गरुडपुराणम्

शृणु, धर्मप्रिय! यः ब्रह्मविद्यया युक्तः, तपसा च समन्वितः, स दानार्हः परमः मन्तव्यः। ज्ञानतपःहीनात् तु दानं न गृह्णीयात् कदाचन। प्रतिदिनं सत्पात्रे दानं दातव्यं, विशेषतः पुण्यकालेषु। गौः स्वर्णशृङ्गा, रजतखुरा, सुशीलाचारा, वस्त्रैः भूषिता च दातव्या। तस्याः शृङ्गं दशस्वर्णमुद्राभिः निर्मितं स्यात्, खुरः सप्ततुलाभिः कृतः। वत्सा वा वत्सिका च सुवर्णपात्रेण पोष्या दातव्या। यावत्सन्ति रोमाणि तस्याः वत्सायाः, तावतीः संवत्सराणि दाता स्वर्गं गच्छति। यावत् तस्याः द्वे पादौ मुखं च योनौ दृश्येते, तावत् कालं फलं भवति। यथायथं गौः, दुग्धदा वा, वन्ध्या वा, यथा दत्ता, तस्य फलं लभ्यते। क्लान्तानां संव्ययनं, रोगिणां परिचरणं, देवपूजा च सेवा उच्यते। द्विजातये यदिष्टं दत्तं तेन स्वर्गः प्राप्यते। गृहं, धान्यं, छत्रं, माल्यं, वृक्षः, वाहनं, घृतं, जलं च दत्त्वा पुण्यं लभ्यते। वेदविद्यादानं ब्रह्मलोकप्राप्तये कारणं, यं देवाः अपि दुर्लभं मन्यन्ते। विक्रयणेन वा लेखनदानेन अपि ब्रह्मलोकः प्राप्यते। तस्मात् सर्वयत्नेन वेदार्थसंहिता साधनीया। वेदविद्यादानफलसमं पुण्यं, द्विगुणं चोन्नतिं लभते। इदं रहस्यं द्विजातये न श्रोतव्यम्, तेन स द्विजः अधः पतति। कुशः, शाकं, दुग्धं, गन्धः त्यक्तुं शक्याः, जलं तु न कदापि। पतितेषु परदारगामिषु सखिषु, शत्रुषु च वर्जयित्वा, आत्मतृप्त्यर्थं सर्वेभ्यः गृह्णीयात्। एवं श्रीगर्वडमहापुराणे पूर्वकाण्डे प्रथमांशे आचारप्रकरणे अष्टनवतितमं अध्यायः "याज्ञवल्क्यप्रोक्तदानधर्मवर्णनं" समाप्तम्। अथ शृणु, श्राद्धस्य विधिं पापक्षयकरीं प्रवक्ष्यामि। द्रव्याणि, ब्राह्मणधनं, विषुवत्, संक्रान्तिश्च श्राद्धे विशेषतः स्मरणीयानि। श्राद्धं स्वेच्छया कार्यं, तस्य कालाः अपि वर्णिताः। वेदविद्यायाम् पारंगताः, ज्येष्ठाः, सामवेदविद्यायाः निपुणाः, त्रयो मधूनि, त्रयः सुपर्णिकाश्च—एते श्राद्धे पूज्याः। पौत्राः, शिष्याः, बान्धवाः, नचिकेतः त्रिप्रपौत्राः, पितृमातृभक्ताः च ब्राह्मणाः, एते देवताः श्राद्धस्य। विख्यातान्, दुश्चरीत्रान् च वर्जयेत्। पूर्वदिने आमन्त्रयेत्, स्वसंयताः ब्राह्मणाः स्युः। दिव्यपितृकर्मणोः अन्ते, स्वदेशे यथाशक्ति, श्राद्धं कार्यम्। मातामहायाः अपि एवं विधिः, वैश्वदेवकर्म वा। तान् आहूय, अनुमतिं लभ्य, विश्वेदेवानां स्तोत्रं पठेत्। "शन्नो देवी" स्तोत्रेण, क्षीरं, यवः, यवबीजं च समर्प्येत्। गन्धोदकं, दीपः, माल्यं, दीपदानं च दद्यात्। द्विगुणं कुशं दत्त्वा, "उषन्तस्त्वा" मन्त्रेण पितृणां स्तवनं कुर्यात्। यवस्य तिलैः होमं कृत्वा, अर्घ्यादिकं पूर्ववत् आचरितव्यम्। पितृणां स्थलं विन्यस्य, पात्रं अधोमुखं स्थापयेत्। एवं शिक्षितः, पितृहोमवत् अग्नौ हवनं कुर्यात्। विशेषतः रजतं सुलभं चेत्, अथवा यत् लभ्यते, तेनैव विधिना कार्यम्। दानं कृत्वा, द्विजस्य अङ्गुष्ठं तस्मिन् स्थापयेत्, "एतत् विष्णवे" इति वदेत्। स्वस्त्ययनं यावत् सुखं पठित्वा, तदनन्तरं ते अपि मौनेन भुञ्जीरन्। एवं धर्मस्य गूढार्थः, दानश्राद्धविधिः, गरुडमहापुराणे यथाक्रमं वर्णितः।