गरुडपुराणम्

शृणुत, धर्मप्रियाः! श्रीगर्वडमहापुराणस्य पूर्वखण्डस्य आचारकाण्डे विष्णोर्ध्यानवर्णनं प्रवृत्तमस्ति। स विष्णुः सुवर्णमयं शरीरं वहन्, सुशोभनमालाभिः शुभैश्च भूषणैः विभूषितः दृश्यते। तस्य वक्षसि श्रीवत्सलाञ्छनं विराजते, कौस्तुभमणिरपि तत्र शोभते, लक्ष्मीः च तं सदा भक्त्या पश्यन्ती तिष्ठति। स मुनिभिर्दानवैः सुरैश्च चिन्त्यते, परमसुन्दरः सन् सर्वेषां मनांसि हरति। स नित्यः, अव्ययः, शुद्धः, सर्वेषां कृपां दातुं समर्थः प्रभुः। दुःखहरः, पूज्यः, शुभदायकः, दुष्टनाशनश्च स एव। मनोहरैः कर्णाभरणैः विभूषितः, दीप्तिमन्तः नखैः भूषितश्च। सर्वैः भूषणैः अलङ्कृतः, सुरभिसन्दलेन अभ्यक्तः च सः। स सर्वलोकानां हितकाम्यः, सर्वेश्वरः, सर्वभूतस्य स्रष्टा च। स वासुदेवः, विश्वस्य धारकः, मोक्षकामिभिः ध्याननीयः। यः एवमिदं विष्णुं ध्यानयति, स परमां गतिं प्राप्नोति। धर्मोपदेशकत्वं प्राप्य, स परमं पदं गतवान्। यः विष्णुध्यानं पठति, स अपि परमां स्थितिं लभते। एवं श्रीगर्वडमहापुराणस्य आचारकाण्डे विष्णुध्याननाम द्वानवतितमं द्विचत्वारिंशत्तमं च अध्यायः समाप्तः। ततः परं शौनकादयः मुनयः हरिं पप्रच्छुः— "हे हरिवर! पूर्वं याज्ञवल्क्येन धर्मः कथं उपदिष्टः?" हरिः उवाच— "मुनयः गत्वा वर्णानां सर्वाणां धर्मान् पृष्टवन्तः।" तदा याज्ञवल्क्यः उवाच— "पुराणैः, तर्केण, मीमांसया, धर्मशास्त्राङ्गैश्च मिश्रिताः धर्माः विज्ञेयाः। चतुर्दश विद्यास्थानानि वेदाः धर्मस्य मूलानि। ते वसिष्ठः, दक्षः, संवर्तः, शातातपः, पराशरः, गौतमः, शङ्खलिखितः, हरितः, अत्रिः, च अहं च। देशकालानुसारं यथायोग्यं श्रद्धया च द्रव्यदानं कार्यम्। यज्ञाः, दमः, अहिंसा, दानं, स्वाध्यायः— एते चत्वारः वेदविदां धर्माः पराशरज्ञानमिति कथ्यन्ते। वर्णाः ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्राः; तेषां त्रयः द्विजातयः। गर्भाधानकाले एव जातस्य जातकर्म क्रियते। एकादशे दिवसे, चतुर्थे मासे च बालकः उद्भवति। एवं बीजयोनीसम्भवपापं शम्यते।" इति धर्मवर्णनं समाप्य, श्रीगर्वडमहापुराणस्य आचारकाण्डे याज्ञवल्क्योपदिष्टवर्णधर्मनिरूपणनाम त्रिचत्वारिंशत्तमः अध्यायः समाप्तः। अथ ब्राह्मणस्य उपनयनसंस्कारः गर्भाष्टमे वर्षे वा जाताष्टमे वर्षे वा कर्तव्यः। उपनयित्वा शिष्यं, आचार्यः तं महाव्याहृतिभिः आरभ्य शिक्षयेत्। दिवा सायं च, यज्ञोपवीतं वामस्कन्धे स्थाप्य, पूर्वाभिमुखः स्यात्। शौचात् उत्तिष्ठ्य, पांशुना जलं गृहित्वा शुद्धिं कुर्यात्। शुद्धे देशे, पूर्वेणाभिमुखः, जानुनी संयम्य उपविशेत्। कनिष्ठानामूलाग्राणि, अनामिकायाः, अङ्गुष्ठस्य च स्पृशेत्। त्रीः वारं जलं पिबेत्, द्वौ वारं मुखं प्रक्षालयेत्, जलैः शरीरच्छिद्राणि स्पृशेत्। हृदयं, कण्ठं, तालु, नाभिं च वर्णानुसारं स्पृशेत्। स्नानं कृत्वा, आपोऽनुज्ञानमन्त्रैः जपं कृत्वा, प्राणायामं च कुर्यात्। गायत्रीं व्याहृतिसहितां जप्त्वा, शिरसि नमः कृत्वा, प्राणसंयम्य आत्मनं प्रक्षिप्य, त्रीणि ऋचः देवताभ्यः पठेत्। एवं सः प्रातःकाले सन्ध्यायां तिष्ठेत्, सूर्यदर्शनात् पूर्वमेव। ततः, वृद्धान् सस्नेहमभिवाद्य, 'अहं अमुकः' इति ब्रूयात्। एवं श्रीगर्वडमहापुराणस्य आचारकाण्डे उपनयनाद्याचारवर्णनं सम्यक् प्रवृत्तमिति।