गरुडपुराणम्

शृणु, धर्मनिष्ठाः! श्राद्धकर्मणः विधिं अहं सम्यक् विस्तरेण कथयामि, यः सर्वपापविनाशनं उच्यते। यत्र यत्र श्राद्धं विधीयते, तत्र तत्र साधनानि, ब्राह्मणानां सम्पदः, विषुवत् कालः, सूर्यस्य संक्रमणः च प्रमुखानि भवन्ति। यथा यथेष्टं श्राद्धं कर्तव्यम्, तस्य समयः अपि पूर्वमेव निर्दिष्टः। वेदार्थविदः, ज्येष्ठाः, सामवेदविदः, त्रयो मधु, त्रयो सुपर्णिकः च श्राद्धाय योग्याः। नचिकेतः कुलत्रयसम्भूताः पौत्राः, शिष्याः, बान्धवाः, स्वजनाः अपि सम्यक् आह्वयनीयाः। पितृमातृभक्ताः ब्राह्मणाः श्राद्धस्य देवताः इति ज्ञेयम्। यथाऽसंस्कृताः, यथाऽसदाचारिणः, तान् वर्जयेत्। पूर्वदिने एव ब्राह्मणान् आह्वयेत्, ते च संयताः स्युः। दिव्ये पितृकर्मणि च, यथाशक्ति स्वदेशे समापनं कर्तव्यम्। मातामहाय अपि तद्विधिः, अथवा वैश्वदेवकर्म अपि यथावत्। आह्वयित्वा तेषां सम्मतिं प्राप्त्वा, विश्वेदेवसूक्तं पठेत्। शन्नो देवीति सूक्तेन, क्षीरयवसहितं यवधान्यं च समर्पयेत्। सुगन्धजलं, दीपं, माल्यं, दीपदानं च यथाविधि दद्यात्। द्विगुणं कुशं दत्त्वा, उषन्तस्त्वा सूक्तेन पितृभ्यः जपेत्। यवदानं तिलैः सह समर्पयेत्, अर्घ्यादिकं कर्म पूर्ववत् कुर्यात्। पितृभ्यः स्थानं निर्दिशेत्, पात्रं अधोमुखं स्थापयेत्। एतद्विधिना अन्वादेशं लभित्वा, पितृकर्मणि यज्ञे समर्पणं कुर्यात्। रजतं यदि उपलब्धं, अथवा यत्किञ्चिद् लभ्यते, तेन यथाशक्ति यजेत्। दत्त्वा दानं, द्विजस्य अङ्गुष्ठं तत्र स्थापयेत्, विष्णवे इति वदेत्। यथासुखं जपित्वा, तद् उच्यते; ते अपि मौनं भुञ्जेरन्। यदि किञ्चिद् अप्रसन्नता, शुद्धिकमन्त्रं, पूर्वजपं च पुनः पठेत्। तदन्नं भूमौ निक्षिप्य, जलं एकवारं पुनः समर्पयेत्। शेषे सति, पिण्डदानं पितृकर्मवत् दद्यात्। अनन्तं जलं दत्त्वा, 'आशीर्वादः' इति वदेत्। वाच्ये सति, 'स्वधा' इति पितृभ्यः उच्चारितव्यम्। 'सन्तु तुष्टाः' इति जलं विश्वदेवेषु समर्पयेत्। 'श्रद्धा न नश्येत्, दानं सदा अस्तु' इति वदेत्। स्नेहेन, 'सर्वकर्मणि अस्तु' इति उक्त्वा, पितृणां विसर्जनं कुर्यात्। पितृपात्रं परामृत्य, ब्राह्मणान् विसर्जयेत्। तस्मिन्रात्रौ पत्नीसमेतः ब्रह्मचर्यं व्रजेत्। पिण्डं कार्कन्धुफलैः मिश्रितं यथानियमं दद्यात्। न आवाहनं न अग्निकर्म, केवलं वामपद्धतिं कृत्वा। 'सन्तु प्रमुदिताः' इति वदन्तु, उपस्थिताः 'सुखं भुञ्ज्मः' इति घोषयन्तु। अर्घ्याय, मृतपात्रं पितृपात्रेषु निक्षिप्येत्। पिण्डदानं एकाह्वानं च स्त्रीप्यपि कर्तव्यम्। तस्याः अपि द्विजः वर्षपर्यन्तं जलपात्रेण अन्नं दद्यात्। मासपर्यन्तं हविष्यान्नेन, वर्षेण पायसैः च यथानियमं दद्यात्। मीनमांसं, रुरुमांसं, वराहमांसं, शशमांसं च क्रमशः समर्पयेत्। तृतीयदिवसे वर्षस्य, माघासंयुक्ते च, न संशयः। शस्त्रहतानां चतुर्दशदिवसे पिण्डं दद्यात्। एवं श्राद्धकर्मणः विधिः धर्मशास्त्रे निर्दिष्टः, यः श्रद्धया कृतः सर्वपापं नाशयति, पितृणां च तुष्टिं लभते।