गरुडपुराणम्

यदा आह्वानं कृतं भवति, शिष्यः सर्वं यथावत् आचार्याय पठित्वा निवेदयेत्। स तदा दण्डं, मृगचर्म, यज्ञोपवीतं, मेखलां च धारयेत्। आरम्भे, मध्ये, अन्ते च छन्दस्यानुसरणं कर्तव्यम्। अग्निहोत्रं सम्पन्न्य, विनीतः शिष्यः आचार्यस्य अनुमत्या भोजनं कुर्यात्। ब्रह्मचर्ये स्थितः, शिष्यः एकं भोजनं न कुर्यात्, आपदि एव तदन्यथा। मधु, मांसं, पक्कं च अन्नं त्यजेत्। उपनयनानन्तरं आचार्यः शिष्याय यज्ञोपवीतं ददाति; एवं स नाम्ना निर्दिश्यते। पूर्ववत् एते पूजनीयाः; तेषु माता सर्वाधिकं वन्दनीया। केचित् यज्ञोपवीतग्रहणे समयं वदन्ति, अन्ये षोडशे वर्षे चूडकर्मे। ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्येषु उपनयनस्य विधिसमयः भिन्नः। यस्य सावित्री नष्टा, स अपात्रः, व्रात्यस्तोमयागं कृत्वा तदन्यथा। अतः ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्याः द्विजाः। द्विजानां वेदः एव परमं श्रेयः साधनम्। यः प्रतिदिनं ऋचः पठति, स पितृभ्यः मधु घृतं च समर्पयेत्। स प्रतिदिनं पितृणां देवतानां च घृतमृतैः तर्पणं कुर्यात्। यः प्रतिदिनं इतिहासान् शास्त्राणि च यथाशक्ति पठति, तस्य पितरः तुष्टाः सन्तः सर्वं शुभं कामफलं ददाति। द्विजः भूमिदानं, तपः, वेदपाठं वा यः करोति, स तेषां फलं भजते। यदि पुत्रः नास्ति, तर्हि भार्यया वा अग्निना वा ब्रह्मलोकं गच्छति, पुनः अत्र न जायते। इति श्रीगुरुडमहापुराणस्य प्रथमभागस्य आचारकाण्डे जातिधर्मप्रश्नो याज्ञवल्क्यवचनं नाम चतुर्नवत्यधिकचतुर्युततमोऽध्यायः समाप्तः। अथ व्रतानुष्ठाननिष्ठाः ऋषयः गृहीधर्मान् शृण्वन्तु। ब्रह्मचर्यावस्थां समाप्त्य, गुणयुक्तां स्त्रियं विवाहाय चयनं कुर्यात्। सा आरोग्या, भ्रातृयुक्ता, न तु पितृमातृवंशसम्बद्धा भवेत्। सा दशपुरुषविद्या-श्लाघ्यकुलोत्पन्ना भवेत्। द्विजातीनां शूद्रस्त्रीग्रहणं यत् उक्तं, तत्र वर्गानुसारं क्रमशः त्रयः, द्वौ, एकः इति। ब्राह्मविवाहः आह्वानाद् अनन्तरं, यथाशक्ति अलङ्कृत्य दत्तः। दैवविवाहः यज्ञकर्तृब्राह्मणाय दत्तः; आर्षः गोद्वयं गृह्य। यथोक्तं, धर्मसाहचर्याय वराय दत्तः विवाहः। आसुरः धनग्रहणेन; गान्धर्वः परस्परसंमत्या। एतेषु चतुर्विधाः ब्राह्मणाय, गान्धर्वः राक्षसः च। स जातिसम्बद्धां स्त्रियं हस्ते गृह्णीयात्; क्षत्रियः धनुषं गृह्णीयात्। पिता, पितामहः, भ्राता, बान्धवः, तथा माता—यः तेषां न ददाति, स गर्भहत्या पापं अत्र परत्र च प्राप्नोति। कन्या एकवारं एव दत्ता; यः तां हरति, स चौरदण्डं अर्हति। यदि पुत्रविहीनां स्त्रियं वृद्धैः अनुमत्या, देवरः पुत्रोत्पत्त्यर्थं तया सह संसर्गं कुर्यात्। गर्भाधानपर्यन्तं एव तद्, अन्यथा उभौ पतितौ भवतः। यः स्त्री अधिकारविहीना, दूषिता, केवलं श्राद्धं भुङ्क्ते—सोमः ताः पावन्यं दत्तवान्, गन्धर्वः मधुरवाक् दत्तवान्। परस्त्रीगमनात् पावन्यं अत्र नश्यति; गर्भे त्यागः भवति। एवं याज्ञवल्क्यवचनानुसारं वर्णधर्माणां, गृहीधर्माणां च विधिः श्रीगुरुडमहापुराणे प्रकाशितः।