गरुडपुराणम्

यदि दोषः सार्वजनिकः न भवति, तर्हि गुप्तव्रतम् आचरितव्यम्। शुद्धे जलस्मिन्, दुह्यमानां गौः दत्वा, तत्र मन्त्राः जले जप्याः, चतुश्चत्वारिंशत् घृताहुतयः दीयन्ते। यदि कश्चित् सुरापानं करोति, सुवर्णं चोरयति, वा रुद्रं जले पठति, तर्हि शतप्राणायामाः कृत्वा सर्वपापानि नश्यन्ति। द्विजः उपवसित्वा शुक्रं, पुरीषं, मूत्रं च स्वल्पं स्पृशेत्। एकादशरुद्रजपेन द्विजेन पापक्षयः सुलभः। एवं स्मरणेन पापानि न स्पृशन्ति, शीघ्रं शुद्धिः जायते। ब्रह्मचर्यं, दया, क्षमा, ध्यानं, सत्यं, शौचं—एतानि गुणाः, स्नानं, मौनं, उपवासः, होमः, स्वाध्यायः, इन्द्रियनिग्रहः—एतैः शुद्धिः साध्यते। पञ्चगव्यं गौःक्षीरं, दधि, मूत्रं, गोमयम्, घृतम् इति। पृथग्-पृथग् शुद्धिकरद्रव्यैः षडहः उपवासेन सेवनं विधीयते। च अश्वत्थ, उडुम्बर, पद्म, बिल्व, कुशपत्रजलैः शुद्धिः। प्रतिदिनं तप्तक्षीरं, घृतं, जलं च पिबेत्। एकभोजनं रात्रौ, याचितं च, यथा शक्यं, त्रिप्रजापत्यं तपः इति कथ्यते। अतिकृच्छ्रं तु एकविंशति-दिनानि क्षीरसेवनं। तैलपिष्टं, मुद्गं, अम्लकाञ्जिकं, सत्तुं च प्रतिदिनं भक्षयेत्। एतेषु त्रिरात्रं परस्परं आचर्यं। शुकशिख्याणां संख्यायां शुक्लपक्षे तिथिपिण्डदानं वृद्धिपूर्वकं कुर्यात्। यथा शक्यं शतचत्वारिंशत् पिण्डदानं विधीयते। त्रिस्नानं प्रतिदिनं कृत्वा चन्द्रायणं पिण्डदानेन तु। ये पापानि विशेषतः न निर्दिष्टानि, तेषां शुद्धिः चन्द्रायणेन। कृत्स्रं तपः यः धर्मकामः आचरति, सः महतीं श्रीं प्राप्नोति। एवं याज्ञवल्क्यस्य उपदेशेन प्रायश्चित्तविवेकः अध्यायः समाप्तः। अधुनाः याज्ञवल्क्यः मृतशुद्धिप्रकारं वर्णयति। शृणु व्रतानुरागिणः। द्विवर्षात् न्यूनस्य जनस्य न च सन्न्यासः, न च जलदानं। अन्यैः बान्धवैः सह श्मशानात् अनुगच्छन्, यमस्तोत्रं साधारणाग्निना जप्यं। यदि दीक्षितः वा अग्निहोत्री, तर्हि विधिवत् दाहः। सप्तमे वा दशमे दिने बान्धवाः जलं समीपं गच्छन्ति। पितृदिशं पितरः दुःखिताः पापहेतोर् भवन्ति; मातामह, आचार्य, तेषां पत्न्यः अपि जलदानं प्राप्नुवन्ति। पुत्रः, मित्रं, पत्नी, श्वशुरः, ऋत्विक्—एते जलं दातुम् इच्छन्तः, नामगोत्रं जपन्तः, संयतवाक् एकवारं जलं ददाति। पाखण्डिनः, पतितः, अपवित्रः, स्त्री, कामपरायणः, अपि च अपव्रती—एतेषां जलदानं न कार्यम्। सुरापानः, आत्महत्या च, शुद्ध्यर्थं वा जलदानं न अर्हन्ति; अतः शोकं न कुर्यात्, जीवनस्य नित्यत्वं नास्ति। यथाशक्ति विधिं कृत्वा गृहं प्रतिव्रजेत्, गृहद्वारे निम्बपत्रं स्थापयेत्। मुखप्रक्षालनं, अग्निस्पर्शं, जलं, गोमय, गोमूत्र, सर्षपं स्पृशित्वा, शिलास्पर्शं कृत्वा शनैः गृहं प्रवेशयेत्। मृतस्पर्शात् अपि प्रवेशादिकं, अन्येषां स्नानादि संयमेन तु तस्मिन् क्षणे शुद्धिः। विक्रीतं अन्नं प्राप्ताः पृथग् भूमौ शयनं कुर्युः; मृतस्य अन्नं, पिण्डप्रयोजनं, त्रिदिनं दातव्यम्। एकदिनं जलं बहिः स्थाप्यं, मृद्भाण्डे क्षीरं; वैतानं पूजनं, शास्त्रविहितं कर्म च। दन्तयुक्तस्य जन्मे शुद्धिः त्वरितम्; चूडाकरणे रात्रिसूतकं स्मृतम्; नियमानुसारं त्रिरात्रं, ततः दशरात्रं। त्रिरात्रं वा दशरात्रं मृत्युसूतकं इति; द्विवर्षात् न्यूनस्य जन्ममृत्युसूतकं मातुः एव। जन्ममृत्योः मध्ये शेषदिनैः शुद्धिः; दश, द्वादश, पञ्चदश दिनानि वर्णानुसारं। एवं याज्ञवल्क्यस्य उपदेशेन मृतशुद्धिप्रकारः अत्र वर्णितः।