गरुडपुराणम्

एवं रत्नानां मूल्यनिर्णयाय रत्नपरिक्षणस्य विधिरुक्तः। श्रीगुरुडे महापुराणे पूर्वखण्डस्य आचारकाण्डे तृतीयसप्ततितमे अध्याये वैडूर्यरत्नपरिक्षा नामाध्यायः समाप्तः। हिमालये तु तस्मिन् देवरिपोः त्वचः पतितवत्याः प्रसङ्गे, तत्र श्वेतपीतप्रभायुक्तः शिला पद्मराग इति प्रसिद्धः। यः शोणिताभः, पीतः, स्फटिकसदृशः, पिङ्गलश्च, स एक एव प्रकारः परिगण्यते। यः अत्यन्तरक्तवर्णः स एव पद्मराग इति कथ्यते। तस्य मूल्यं रत्नविशारदैः वैडूर्यवत् निर्दिष्टम्। एवं श्रीगुरुडे महापुराणे पूर्वखण्डस्य आचारकाण्डे चतुर्सप्ततितमे अध्याये पद्मरागरत्नपरिक्षा नामाध्यायः समाप्तः। ततः प्रचण्डवायुः दैत्यपतिनः नखान् गृहीत्वा कमलवनान्तरेषु हर्षेण विक्षिप्तवान्। तस्य रत्नस्य वर्णः रुधिर-सोम-मधु-ताम्र-पीत-अग्निसदृशदीप्त्या शोभते। ये तु स्निग्धाः, शुद्धाः, रक्तच्छायाः, पीतवर्णाः, गुरवः, नानाविधरूपिणश्च, ते उत्तमाः। सुवर्णपात्रे निधाय वह्निना तापनकाले सः रत्नः प्रकाशमानो भवति। एवं गुणविशिष्टं रत्नं पुरुषैः शुभाभरणाय समानीयते। अपि च, केचन न धार्यमाणाः, विकृताः, भ्रमिताः, कृष्णाः, मलिनाः, वर्णरहिताः, अशुद्धाः, विकलाकृतयश्च दृश्यन्ते। यदि कर्केतनरत्नं परिक्ष्यते, तत्र निर्दिष्टवर्णरूपयुक्तं, नवदीप्तिसम्पन्नं सूर्यसदृशं चेद् दृश्यते, तद्वै श्रेष्ठम्। एवं श्रीगुरुडे महापुराणे पूर्वखण्डस्य आचारकाण्डे पञ्चसप्ततितमे अध्याये कर्केतनरत्नपरिक्षा नामाध्यायः समाप्तः। सूत उवाच—रत्नेषु श्रेष्ठानि भीष्मरत्नानि सम्यग् वर्णितानि। तानि शुक्लवर्णानि, शङ्खपद्मस्यानि, श्योनाकपुष्पसदृशानि, महाप्रभायुक्तानि। सुवर्णादिभिः बद्धानि, शुद्धानि अपि, श्रद्धावान् पुरुषः धारयन् लाभं प्राप्नोति। तानि दृष्ट्वा, अरण्यवासिनोऽपि मृगाः समीपे स्थित्वा पलायन्ते। तस्य लतानां वृक्षाणां च भयम् नास्ति, भूमिपाः अपि तं न उपहसन्ति। पितृकार्ये दत्तानि, पितरः वर्षाणि तृप्यन्ति, जलाग्निशत्रुचौरादिभयानि नश्यन्ति। यः तु केशरजसदृशकृष्णः, मेघाभः, पीतकान्तिः, प्रभारहितः, तस्य मूल्यं देशकालानुसारं पण्डितैः निर्णयेत्। एवं श्रीगुरुडे महापुराणे पूर्वखण्डस्य आचारकाण्डे षट्सप्ततितमे अध्याये वैडूर्यरत्नपरिक्षा नामाध्यायः समाप्तः। पुनः पुण्यस्थलेषु, श्रेष्ठपर्वतेषु, नद्यादिषु, उत्तरदिग्देशेषु च, दशार्णवागदरमेकलकालगादिषु, गुञ्जाफल, अञ्जन, मधु, मृणालवर्णयुक्तानि रत्नानि लभ्यन्ते। तानि शङ्ख, पद्म, भ्रमर, आदित्यरूपाणि, सूत्रेण संयोज्य, परमशुद्धानि, उत्तमानि च। कौकिल, शृगाल, वृक, गृध्रादिरूपैः, मांसरुधिरार्द्रमुखैः, तैः सह तानि रत्नानि दृश्यन्ते। एवं श्रीगुरुडे महापुराणे पूर्वखण्डस्य आचारकाण्डे सप्तसप्ततितमे अध्याये पुलकरत्नपरिक्षा नामाध्यायः समाप्तः। अथ दानवः अग्निरूपं धारयन् यथेष्टं आचरति। तत्र इन्द्रगोपकृमिभिः भूषितम्, शुकतुण्डवर्णम्, सुगठितगौरवयुक्तं रत्नं दृश्यते। तस्य मध्ये शशाङ्कशुक्लवर्णः, अतीव शुद्धः, नीलेन्द्रनीलवर्णसदृशस्तरः स्यात्। एवं श्रीगुरुडे महापुराणे पूर्वखण्डस्य आचारकाण्डे अष्टसप्ततितमे अध्याये रक्तरत्नपरिक्षा नामाध्यायः समाप्तः। कावेरी, विन्ध्य, यवन, चीन, नेपालदेशेषु तैलाख्यः स्फटिकः उत्पद्यते, यः आकाशशुद्धिसदृशः। अन्यरत्नैः तु सः न तुल्यः, किन्तु पापविनाशकः। एवं श्रीगुरुडे महापुराणे पूर्वखण्डस्य आचारकाण्डे एकोनाशीतितमे अध्याये स्फटिकरत्नपरिक्षा नामाध्यायः समाप्तः। केरलादिदेशेषु, तस्य रत्नस्य शेषावयवं गृहीत्वा, यः शशरक्तवर्णः वा गुञ्जाजवापुष्पवर्णः च, स श्रेष्ठः इति निर्दिष्टम्।