गरुडपुराणम्

शौनकः महर्षिः, रत्नविद्यायाः महत्त्वं पृच्छति स्म। तत्र ऋषिः प्रत्युवाच—यद् अन्यत्र उत्पाद्यते, तत् मुख्यं न गणयते; तस्य मूल्यं विशिष्टशिल्पकौशलात् निर्भरम्। रत्नस्य, विशेषतः स्फटिकमणेर् एवं प्रवालस्य ज्ञानं, लोके धनधान्यं समुपनयति, विषभयम् आपद्भयं च निवारयति। एवं प्रवालपरिक्षणाख्यं अष्टाशीतितमं अध्यायं आचारकाण्डे पूर्वखण्डस्य प्रथमविभागे गरुडमहापुराणे समाप्तम्। ततः ऋषिः पुण्यतीर्थानां सर्वेषां महत्त्वं उद्घोषयामास। तेषु गङ्गातीर्थानि श्रेष्ठानि। गङ्गाद्वारे, प्रयागे, गङ्गासागरसंयोगे च, तत्र सेवा पिण्डदानं च कृत्वा, पुरुषाणां कामसिद्धिः पापविजयः च लभ्यते। कुरुक्षेत्रं परमं तीर्थं, दानाद्येन भोगमोक्षदं। द्वारका रम्या नगरी, भोगमोक्षप्रदा। केदारः सर्वपापं नाशयति; शम्भल ग्रामः उत्तमः। श्वेतद्वीपः, मायापुरं, नैमिषः, परमं पुष्करं च। वैनायकः महातीर्थं, रामगिरिः परमाश्रमः। रामेश्वरः उत्तमं तीर्थं, कर्त्तिकेयः श्रेष्ठः। उज्जयिन्यां महाकालः; कुब्जके श्रीधरहरिः। महाकेशी, कावेरी, चन्द्रभागा विपाशा च। मथुरा रम्या नगरी, शोना महानदी च। यत्र सूर्यः, शिवः, गणः, देवी, हरिः च निवसन्ति। तत्र पूजा, पितृकार्यं, पिण्डदानं च अक्षयं भवति। कोकमुखः, वराहः, भुन्दिरः स्वामीति प्रसिद्धः। कामरूपः महातीर्थं, यत्र कामाख्या वर्तते। विराजः महातीर्थं, श्रीपुरुषोत्तमस्य पुण्यस्थानं। गोदावरी महातीर्थनदी, पायोष्णी वरदायिनी। गोकरणं परमं तीर्थं, महिष्मती पुण्यपुरी। कृतयुगे शुद्धिः मोक्षदायिनी, शार्ङ्गधारः समीपः। नन्दितीर्थं मोक्षदं, कोटितीर्थफलप्रदं। कृष्णवेणी, भीमरथी, गण्डकी, इरावती च। ब्रह्मणि ध्यानं परमं तीर्थं; आत्मनिग्रहः पुण्यस्थानम्। ज्ञानसरोवरे, ध्यानोदके, रागद्वेषकलुषं नश्यति। ये पुरुषाः भेददृष्ट्या 'एतत् तीर्थं, एतत् न' इति वदन्ति—यः सर्वं ब्रह्म इति वेत्ति, तस्मै तस्मात् पुण्यस्थानं नास्ति। सर्वनद्यः, सर्वगिरयः, सर्वतीर्थानि देवादिभिः पूजितानि। सप्तगोदावरीतीर्थानि पुण्यानि, कोणगिरिः परमं तीर्थं। साह्यपर्वते देवेशः एकवीरः सुरेश्वरी च निवसतः। कनखले तीर्थे स्नानं कृत्वा पुनर्जन्म न भवति। एतत् श्रुत्वा ब्रह्मा व्यासं दक्षादिसहितः उक्तवान्—गया अक्षरा, सर्वेभ्यः ब्रह्मलोकप्रदा। एवं एकाशीतितमं अध्यायं 'सर्वतीर्थमहात्म्यं' नाम आचारकाण्डे प्रथमविभागे पूर्वखण्डस्य गरुडमहापुराणे समाप्तम्। अथ गायामहात्म्यं आरभ्यते। व्यासः उत्तमः, सारसारं गायायाः परमं महात्म्यं आवर्णयति स्म। प्राचीनकाले, गायासुरः नाम महाबलवान् दैत्यः आसीत्। तस्य तपसा पीडिताः देवाः हरिं याचितवन्तः तस्य विनाशाय। तस्य महाकायः पतितव्यः इति देवाः हरिं उक्तवन्तः। ततः तं कीकटदेशे नीत्वा, तत्र शयितवन्तः।