गरुडपुराणम्

धूमेन पर्वतशिश्यकाचः, नवकाचः, स्फटिकश्च सर्वे भग्नाः भवन्ति। नवकाचः तु लाघवात्, लिपिलक्षणाभावाच्च विज्ञेयः। उत्तमगुणयुक्तस्य इन्द्रनीलस्य मूल्यं सुवर्णमुद्रासंख्यया गणयेत्। यथा रत्नं, तथा तस्य सर्ववर्णभेदाः सन्ति, ये तेनैव वर्णेन दृश्यन्ते। एषा भेदविज्ञानशक्तिरेव नित्यम् अवधेया, बुद्धिमता सुलभतया ज्ञेया च। कुशलैः अकुशलैश्च, युक्तान्ययुक्तप्रयोगैश्च रत्नानि पूर्यन्ते, बध्नन्ति च। भूतानि, वर्तमानानि, भविष्यन्ति च, रत्नकङ्कणेन सम्यग् बध्नन्ति। यानि भूतानि, तेषां खानयः सागरतीरेषु लभ्यन्ते। मनुना निर्दिष्टं सुवर्णं षोडशमाषपरिमाणं भवति। सूत्रं चतुर्माषपरिमितं, माषः पञ्चकृष्णलसमः इति। एवं रत्नानां मूल्यनिर्णयार्थं विधिः उक्तः। एवं श्रीगर्वडमहापुराणे पूर्वखण्डस्य आचारकाण्डे त्रिसप्ततितमेऽध्याये वैडूर्यपरीक्षा नामाध्यायः समाप्तः। हिमालये देवशत्रोः त्वचः पतिताः। तत्र यः शिलाखण्डः पाण्डुरः प्रभायुक्तः स पद्मराग इति प्रसिद्धः। रक्तः, पीतः, स्फटिकसदृशः, कपिलः च एक एव जातिः उच्यते। यः तु अतीव रक्तः, स एव पद्मराग इति कथ्यते। तस्य मूल्यं रत्नविद्भिः उक्तं, यथा वैडूर्यरत्नस्य। एवं श्रीगर्वडमहापुराणे पूर्वखण्डस्य आचारकाण्डे चतुर्सप्ततितमेऽध्याये पद्मरागपरीक्षा नामाध्यायः समाप्तः। अन्यत्र, वातेन दैत्यपतिनखान् आदाय, सः हर्षेण तान् पद्मवनान्तरेषु विक्षिप्तवान्। तस्य रत्नस्य वर्णेन रक्त, सोम, मधु, ताम्र, पीत, अग्निसदृशदीप्तिः दृश्यते। ये समाः, शुद्धाः, रक्तच्छायाः, पीतवर्णाः, गुरवः, नानाविधाः च। सुवर्णपात्रे निहितं तदग्निना दग्धे उज्ज्वलम् भवति। एवं गुणसम्पन्नं रत्नं शुभाभरणार्थं नरैः आनाय्यते। केचित् तु अनुपहितानि विकृतानि, व्यामिश्रितानि, कृष्णानि, मलिनानि, वर्णहीनानि, अशुद्धानि, विकारयुक्तानि च दृश्यन्ते। यदि कर्केटनरत्नं परीक्ष्यते, तस्य वर्णं रूपं च यथोक्तं, नवदीप्तिमान् सूर्यसमप्रभं चेत्, तत् श्रेष्ठम्। एवं श्रीगर्वडमहापुराणे पूर्वखण्डस्य आचारकाण्डे पञ्चसप्ततितमेऽध्याये कर्केटनपरीक्षा नामाध्यायः समाप्तः। सूत उवाच—रत्नेषु श्रेष्ठानि भीष्मरत्नानि यथावत् वर्णितानि। तानि शुक्लानि, शंखपद्मसदृशानि, स्योनाकपुष्पसमानानि, महाप्रभायुक्तानि च। सुवर्णादिभिः धातुभिः बद्धानि, शुद्धानि अपि, श्रद्धालुभ्यः फलदायकानि भवन्ति। तानि दृष्ट्वा, अरण्यवासिनः अपि समीपे स्थिताः पलायन्ते। तस्मिन्नेव, लतानां वृक्षाणां च भयमन्यत् नास्ति, भूमिपालाः च तं न अवमन्ति। पितृकर्मणि दत्तानि, पितरः बहून् वर्षाणि तृप्यन्ति; जलाग्निशत्रुचौरादिभयाः नश्यन्ति। यः कश्चन काषायवर्णः, मेघसदृशः, पीतच्छायः, दीप्तिरहितः स्यात्—तस्य मूल्यं विद्वद्भिः देशकालानुसारं निश्चितव्यम्। एवं श्रीगर्वडमहापुराणे पूर्वखण्डस्य आचारकाण्डे षट्सप्ततितमेऽध्याये वैडूर्यपरीक्षा नामाध्यायः समाप्तः। पुण्यस्थलेषु, उत्तमपर्वतेषु, नद्यादिषु, उत्तरदेशेषु च रत्नानि दृश्यन्ते। दशार्णे, वागदरे, मेकले, कालगायां च, तानि गुण्जाफल, अञ्जन, मधु, मृणालच्छायानि भवन्ति। शंख, पद्म, भृङ्ग, सूर्यरूपाणि, सूत्रेण बद्धानि, तानि श्रेष्ठानि, शुद्धानि च। काक, शृगाल, वृक, गृध्रादिभिः सह, तीक्ष्णरूपैः, मांसरुधिरसिक्तवदनैः च सह तानि दृश्यन्ते। एवं श्रीगर्वडमहापुराणे पूर्वखण्डस्य आचारकाण्डे सप्तसप्ततितमेऽध्याये पुलकपरीक्षा नामाध्यायः समाप्तः।