गरुडपुराणम्

गङ्गायाः पुण्यतमे तीर्थे, महापुण्यदा गोदावरी नदी च पयोष्णी च वरदायिनी पुण्यनद्यो विद्ध्येते। तत्रैव गोकरणं श्रेष्ठतीर्थं, महिष्मती पुरी च पुण्यवती प्रसिद्धा। कृतयुगे शुद्ध्यैव मोक्षलाभः, शार्ङ्गधरोऽपि समीपे स्थितः। नन्दितीर्थं नाम मोक्षदं, कोटितीर्थफलप्रदं च, तत्रैव वर्तते। कृष्णवेणी, भीमरथी, गण्डकी, इरावती च पुण्यनद्यः कीर्त्यन्ते। तत्र ब्रह्मणि ध्यानं परमं तीर्थं, आत्मनिग्रह एव पुण्यक्षेत्रमिति स्मृतम्। ज्ञानह्रदे ध्यानाम्बुना रागद्वेषकल्मषाः नश्यन्ति। ये नराः 'एतत् पुण्यक्षेत्रं, एतन्नेत्येव' इति भेददृष्ट्या पश्यन्ति, तेषां न पुण्यलाभः। यः तु सर्वं ब्रह्मैव वेत्ति, तस्य तस्मात् पुण्यतरं क्षेत्रं नास्ति। सर्वाः नद्यः, सर्वे पर्वताः, देवैः पूजितानि सर्वाणि तीर्थानि अपि तत्रैव समुपस्थितानि। सप्त गोदावर्याः तीर्थानि पुण्यानि, कोणगिरिः परमं तीर्थं च। सह्याद्रौ देवेश्वरः एकवीरः सुरेश्वरी च वसतः। यः कणखलतीर्थे स्नानं करोति, स पुनर्जन्म न प्राप्नोति। एवं श्रुत्वा ब्रह्मा, दक्षादिभिः सहितः, व्यासं प्रति जगाद—गया नित्या, सर्वेभ्यः ब्रह्मलोकदायिनीति। इत्येवमष्ट्यशीतितमः अध्यायः, 'सर्वतीर्थमाहात्म्यम्' नाम, आचारकाण्डे पूर्वखण्डस्य श्रीगर्वडमहापुराणे समाप्तः। अथ गयामाहात्म्यं प्रवक्ष्ये। व्यासः श्रेष्ठतमः, सारसारभूतं गयाया माहात्म्यं प्रवदति। पुराकाले महान् बलवान् दैत्यः गयासुरो नामासीत्। तस्य तपसा पीडिताः देवा हरिं प्रति तस्य विनाशाय जग्मुः। तदा 'तस्य महत् शरीरं भूमौ पतितव्यम्' इति देवा हरिं ऊचुः। हरिः तं कीकटदेशं नीत्वा तत्र शयितवान्। तस्मात् विष्णुः गदाधरः गयायां मुक्तिदाता स्थितः। तत्रैव जनार्दनः, कालेशः, प्रपितामहः ब्रह्मा च सन्निहिताः। यः पुरुषः तत्र यज्ञं, श्राद्धं, पिण्डदानं, स्नानादिकं च करोति, स पुण्यलाभी भवति। गयां परमं क्षेत्रं ज्ञात्वा, प्रपितामहः तत्रैव यज्ञं कृतवान्। स महानदीं पुण्यसलिलवाहिनीं, सरांसि च निर्मितवान्। भगवान् गयाक्षेत्रं पञ्चक्रोशपरिमितं ब्राह्मणेभ्यः दत्तवान्। ततः ब्राह्मणाः शापेन गयायामेव स्थिताः। तत्रैव नदी, शिलापर्वतः, धारा च भविष्यन्ति इति तेषां कृते उक्तम्। गयायां यः श्राद्धं करोति, स पुण्यलोकान् प्राप्य ब्रह्मलोकं याति। ब्रह्मज्ञानं, गयायां श्राद्धं, गोशालायां मरणं—एतानि परमपुण्यदायकानि। सर्वे सागराः, नद्यः, तडागानि, कूपाः, सरांसि च—एतेषां पुण्यं गयायां लभ्यते। ब्राह्मणहत्या, सुरापानं, चौर्यं, गुरुपत्नीगमनं, अक्रियया मृताः, पशुभिर्वा चौरैर्वा हताः—एतेषां पापिनां अपि, गयायां पिण्डदानात् महान् पुण्यलाभः स्यात्। इत्येवमष्ट्यद्वितीयोऽध्यायः 'गयामाहात्म्यम्' नाम, आचारकाण्डे पूर्वखण्डस्य श्रीगर्वडमहापुराणे समाप्तः। कीकटदेशे गयाक्षेत्रं पुण्यतमं, राजगृहवनं च पुण्यं वर्तते। मुण्डपृष्ठं पूर्वे, पश्चिमे, दक्षिणे, उत्तरदिशि च स्थितम्। गयाक्षेत्रस्य क्षेत्रं पञ्चक्रोशपरिमितम्, गयाशिरः एकक्रोशपरिमितम्। तत्र जनार्दनपर्वतादुत्तरमानसकूपात् पिण्डदानं कृत्वा पितरः परमां गतिं प्राप्नुवन्ति। एवं श्रीगर्वडमहापुराणे आचारकाण्डे पूर्वखण्डस्य 'सर्वतीर्थमाहात्म्य', 'गयामाहात्म्य', 'गयाक्षेत्रवर्णन' नामकाः अध्यायाः सम्यक् निरूपिताः।