गरुडपुराणम्

श्रीगरुडमहापुराणस्य पूर्वखण्डस्य आचारकाण्डे अस्मिन्नधिकारे असुरः अग्निरूपं समास्थाय यथेष्टं व्यवहरति स्म। तत्र तस्य रूपं शुकतुण्डवर्णं स्निग्धमुदारमाकारेण, इन्द्रगोपैः भूषितं च दृश्यते स्म। मध्यभागः तु शशाङ्कशुभ्रः, अतीव शुद्धवर्णयुक्तः, तस्यैव आवरणं नीलमणिसदृशं वर्णेन आसीत्। एवं रक्तमणीनां परीक्षणवर्णनं सम्पन्नम्। ततः कावेरी-प्रदेशे, विन्ध्ये, यवने, चीनदेशे, नेपालदेशे च तैलाख्यं स्फटिकं जायते स्म, यत् आकाशसमं निर्मलं भवति। अन्यरत्नैः तु तद् न तुल्यं, पापनाशनत्वात् तस्य विशेषः। एवं स्फटिकरत्नपरीक्षा अपि निरूपिता। तत्पश्चात् केरलादिदेशेषु, तस्यामाशयशेषमादाय, शक्तियुक्तं रत्नं लभ्यते स्म, यत् शशरक्तवर्णं, गुण्जाफलस्य वा जाबापुष्पस्य वा वर्णेन समं भवति। अन्यत्रोत्पन्नं तु प्रधानं न स्यात्, तस्य मूल्यं विशिष्टनैपुण्येन निर्धारितम्। एतत् रत्नं लोके धनधान्यप्रदं, विषव्याधिभयं च नाशयति। एवं स्फटिकपुनः प्रवालयोः परीक्षणं शौनकाय प्रोक्तम्। अथ सर्वतीर्थानि वर्णयिष्यामि; तेषु गङ्गातीर्थानि श्रेष्ठानि। गङ्गाद्वारे, प्रयागे, गङ्गासमुद्रसङ्गमे च, तत्र सेवा पिण्डदानं च कृत्वा, पुरुषाणां कामसिद्धिः पापनाशश्च लभ्यते। कुरुक्षेत्रं परमं तीर्थं, यत्र दानादिकर्मणा भोगमोक्षौ लभ्येते। द्वारका रम्या पुरी अपि भोगमोक्षप्रदा। केदारः सर्वपापनाशकः, शम्भलपुरं श्रेष्ठम्। श्वेतद्वीपः, मायापुरी, नैमिषारण्यं, परमं पुष्करक्षेत्रं, विनायकः, रामगिरौ परमाश्रमः, रामेश्वरं परमतीर्थं, कार्त्तिकेयः श्रेष्ठः, उज्जयिन्यां महाकालः, कुब्जके श्रीधरहरिः, महाकेशी, कावेरी, चन्द्रभागा विपाशया सहिताः, मथुरा रम्या पुरी, शोणा महानदी च। यत्र सूर्यः, शिवः, गणः, देवी, हरिश्च निवसन्ति, तत्र पूजा, पितृयज्ञः, पिण्डदानं च अक्षयं भवति। कोकमुखः, वराहः, भुण्डीरः स्वामीति ख्यातः, कामरूपं महातीर्थं, यत्र कामाख्या देवी निवसति। विरजा महातीर्थं, श्रीपुरुषोत्तमक्षेत्रं, गोदावरी महापुण्यनदी, पयोष्णी वरप्रदा, गोकर्णं परमतीर्थं, महिष्मती पुरी च। कृतयुगे शुद्ध्या मोक्षः लभ्यते, शार्ङ्गधरः समीपस्थः। नन्दितीर्थं मोक्षदं, कोटितीर्थफलप्रदं, कृष्णवेणी, भीमरथी, गण्डकी, इरावती च। ब्रह्मणि ध्यानं परमं तीर्थं, आत्मसंयमः पुण्यक्षेत्रम्। ज्ञानसरोवरस्य ध्यानजलस्य च सेवनात्, रागद्वेषमलाः नश्यन्ति। ये पुरुषाः भेददृष्ट्या 'एतत् तीर्थं, एतन्न' इति वदन्ति, तेषां न विशेषः। यः तु सर्वं ब्रह्मैव इति वेत्ति, तस्य सर्वत्रैव तीर्थत्वं। सर्वाः नद्यः, सर्वे पर्वताः, सर्वाणि देवपूजितानि तीर्थानि च एकस्मिन्नेव ब्रह्मणि संलीनानि। एवं श्रीगरुडमहापुराणस्य पूर्वखण्डस्य आचारकाण्डे रक्तमणि, स्फटिक, प्रवालरत्नानां परीक्षणं तीर्थवर्णनं च सम्यग् निरूपितम्।