श्रीगुरुडमहापुराणस्य प्रथमभागे आचारकाण्डे याज्ञवल्क्येन कर्मफलप्रश्नस्य समापनानन्तरं, धर्मस्य गूढार्थः पुनः प्रवृत्तः। याज्ञवल्क्यः पुनरपि शिष्याय प्रवदति— “यः स्वकर्माणि न सम्यक् आचरति, निषिद्धानि च कर्माणि आचरति, तस्य पापफलमवश्यं प्राप्तव्यम्। तस्मात्, शुद्ध्यर्थं प्रायश्चित्तानि यत्नेन कर्तव्यानि। प्रायश्चित्तैः हि लोकोऽपि तुष्यति, पापं च विनश्यति। ये पापिनः, ते महारौरव-रौरवादिषु नरकेषु पतन्ति। तेषां मार्गः संजीवनीनदीं प्रति नयति, या हंसवत् शोभना रक्तवारिणी च दृश्यते। पुण्यहीनाः पापिनः अवीचिकुम्भीपाकादीन् नरकान् यान्ति। आचार्यस्य वेदस्य वा निन्दा ब्रह्महत्या समं पापं स्यात्। रजस्वलायाः मुखस्य आस्वादः सुरापानस्य तुल्यः स्मृतः। मित्रभार्यायां, कन्यायां, स्वबान्धव्यां, पतितायां वा रमणं, पित्र्यां मातुल्यां मातुल्यपत्न्यां श्वश्र्वायां वा, आचार्यपत्नीं स्वदुहितरं वा उपगच्छन् ‘गुरुपत्नीगामी’ इति कथ्यते। गवां वधः, पतित्वं, स्तेयम्, ऋणत्यागः च—एतानि पातकानि। दासाद्युपदेशः, वेतनार्थं शिक्षणं, शुद्धशूद्रवैश्यक्षत्रियेषु निषिद्धवृत्त्या जीविका—एतानि निन्दितानि। पितरं मातरं मित्रं वा परित्यज्य, तडागवाटिकादीनि विक्रीय, कन्यादानं विधिविपरीतम्, वक्राचारः, व्रतभङ्गः, स्वाध्यायाग्निबान्धवतिरागः च—एतानि लघुपातकानि उक्तानि। एतेषां प्रायश्चित्तं शृणु। ब्रह्महत्यया दूषितः ब्राह्मणः द्वादशवर्षाणि अल्पभोजनं कृत्वा शुद्धिं लभते। अथवा, मज्जायां मन्त्रक्रमेण हविर्दत्त्वा शुद्धिं प्राप्नोति। ब्राह्मणस्य हेतोः हतोऽपि, सः द्विजः वा गौः दुःखात् विमुच्यते। सरस्वत्याः सेवा, योग्ये दानेन वा, शुद्धिर्भवति। गर्भघातकः स्वजात्यनुसारं आत्रेयाय दक्षिणां दद्यात्। सोमयागे ब्राह्मणः सन्निहितः द्विगुणं व्रतमाचरेत्। वल्कलाजिनधारी, अग्निवर्णघृतभोजी च भवेत्। ब्राह्मणी यः शुक्रं मूत्रं पुरीषं वा पिबति, वा सुरां पिबति, सा अपि एवं शुद्ध्यति। द्विजः सुवर्णस्तेयेन, राज्ञे मुसलं दत्त्वा, तद्वदाचरेत्। अथवा, स्वशरीरभारसमं सुवर्णं दत्त्वा शुद्धिं लभते। छिन्नशिश्नश्चण्डः दक्षिणपश्चिमदिकि क्षिप्तव्यः। चान्द्रायणव्रतं वा, त्रैमासिकं संहितापाठं वा कुर्यात्। गोशालायां शयनं, गोव्रजगमनं, गोदानं च शुद्धिदायकम्। मासमेकं पयःपानं वा, लाजभोजनं वा, पुनः पुनः शुद्धिं ददाति। ब्रह्महत्या-व्रतं त्रिवर्षं चाचरेत्। शूद्रवधाय षण्मासः, वा दशगवां दानं विधीयते। मार्जारगोधाङ्गूशकृशशकुनिभ्यः वधाय, हस्तिनि पञ्च कृष्णवृषाः, शुकाय द्विवर्षीयं वत्सकं दद्यात्। वृक्षलताद्रुमच्छेदनाय शतं ऋचां जपेत्। गर्दभमुपादाय दक्षिणपश्चिमदिकि यजेत्, तदा शुद्धिर्भवति। प्रेषितस्य मृतौ आचार्यस्त्रिकृच्छ्राणि कुर्यात्। एवं याज्ञवल्क्येन पापानां स्वरूपं तेषां च प्रायश्चित्तानि यथाक्रमं प्रतिपादितानि, धर्ममार्गे प्रजाः प्रबोधयन्।