गरुडपुराणम्

विद्यावान् ब्रह्मचारी, मलमुत्रविसर्जनं कृत्वा, उत्तिष्ठति। ततः पृथिव्या जलमादाय, तेन शुद्धिं कुर्यात्। शुद्धस्थाने पूर्वाभिमुखः, जानुयुग्मेन उपविष्टः स्यात्। तत्र, हस्तस्य कनिष्ठाङ्गुलि, अनामिका, अङ्गुष्ठयोः मूलानि च शिखानि स्पृशित्वा, त्रीः वारं जलं पिबेत्, द्विवारं मुखं प्रक्षालयेत्, शरीरस्य विवराणि जलस्पर्शेन शुद्धयेत्। जात्यनुसारं हृदयम्, कण्ठम्, तालु, नाभिं क्रमशः स्पृशेत्। स्नानं कृत्वा, जलदेवताभिः शुद्ध्यर्थं प्राणनियमनार्थं च मन्त्राणि जपेत्। ततः व्याहृतिसहितं गायत्रीं नमस्कृत्य पठेत्। प्राणसंयमनं कृत्वा, आत्मनं अभिषिञ्च्य, देवतायै त्रिर्ऋचः पठेत्। एवं सन्ध्याकाले सूर्यदर्शनात् पूर्वं तिष्ठेत्। तदनन्तरं, वृद्धान् सन्मान्य, 'अहं अमुकः' इति विनयेन अभिवादयेत्। आह्वाने समुपस्थितः, यथावृत्तं सर्वं पठेत्, निवेदयेत् च। ततः दण्डं, अजिनं, यज्ञोपवीतं, मेखलां च धारयेत्। आरम्भे, मध्ये, अन्ते च छन्दः यथाविधि पालनीयम्। अग्निकर्म कृत्वा, विनयेन, गुरोः अनुमत्याः सह भोजनं कुर्यात्। ब्रह्मचर्यं व्रतम् पालयन्, एकं भोजनं न कुर्यात्, आपदि केवलं। मधु, मांसं, पक्तं च भोजनं वर्जयेत्। उपनयनानन्तरं, आचार्यः यज्ञोपवीतं ददाति, तेन स विशिष्टः भवति। पूर्ववत् एते सन्मान्याः, तेषु माताऽत्यन्तं पूज्या। केचित् यज्ञोपवीतग्रहणे कालं वदन्ति, अन्ये षोडशे वर्षे केशच्छेदे। ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यानां उपनयनस्य कालः पृथक् विधीयते। यस्य सावित्री नष्टा, स अव्रात्यः, केवलं व्रात्यस्तोमयज्ञेन तद् दोषः शम्यते। अतः ब्राह्मणः, क्षत्रियः, वैश्यः—एते द्विजाः। द्विजानां वेदः एव परं श्रेयः साधनम्। यः प्रतिदिनं ऋचः पठति, स पितृभ्यः मधुना घृतेन च तर्पणं ददाति। प्रतिदिनं पितृन् देवांश्च घृतेन अमृतेन च तर्पयेत्। यः प्रतिदिनं इतिहासान् शास्त्राणि च यथाशक्ति पठति, तस्य पितरः तुष्टाः सन्तः सर्वं शुभं फलम् ददाति। द्विजः भूमिदानं तपः वा वेदपाठं वा कृत्वा तेषां फलं लभते। पुत्राभावे, पत्नीया वा अग्निना वा ब्रह्मलोकं प्राप्य, पुनर्जन्म न भवति। एतत् याज्ञवल्क्येन वर्णधर्मानां विचारे 'श्रीगरुडमहापुराणस्य आचारकाण्डे प्रथमभागे चतुर्नवतितमः अध्यायः' समाप्तः। अधुनाऽन्यः विषयः आरभ्यते। व्रतानुष्ठाननिष्ठाः ऋषयः गृहस्थधर्मान् शृण्वन्तु। ब्रह्मचर्यावस्थां समाप्त्य, गुणवतीं स्त्रीं विवाहेत्। सा आरोग्यवती, भ्रातृयुक्ता, न तु पित्रवंशे मातृवंशे वा स्यात्। दशपीढीविद्यावान् कुलात्, प्रसिद्धात् स्त्रीं गृह्णीयात्। द्विजातीनां शूद्रस्त्रीविवाहे यत् उक्तम्, तत्र जात्यनुसारं त्रयः, द्वौ, एकः क्रमशः विधीयते। ब्राह्मविवाहः—आहूय, यथाशक्ति अलङ्कृतां कन्यां दत्त्वा। दैवविवाहः—यज्ञकर्मणि पुरोहिताय कन्यादानम्। आर्षविवाहः—गोयुगं स्वीकृत्य। धर्मसंयुक्तं वरं दत्त्वा यः विवाहः, स प्रजापत्यः। आसुरविवाहः—धनं स्वीकृत्य। गान्धर्वविवाहः—परस्परसंमत्या।