गरुडपुराणम्

गयाक्षेत्रस्य माहात्म्ये गारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे आचारकाण्डे, कथा प्रवर्तते। यः पुरुषः सोमकुण्डे स्नानं करोति, स सोमलोकं प्राप्नोति। यः च पापशुद्धः सन् प्रेतकुण्डे दानं ददाति, स प्रेत्य गच्छति। एवं पवित्रेषु स्थलेषु यः श्राद्धदानं करोति, स पितॄन् उद्धरति। एवं गयायाः माहात्म्यं वर्णितं, अथ परं प्रकरणं प्रवर्तते। यः गमिष्यति गयां, विधानपूर्वकं श्राद्धं कृत्वा, स गृहात् निर्गत्य यत्रान्यग्रामं गच्छति, तत्र श्राद्धशेषभोजनं कर्तव्यम्। गयायात्रायाः संकल्पमात्रेणैव पुण्यलाभः स्यात्। सर्वतीर्थेषु मुण्डनं च उपवासः च विधीयते। गयायां श्राद्धं यदा कर्तव्यं, तदा दिवा वा रात्रौ वा कर्तुं शक्यते। पुनः पुनः महतीं नदीं सम्प्राप्य श्राद्धं कुर्वन्, स्वपितॄन् स्वर्गं नयति। तत्र श्राद्धसमाप्तिः च स्नानं च कर्तव्यम्। दक्षिणमानेसगमने मौनं स्थाप्य, पिण्डदानादिकं कार्यम्। एतेषु कर्मसु सिद्धगणाः प्रमुद्यन्ते, पापिनश्च भीतिं प्राप्नुवन्ति। त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धं तीर्थं कनखलाख्यं, तत्र स्नानं कृत्वा स्वर्गलाभः स्यात्, तत्र कृतं श्राद्धं च नश्यति न कदापि। काव्यवाहः सोमः यमः अर्यमाणः च, एते भगवन्तः सर्वे, भवद्भिः संरक्ष्यमाणाः, अत्र आगच्छन्तु। पिण्डदानस्य हेतोः अत्र गयां प्राप्तवानस्मि। ततः गदाधरं दृष्ट्वा, पितृऋणात् विमुक्तः भवति। तत्क्षणादेव स्वं स्वपितॄन् दश पूर्वजान् दशोत्तरान् च मोचयति। धर्मारण्ये मतङ्गकुण्डे वा पिण्डदानं कर्तव्यम्। ब्रह्मतीर्थे कृतस्य श्राद्धस्य फलं राजसूयाश्वमेधयोः समम्। कूपोदकस्यापि प्रयुक्त्या पितृभ्यः कृतं दानं नश्यति न कदापि। यः द्वयोः यूपयोः मध्ये श्राद्धं पिण्डदानं च करोति, स पितॄन् केवलं सेवया मोचयति। फाल्गुतीर्थे चतुर्थ्यां स्नात्वा, देवादिभ्यः क्रमशः हविः दातव्यम्। व्यासमुखे पञ्चाग्निषु त्रिषु पादेषु च पिण्डदानं कर्तव्यम्। नवदेवताभ्यो वा द्वादशदेवताभ्यो वा श्राद्धं विधेयम्। अत्र मातुः पृथक् श्राद्धं, अन्यत्र तु पत्युः सहितं। रुद्रस्य पादौ स्पृष्ट्वा, पुनर्जन्म न लभ्यते। गयाशिरसि कृतं श्राद्धेन तद्वै फलं सम्प्राप्यते। पितरः देवत्वं यान्ति, अत्र संशयो नास्ति। अल्पेनैव तपसा महान् पुण्यलाभः स्यात्। नरकस्थाः स्वर्गं यान्ति, स्वर्गस्थाः मोक्षं प्राप्नुवन्ति। पिण्डदानात् पितॄन् सर्वान् कुलं त्रायते। एकस्य ब्राह्मणस्य भोजनेन कोटिशः भोजिताः इव। अक्षय्यलोकलाभः शतपरिवारोद्धारश्च स्यात्। अश्वमेधं वा नीलवृषस्य मोक्षणं वा कर्तुं शक्यते। मम नाम्नि गयाशिरसि पिण्डदानं कुरु। एवं श्रुत्वा, स वणिक् गयाशिरसि यमपतेः पिण्डं दत्तवान्। इति गयामाहात्म्ये श्राद्धपिण्डदानस्य फलमाहात्म्यं च विस्तरेण प्रतिपादितम्।