गरुडपुराणम्

इति ज्ञात्वा, यः इन्द्रियैः विजितः स्यात्, स महादेवम् ध्यानं कर्तुं युक्तः भवेत्। अश्वस्य ध्यानं यथावत् उपदिष्टं मया तव हितार्थं, तत् एवम्। एवं श्रीमद् गरुडमहापुराणे आचारकाण्डे एकनवत्यधिके प्रथमाध्याये 'हरिध्यानम्' इति नाम्नि अध्यायः समाप्तः। ततः पुनः विष्णोः ध्यानं शङ्खचक्रगदाधरस्य वर्णय। अहं हरिध्यानं वदामि, यत् मायाजालं नाशयति। निराकाररुद्रस्य वर्णनं कृतम्; अधुना साकाररूपस्य विष्णोः कथनं करिष्यामि। मोक्षेच्छुभिः हरिः ध्यातव्यः, यः कन्दपुष्पदुग्धवर्णः, शुक्लः। तस्य रूपं सहस्रसूर्यसम्प्रभम्, ज्वलदग्निसमुत्कर्षं, तेजस्वि। तस्य महती रत्नमुकुटः, रत्नैः दीप्तः। वनमालया विभूषितः, सुवर्णाभरणैः शोभितः, कण्ठे सुवर्णमालया भूषितः। सुवर्णशरीरः, सुन्दरमालाभिः शुभाभरणैः अलङ्कृतः। श्रीवत्सचिह्नेन कौस्तुभमणिना च युक्तः, लक्ष्मीः तं सस्नेहं पश्यन्ती तिष्ठति। स ऋषिभिः, दैत्यैः, देवैः च ध्यायते, अतीव सुन्दरः। स शाश्वतः, अव्ययः, शुद्धः, सर्वानुग्रहदाता प्रभुः। दुःखनाशकः, पूज्यः, शुभः, दुष्टनाशकः च। सुन्दरकुण्डलैः भूषितः, दीप्तनखैः शोभितः। सर्वाभरणैः अलङ्कृतः, सुगन्धसन्दललेपितः। सर्वलोकहितैषी, सर्वेश्वरः, सर्वभूतकर्ता। वासुदेवः, विश्वधारकः, मोक्षेच्छुभिः ध्यातव्यः। यः विष्णुं एवं ध्यायति, स परमं पदं प्राप्नोति। धर्मोपदेशकर्तृत्वं लब्ध्वा, स परमं स्थानं गच्छति। विष्णुध्यानं यः पठति, स अपि परमं पदं प्राप्नोति। एवं श्रीमद् गरुडमहापुराणे आचारकाण्डे द्विनवत्यधिके द्वितीयाध्याये 'विष्णुध्यानम्' इति नाम्नि अध्यायः समाप्तः। ततः, "हे हरि! पूर्वं याज्ञवल्क्येन धर्मः कथं उपदिष्टः?" इत्युक्तम्। हरिः उक्तवान्—ऋषयः सर्ववर्णधर्मान् ज्ञातुं गच्छन्ति। याज्ञवल्क्यः उक्तवान्—पुराणैः, तर्कैः, मीमांसया, धर्मशास्त्राङ्गैः मिश्रितम्। वेदाः चतुर्दश धर्मज्ञानस्य स्रोतसः। ते वसिष्ठः, दक्षः, संवर्तः, शातातपः, पराशरः। गौतमः, शङ्खलिखितः, हरितः, अत्रिः, अहं च। स्थानकाले यथायोग्यं, श्रद्धया, द्रव्यदानं दातव्यं। यज्ञकर्म, दमः, अहिंसा, दानम्, स्वाध्यायः—एते चत्वारः वेदविदां धर्माः, पराशरज्ञानम् इति प्रसिद्धम्। वर्णाः ब्राह्मणः, क्षत्रियः, वैश्यः, शूद्रः; तेषां त्रयः द्विजाः। गर्भाधानकर्म पुरुषस्य गर्भोद्भवसमये, जन्मात्पूर्वं, क्रियते। एकादशे दिवसे जन्मात्, चतुर्थे मासे शिशुः प्रकटः। एवं बीजयोनि-सम्भवपापं शम्यते। एवं श्रीमद् गरुडमहापुराणे आचारकाण्डे त्रिनवत्यधिके तृतीयाध्याये 'याज्ञवल्क्यकृतवर्णधर्मविवरणम्' इति नाम्नि अध्यायः समाप्तः। ततः ब्राह्मणस्य उपनयनं गर्भात् अष्टमे वर्षे वा जन्मात् अष्टमे वर्षे कर्तव्यम्। शिष्यं उपनयित्वा, आचार्यः महाव्याहृतिमन्त्रैः शिक्षां आरम्भयेत्।