गरुडपुराणम्

सर्वेऽपि मनवः, तेषां वंशपरम्परा च, श्रीगुरुडमहापुराणस्य पूर्वखण्डे आचारखण्डे विस्तरेण वर्णिता। तत्र प्रथमं आयोमूर्तिः, हविष्मान्, सुकृतिः, अव्ययः च मनुना सह समुपजाताः। तस्मिन्काले देवगणाः प्राणाख्याः शतसंख्या अभवन्। तत्र बली नाम शत्रुः हरिणा गदया निहतः। ततः रुद्रपुत्रस्य, एकादशस्य मनोः, पुत्रान् कथयामि—क्षेत्रवर्णः, दृढेषुः, आर्द्रकः इति तस्य पुत्राः। विष्णुः, अग्नितेजाः, सप्तर्षयः च तत्र उल्लिखिताः। प्रत्येकस्य गणस्य त्रिंशत् संख्या; इन्द्रः तत्र वृष इति प्रसिद्धः। द्वादशस्य मनोः, दक्षपुत्रस्य, पुत्रान् शृणु—मित्रवान्, मित्रदेवः, मित्रबिन्दुः, वीर्यवान् च। स तपस्वी, महान् तपःशीलः, तपस्वरूपः, तपसि रमणीयः। तेषां धर्मानुष्ठानम्, महान् तपः, हरितः, रोहितः च तत्र सन्ति। भाग्यशाली, धर्मनिवासः इन्द्रः, तत्र तारकः नाम शत्रुः अस्ति। अथ त्रयोदशस्य मनोः, रौच्यमनुना, पुत्रान् नामानि शृणु—सुनेत्रः, क्षेत्रवृत्तिः, सुनयः, धर्मपः, दृढः। निर्मोहः, तत्त्वदर्शः—एते सप्तर्षयः प्रसिद्धाः। तत्र त्रयस्त्रिंशत् विभागाः, देवगणाः तत्र सन्ति। माधवः, मयूररूपधारी, तं हन्ति। भौत्यस्य मनोः पुत्राः—उरुः, गभीरः, धृष्टः, तरस्वी, ग्रहः, तेजस्वी, दुर्लभः। अग्नीध्रः, अग्निबाहुः, मागधः, शुचिः च। चाक्षुषः, कर्मनिष्ठः, शुद्धः, अनघः च तत्र सन्ति। शुचिन्द्रः, महादैत्यः, शत्रुनिहन्ता, हरिः एव। तदनन्तरं पुराणानि रचितानि, अष्टादश विद्याशाखाः अपि। पुराणम्, धर्मशास्त्रम्, आयुर्वेदः, अर्थशास्त्रम् च तत्र सन्ति। एवं श्रीगुरुडमहापुराणस्य पूर्वखण्डे आचारखण्डे सप्ताष्टितमः अध्यायः "मनुवंशवर्णनम्" इति नाम्ना समाप्तः। अथ हरिः ब्रह्मणं, अन्यान्, हरं च मन्वन्तराणि कथयामास। मार्कण्डेयः उवाच—सः निर्भयः, अनन्तमायायुक्तः, पृथिव्याम् विचरन् आसीत्। सः अग्निहीनः, स्थिरवासरहितः, एकभोजनपरायणः, आश्रमरहितः च आसीत्। पितरः ऊचुः—स्वर्गः, मोक्षः च तव आश्रितः; अतः वयं अनवरतं बद्धाः, क्षणमपि न विमुक्ताः। गृही, सर्वेभ्यः देवभ्यः, पितृभ्यः च सम्यक् सम्मानं ददाति। 'स्वाहा' इति उच्चार्य देवाः तृप्यन्ति; 'स्वधा' इति उच्चार्य पितरः तृप्यन्ति। जीवः देवऋण, ऋषिऋण, पितृऋण, आत्मऋण च बध्नाति। यदि पुत्रोत्पादनं न भवति, देवपितृपूजा च न यथायोगं, तर्हि ऋणबन्धनं भवति। यदि पुत्रः दुःखेन, ज्ञानात्, अथवा अधर्मेण उत्पन्नः, स तव भवति। स्त्रीलाभः अतिस्नेहेन, पापेच्छया वा, निन्द्यः। यथायोग्यविचाररहितः कृत्यं कुर्वन्, आत्मनः संशयं जनयति। निरधनः, प्रतिदिनं आत्मनं शुद्धिं करोति। अनन्तजन्मकृतकर्ममलिनः, मुनिभिः उपदिष्टः। पितरः ऊचुः—एषः मार्गः, साधनं वा, न तव आचारः। पञ्चयज्ञैः, तपसा, दानैः, अशुभं निवारयति। युक्तचित्तः, कर्तव्यनिष्ठः, बन्धनं न प्राप्नोति। भूतपूर्वकर्म, सुखेन, शनैः शनैः, अनवरतं क्षीयते। एवं मनुवंशस्य, धर्मस्य, कर्तव्यस्य, ऋणस्य, मोक्षस्य च कथा भगवता हरिणा, मार्कण्डेयेन, पितृभिः च सप्रेमं, सविस्तरं, शान्तिपूर्वकं वर्णिता।