गरुडपुराणम्

स धर्मविद् याज्ञवल्क्यः धर्मनियमेषु प्रवृत्तान् शिष्याञ् समुपविश्य, प्रायश्चित्तविधिं क्रमशः सम्यग् उपदिशत्। शत्रून् स्नेहेन, धान्यदानादिभिः उपायैः च समीपं नयेत् इति प्रथमं निर्दिष्टम्। यदि कश्चिद् महान् अथवा लघु पापेन अन्यायेन आरोपितः स्यात्, तस्यापि परिमार्जनं विधानम् उक्तम्। यः स्वतः अनधिकृतः भ्रातुः भार्यां अभिगच्छेत्, स चान्द्रायणव्रतम् आचरितव्यं। ब्रह्मचारिणः, गोशालायां मासमेकं वसन्, केवलं पयः सेवनं कुर्यात्। यदि च पतितस्य यज्ञे होतारः स्यात्, सः त्रिः कृत्स्नं कृच्छ्रं प्रायश्चित्तं कुर्यात्। गधायाः वा उष्ट्रस्य वा आरोहणं कृत्वा, त्रिविधं प्राणायामं साधयेत्। आचार्यस्य तिरस्कारः, 'हुम्' शब्दस्य उच्चारणं, ब्राह्मणस्य विवादे जयः, दण्डेन तर्जनं वा ताडनं च, एतेषु कृच्छ्रं वा अतिक्ष्रं प्रायश्चित्तं विधेयम्। यत्र यत्र प्रायश्चित्तं विधानं अस्ति, तत्र तत्र यथोचितं परिमार्जनं कर्तव्यम्। ग्रहसमीपस्थदूतस्य दोषः, त्याज्यः स एव दूतः। यदि तु दोषः न प्रसिद्धः, तदा गूढव्रतम् आचरितव्यम्। शुद्धे जले, दुग्धदा गाम् दत्वा, मन्त्रैः जलं संसिक्त्वा, घृतस्य चत्वारिंशद् आहुतीः समर्पयेत्। यः सुरापानं कृतवान्, सुवर्णस्य चौर्यं, वा जले रुद्रपाठः, तेन शतं प्राणायामान् कृत्वा सर्वपापं नाशयेत्। द्विजातिः उपवासं कृत्वा, शुक्रं पूयं मूत्रं च स्वादयेत्। एकादशवारं रुद्रपाठेन पापक्षयः स्यात्। एवं स्मरणेन पापानि न स्पृशन्ति, शीघ्रं शुद्धिर्भवति। ब्रह्मचर्यं, दया, क्षमा, ध्यानं, सत्यं, शौचं, स्नानं, मौनं, उपवासः, होमः, स्वाध्यायः, इन्द्रियनिग्रहः—एतेषां आचरणेन शुद्धिः सिध्यति। पञ्चगव्यं नाम गोदुग्धं, दधि, मूत्रं, गोमयम्, घृतं च। पृथक् पृथक् शुद्धिकरद्रव्यैः, षडहं, उपवासेन सह, पिबेत्। उदुम्बरपर्णैः, पिप्पलपर्णैः, पद्मैः, बिल्वैः, कुशैः च जलम् उपयुज्यते। प्रतिदिनं तप्तदुग्धं, घृतं, जलं च पिबेत्। एकभोजनं, रात्रौ, याचितेन वा, यथाशक्ति, एष त्रैप्राजापत्यं प्रायश्चित्तम्। अतिक्ष्रं नाम एकविंशतिदिनानि दुग्धेन। तिलपिष्टं, मुद्गं, काञ्जिकं, सक्तुं च प्रतिदिनं पृथक् पिबेत्। एतानि त्रिरात्रं क्रमेण आचर्य, तिथिपिण्डदानं शुक्लपक्षे क्रमशः वर्धयेत्, शिखण्डकपक्षिणां संख्यया। यथाशक्ति, शतचत्वारिंशत् पिण्डदानं कुर्यात्। त्रिस्नानं प्रतिदिनं कृत्वा, चान्द्रायणं पिण्डदानेन आचरेत्। ये पापानि विशेषेण न निर्दिष्टानि, तेषां चान्द्रायणेनैव शुद्धिः। यः कृच्छ्रं प्रायश्चित्तं धर्मकामः आचरति, सः महतीं श्रियम् आप्नोति। एवं शुद्धिप्रकरणस्य पञ्चमाधिकशततमः अध्यायः, "याज्ञवल्क्यप्रोक्तं प्रायश्चित्तविवेकः" नाम, आचारकाण्डे, श्रीगरुडमहापुराणे प्रथमभागे समाप्तः। अनन्तरं, याज्ञवल्क्यः पुनः शृण्वन्तं व्रतानुरक्तं जनं प्रति मृतशुद्धिं व्याचष्टे। द्विवर्षात् कनिष्ठस्य न शववहनं न जलदानं च कार्यम्। अन्यैः बन्धुभिः सह, श्मशानात् अनुगच्छद्भिः, यमसूक्तं साधारणाग्निना पठेत्। यदि मृतः उपनीतः वा अग्निहोत्री वा स्यात्, विधिवत् दाहः कार्यः। सप्तमे वा दशमे वा दिने, बान्धवाः जले समीपं गच्छेयुः। पितरः, एतस्मात् पापात् शोकाकुलाः, पितृदिशं मुखं कृत्वा तर्पणं कुर्वन्ति; मातामहाय, आचार्याय, तयोः पत्न्यैश्च जलक्रिया विधेया। पुत्राः, मित्राणि, भार्याः, श्वशुराः, ऋत्विजः च नामगोत्रीयुक्तं जलं यथाविधि, निगृहीतवाक्, एकवारं दद्युः।