाशः; ब्रह्मचारिणां, अग्निहोत्रिणां च, संस्पर्शवर्जनात् शुद्धिः। शिल्पी, कुसिद्, वैद्य, दासी, दासः, सेवकः, अग्नियुक्तः, वेदविद्, राजा च साक्षात् शुद्धः स्मृतः। जन्मनि माता दशाहेन शुद्ध्यति, पिता स्नानमात्रेण; संस्पर्शात् शौचं, आप्लाव्य पितुः शुद्धिः। विवाहे, उत्सवे, यज्ञे वा मृत्युः शौचं वा चेत्, पूर्वनिश्चितात् अन्यत् नाचरेत्। मृतजनात् शौचं शुद्ध्यति; जन्म मरणवत्; पशुचौर्ये मृत्युः चेत्, एकरात्रं शौचं। अनाथशववाहनात् प्राणायामेन शुद्धिः; शूद्रशववाहनात् त्रिरात्रं शौचं। आत्महत्या, विष, तमसि, सर्पदष्टे मृत्यौ संस्कारः नास्ति; सर्पदष्टगव्यस्पर्शे, कृमिदष्टे च, कठिनेन शुद्धिः। या स्त्री अनपवादे युवानं पतिं त्यजति, सा सप्तजन्मानि स्त्रीत्वं प्राप्नोति, पुनः पुनः विधवा भवति। या स्त्री बालहत्या, परपुरुषगमनं, वा दुश्चरितं करोति, सा सूकरी इति कथ्यते; पतितसंगिन्यः, व्रतकाङ्क्षिण्यः, महापातकिन्यश्च, ताः आपोहदानात् वियुज्यन्ते। योऽपि पुत्रः गर्भात्, क्षेत्रात्, पितृतः वा जातः, स पितुः पिण्डं ददाति; दत्तपुत्रकन्ययोः शुद्धिः कठिनम्। दाता, होता च, कुटिल, वामन, क्लिब, मूक, मूर्खाणां महत् प्रायश्चित्तं चान्द्रायणं च कुर्यात्। जन्मतः अन्ध, बधिर, मूकस्य मृत्युः घोषयितुं दोषः नास्ति। पतौ नष्टे, मृते, त्यक्ते, क्लिबे, पतिते च, स्त्रियाः शौचं भवति। पञ्चानां आपदां मध्ये पतिः नष्टः चेत्, अन्यः पतिः विधीयते। या स्त्री पत्युः सह मृत्युम् आप्नोति, सा यावन्तः रोमकूपाः, तावन्तः वर्षाणि स्वर्गे वसति। शुनादिभिः दष्टः पुरुषः गायत्रीजपेन शुद्ध्यति; ब्राह्मणः यदि बहिष्कृतैः वा अग्निना दग्धः, स अग्नियुक्तः स्मृतः। तस्य अस्थीनि क्षीरैः प्रक्षाल्य, स्वाग्निना मन्त्रेण दाह्यम्; विदेशे मृत्यौ, कुशपुत्रिकां कृत्वा दहेत्। कृष्णाजिनं विस्तार्य, षट्शतानि पलाशपत्राणि स्थापयेत्; शमीदण्डं लिङ्गे, अधरवणं वृषणे स्थापयेत्। मुसलं दक्षिणहस्ते, उखां वामे स्थापयेत्; उखा पार्श्वे, मुसलं पृष्ठे स्यात्। शिलां उरस्य स्थापयेत्, तण्डुलं, घृतं, तिलं च मुखे दद्यात्; कर्णयोः प्रोक्षणचषकं, नेत्रयोः सर्पिष्कुण्डं स्थापयेत्। सुवर्णं कर्णे, नेत्रे, मुखे, नासायां स्थापयेत्; अग्निहोत्रोपकरणेन ब्रह्मलोकमार्गः सिध्यति। घृताहुतिं कृत्वा, "स्वर्गलोकाय स्वाहा" इति एकवारं, हंस, सारस, क्रौंच, चक्रवाक, कुक्कुटपक्षिणां च। मयूर, मेष, अजवधात् अहोरात्रेण शुद्धिः; पक्षिवधात् अपि अहोरात्रेण शुद्धिः। एतेन धर्मपथः प्रदर्शितः, यथाऽत्र शास्त्रे निर्दिष्टम्।