गरुडपुराणम्

पुराणानि ततः प्रकल्पितानि, अष्टादश विद्याशाखाश्चापि निर्मिताः। तत्र पुराणं धर्मशास्त्रं च, आयुर्वेदः अर्थशास्त्रश्च प्रवर्तिताः। एवं श्रीगरुडमहापुराणस्य पूर्वखण्डे आचारखण्डे सप्ताशीतितमः अध्यायः "मनुवंशवर्णन" इत्याख्याय समाप्तः। हरिः ब्रह्मणं चान्यान् च हरं च मन्वन्तराणि सम्यक् न्यवेदयत्। तदा मार्कण्डेयः उवाच—सः निर्भयः अनन्तमायया युक्तः पृथिव्यां विचरन् आसीत्। न तस्याग्निर्न च निश्चितमाश्रयः, एकभोजनसम्भृत्याः, न च तस्य किञ्चिदाश्रमः। पितरः ऊचुः—यतः स्वर्गः मोक्षश्च त्वयि आश्रितौ, वयं निरन्तरं बद्धाः, क्षणमपि न विमुच्यामहे। गृहस्थ एव सर्वदेवान् पितॄंश्च यथार्हं पूजयति। "स्वाहा" इत्युक्त्वा देवान् तर्पयति, "स्वधा" इत्युक्त्वा पितॄन् तर्पयति। जीवः देवेभ्यः ऋषिभ्यः च पितृभ्यः च स्वकृतैः च ऋणैः बद्धः भवति। यदि न पुत्रोत्पादनं, न च देवपितृतर्पणं सम्यग् क्रियते, तर्हि। यदि पुत्रः दुःखेन, ज्ञानतः, वा अन्यायेन जातः, सः तव एव भवति। अतीव कामेन वा पापेन वा भार्याग्रहणं निन्द्यते। यः विचिन्तनं विना किञ्चिदाचरति, सः आत्मनः शङ्कां जनयति। यः निरुपस्करः सः प्रतिदिनं शुद्धिं विन्दति। अनन्तजन्मसम्भृतकर्ममलेन चिह्नितः, यथा मुनिभिः उपदिष्टम्। पितरः ऊचुः—एषः पन्था न तव, न चायं उपायः येन त्वं पुत्र कृत्यं करोति। पञ्चमहायज्ञैः तपसा दानेन च अशुभं नुदसि। एवम् युक्तकर्मणा बन्धः न जायते। भोगेन पूर्वकृतानि कर्माणि शनैः शनैः क्षीयन्ते। एवं पण्डिताः आत्मानं विशुद्ध्य बन्धात् रक्षन्ति। रुचिः उवाच—कथं भोः मां कर्मपथे नियोजयथ? पितरः ऊचुः—न हि संशयः, कर्मैव ज्ञानस्य कारणम्। विहितकर्मत्यागेन दोषः साधुभिः न कृतः। भवानी इदं श्रेष्ठं मन्यते—"आत्मानं शुद्धयामि"। अज्ञानमपि विषवत् कदाचित् जनानां हितं करोति। अतः पुत्र, त्वं धर्मेण भार्यालाभं आचर। अहं वृद्धः—कः कन्यां मे दास्यति? अस्माकं पतनं, तव चापि हानिः स्यात्। एवमुक्त्वा तस्य पिता, मुनिं पश्यन्तं प्रति, हे मुनिश्रेष्ठ, महातपस्वी मार्कण्डेयः क्रौञ्चुकं प्रति उवाच। एवं श्रीगरुडमहापुराणस्य पूर्वखण्डे आचारखण्डे "कर्मज्ञान" नामाष्टाशीतितमः अध्यायः समाप्तः। पुनः क्रौञ्चुकिना पृष्टः मार्कण्डेयः उवाच। कन्यालाभकामः स मुनिः पृथिव्यां विचरन् महद्व्यथां प्रपेदे, मनसा अत्यन्तम् उद्विग्नः। "किं करिष्यामि? कुत्र गमिष्यामि? कथं भार्यां लप्स्ये?" इति चिन्तयन् तस्य महात्मनः चित्ते निश्चयः उत्पन्नः। ततः एकचित्तः सः शतं दिव्यानि वर्षाणि घोरं तपः आचरन्, परमेश्वरं सम्पूजयन्। तदा लोकपितामहः ब्रह्मा तस्य सम्मुखे प्रादुरभवत्। तं प्रणम्य, ब्रह्माणं जगद्गुरुं सः उवाच—"त्वं प्रजापतिः भविष्यसि, प्रजाः सृजेत्सि।