गरुडपुराणम्

ब्राह्मणस्य विवाहे चत्वारः प्रकाराः पूर्वे निर्दिष्टाः, तथैव गान्धर्वः राक्षसश्च प्रकारः तस्यापि स्वीक्रियेत। स्वजात्यां स्त्रियं पाणिं गृह्णीयात्; क्षत्रियः तु धनुः गृह्णीयात्। विवाहे पिता पितामहः भ्राता बान्धवः तथा माता च कन्यायाः दानं कुर्वन्ति। यः तेषां न ददाति, स गर्भहत्या-पापं लभते, अस्मिन्लोके परत्र च। कन्या केवलं एकवारं दीयते; यः तां बलात् हरेत्, स चौरदण्डस्य पात्रं भवति। यदि स्त्री पुत्ररहिता स्यात्, तदा ज्येष्ठैः अनुमत्या देवरः तस्याम् अपत्यं जनयेत्। गर्भधारणपर्यन्तमेव एतत् कार्यं, अन्यथा उभौ पतितौ भवतः। याः स्त्रियः पतिसम्बन्धे वञ्चिताः, दूषिताः, केवलं पिण्डोदकं भुञ्जते वा, ताभ्यः सोमः शुद्धिं दत्तवान्, गन्धर्वः मधुरभाषणं च। परस्त्रीगमनात् अस्मिन्लोके शुद्धिः नश्यति, गर्भे च त्यागः जायते। या स्त्री सुरापानं करोति, रोगिणी, द्वेषिणी, वन्ध्या, गर्भघातिनी, अथवा कटुवादिनी, सा निन्दनीया। यत्र पतिपत्न्योः कलहः नास्ति, तत्र धर्मार्थकामाः सम्यक् वर्धन्ते। तत्र कीर्तिः लभ्यते, उमया सह रमते च। स्त्रियः स्वपतेर्वचने स्थित्वा आचरन्तु; एषा स्त्रीणां परमा धर्मः। ब्रह्मचारिणः आदौ एव उत्सवान् अन्यांश्च त्याज्याः। सुतं जनयेत् शुभलक्षणयुक्तं, निरामयं च। स्वपत्नीपरायणः पुरुषः स्त्रीः सदा रक्षेत्। स्त्रियः बान्धवैः भूषणवस्त्रभोजनैः पूजनीयाः। श्वशुरश्वश्वश्रूणां पादयोः नित्यं नमः कार्यम्। पतिना प्रेषिता स्त्री हास्यं परगृहप्रवेशं च वर्जयेत्। वृद्धावस्थायाम् अपत्यं रक्षति, अन्यथा बान्धवाः। धर्मकार्येषु ज्येष्ठः नियोज्यः, कनिष्ठः कदापि न। विधिवत् पत्नीं गृह्णीयात्, अग्निं च शीघ्रं प्रज्वालयेत्। एवं श्रीगुरुडमहापुराणस्य प्रथमकाण्डे आचारकाण्डे याज्ञवल्क्यप्रणीतगृह्यधर्मनिर्णयो नाम पञ्चनवतितमः अध्यायः समाप्तः। अथ मिश्रवर्णानां गृहस्थधर्माणां च परमं नियमं वक्ष्यामि। शूद्रायाः जातः अम्बष्ठः, निषादायाः जातः पर्वतः इति कथ्यते। वैश्यात् पिता, शूद्रायां माता च, तस्मात् करणः जातः स्मृतः। शूद्रात् चाण्डालः जायते, स सर्ववर्णैः निन्द्यते। वैश्यायाः स्त्रिया, शूद्रसंयोगं विना, पुत्रः जातः। प्रतिलोमानुलोमयोः जाताः अशुद्धाः शुद्धाश्च विज्ञेयाः। कर्मणां प्रतिलोमे समता पूर्ववत्, उच्चात् नीचं यावत्। दानकाले विना, श्रौतवैतानिककर्मसु अग्निः धार्यः। प्रातःसंध्योपासनां कृत्वा, पूर्वं दन्तधावनं कुर्यात्। वेदानां अर्थं, विविधशास्त्राणि च अध्ययनं कुर्यात्। स्नात्वा, देवपितृपूजनं तर्पणं च समाचरेत्। जपहोमसिद्धये, आत्मविद्यां जपेत्। महायज्ञाः भूतपितृदेवर्षिपुरुषेषु समर्प्यन्ते। श्वकाण्डालपक्षिणां भूमौ अन्नं निक्षिपेत्। नित्यं वेदाध्ययनं कुर्यात्, न आत्मनः केवले भोजनं पाचयेत्। अतिथिसेवकभृत्यान् भोजयित्वा, पतिपत्नी शेषं भुञ्जीताम्। एवं श्रीगुरुडमहापुराणे गृहस्थधर्माः यथाक्रमं प्रतिपादिताः।