गरुडपुराणम्

यज्ञकर्माणि, दमः, अहिंसा, दानं, स्वाध्यायस्य च आचारः—एतानि चत्वारि धर्मज्ञैः वेदवित्सु पराशरविज्ञाने विख्यातानि। ब्राह्मणः, क्षत्रियः, वैश्यः, शूद्रश्चेति वर्णाः; तेषु ब्राह्मण-क्षत्रिय-वैश्याः द्विजातयः इति निर्दिष्टाः। गर्भाधानसंस्कारः गर्भस्य स्पन्दनकाले एव पुरुषस्य क्रियते, जन्मपूर्वमेव। एकादशे दिने जातस्य, चतुर्थे मासे, बालकः उद्भवति। एवं बीजयोः योन्याः च पापं शम्यते। एवं श्रीगुरुडमहापुराणस्य पूर्वखण्डे आचारकाण्डे जातिव्यवहारधर्मविवरणं नाम त्र्यशीतितमं अध्यायः समाप्तः। ब्राह्मणस्य उपनयनसंस्कारः गर्भाष्टमे वर्षे वा जन्माष्टमे वर्षे कर्तव्यः। उपनयने कृतमात्रे शिष्यं आचार्यः महाव्याहृतिभिः आरभ्य शिक्षयेत्। सः दिवा सायं प्रातः च, यज्ञोपवीतं वामस्कन्धे स्थाप्य, पूर्वाभिमुखः स्यात्। मलत्यागात् उत्तिष्ठ्य, पृथिव्या जलं गृहित्वा शुद्धिं कुर्यात्। शुद्धे स्थले, जानुनी संयम्य, पूर्वाभिमुखः उपविशत्। कनिष्ठिकाङ्गुष्ठनामाङ्गुल्यः मूलाग्राणि स्पृशन्, त्रीः वारं आचमेत्, द्वौ वारं मुखं प्रक्षालयेत्, शरीरछिद्राणि जलस्पर्शेन शुद्धयेत्। हृदयं कण्ठं तालुं नाभिं च वर्णानुसारं क्रमशः स्पृशेत्। स्नानं कृत्वा, आपोदेवताभ्यः शुद्ध्यात्मन्यनुष्ठानं मन्त्रैः पठेत्। ततः व्याहृतिसहितां गायत्रीं नमस्कृत्य जपेत्। प्राणायामं कृत्वा आत्मानं सिञ्च्य, तिस्रः ऋचः देवतायै जपेत्। एवं सः प्रातःसंध्यायां सूर्योदयं पूर्वं स्थित्वा, वृद्धान् अभिवादयेत्, स्वनाम घोषयन्। आहूतो यथाश्रुतं उत्तरं दद्यात्। दण्डं, अजिनं, यज्ञोपवीतं, मेखलां च धारयेत्। आदौ मध्ये अन्ते च छन्दोऽनुसन्धानं कुर्यात्। अग्निहोत्रं कृत्वा, विनीतः, आचार्यस्य अनुमत्याऽन्नं भुञ्जीत। ब्रह्मचर्ये स्थितः, एकभोजनं न कuryāt, आपत्तौ विहितम्। मधु, मांसं, पक्वान्नं च वर्जयेत्। उपनयनानन्तरं आचार्यः तस्मै यज्ञोपवीतं ददाति; सः एवमभिधीयते। पूर्ववत् एतान् पूजयेत्, तेषु माता अतिशयेन वन्द्या। केचित् उपनयनकाले, अन्ये षोडशे वर्षे केशच्छेदे समयं वदन्ति। ब्राह्मण-क्षत्रिय-वैश्यानां संस्कारकालः पृथक् विहितः। यस्य सावित्री नष्टा, सः पतितः, व्रात्यस्तोमेन विना। अतः ब्राह्मण-क्षत्रिय-वैश्याः द्विजातयः। द्विजातीनां वेद एव परमार्थसाधनं। यः ऋग्वेदं नित्यं पठति, सः पितृभ्यः मधुघृतं ददाति। नित्यं पितृन् देवांश्च घृतामृतैः तर्पयेत्। यः इतिहासपुराणादिकं यथाशक्ति पठति, तस्य पितरः तुष्टाः सर्वकामफलान् ददाति। द्विजः भूमिदानं तपश्च वेदपाठश्च यः करोति, तस्य फलभाक् भवति। पुत्राभावे भार्यया वह्निना वा ब्रह्मलोकं गच्छति, पुनर्जन्म न प्राप्नोति। एवं श्रीगुरुडमहापुराणस्य पूर्वखण्डे आचारकाण्डे जातिधर्मविचारो नाम चतुर्नवत्यधिकशततमोऽध्यायः समाप्तः।