गरुडपुराणम्

रमणीयवर्णप्रभायुक्तः मणिः सत्यमेव प्रशस्यते। एवं पद्मरागमणिविचारनामकः सप्ततितमः अध्यायः श्रीगुरुडमहापुराणस्य पूर्वखण्डस्य आचारखण्डे समाप्तः। ततः नागेश्वरः दानवेश्वरस्य पित्तं गृहीत्वा, स्वशिरसि मणिप्रभया दीप्तिमान् भूत्वा, आकाशं च समुद्रं च प्रविष्टवान्। तस्य पक्षावपातेन, आकाशमिव पृथिवीं च संगृह्य, स नागेश्वरः सुरसया अभिषिक्तस्य तुरुष्कवृक्षस्य अधः तद् पित्तं आकस्मात् विससर्ज। तदपातनानन्तरं, स वरालस्थानं गत्वा रमायाः समीपं प्राप्तः। तस्य पतनस्य समये, गरुडः तस्य पित्तस्य अंशं गृहीत्वा, तृणमृत्तिका-शैवाल-शाद्वलस्थले, यत्र तीक्ष्णचञ्चु पक्षिणः, शाल्मलीपुष्पाणि, दीपिकाश्च वसन्ति, तत्र एव दानवेश्वरस्य पित्तं नागेश्वरस्य भुजेन आहतं पतितम्। यत्र तस्मिन्मारकतमणिस्थले यत् उत्पद्यते, तत् मन्त्रौषधसमूहैः नाप्युपरम्यते। तत्र अन्यः रूपः विद्यमानः, दोषरहितः, तीव्रहरितवर्णः, कोमलः, दीप्तिमान्, तन्तुवद् अस्ति। स सम्यक् आकारगुणयुक्तः, समवर्णः, गौरवहीनः न। हरितवर्णस्य तिरस्कारे, यत्र दीप्तिः अन्तः निहिता, यः दृष्ट्वा मनः अतिशयमुद्वेजयति, यस्य वर्णः अतिशयशोभायुक्तः, अन्तः स्पष्टकिरणैः भूषितः, स सजीववर्णप्रभायुक्तः, घनरूपदीप्तिमान् अस्ति। चिह्नितः, कठोरः, अशुद्धः, अस्निग्धः, शिलास्पर्शसदृशः। यः मणिः सन्धिषु शुष्कः, स अन्यः मारकतभेदः भवति। भल्लाटकः, पुत्रिका च तयोः वर्णानुसारं नाम्ना ज्ञेते। पुत्रिका यदा काषायवस्त्रेण मार्ज्यते, तदा तस्य दीप्तिः नश्यति। केचन मारकताः, बहुरूपगुणयुक्ताः अपि, मारकतलक्षणं अनुसरन्ति। हीरकः, मुक्ताः, द्विजमणयः च केचन सन्ति। केचन, ऋजुत्वेन, विशेषगुणः जायते। स्नानं, आचमनं, जपः, रक्षामन्त्रकर्मणि, देवपितृअतिथिगुरुपूजायाम्, दोषरहितः गुणयुक्तः मणिः सुवर्णेन संयोज्यते। पद्मरागमणिविलक्षणं तस्य मूल्यं तौलिकया ज्ञायते। तथैव, पद्मरागमणीनां मूल्यं दोषैः क्षीयते। एवं मारकतविचारनामकः एकसप्ततितमः अध्यायः श्रीगुरुडमहापुराणस्य आचारखण्डे समाप्तः। तत्र सिन्हलदेश्यकन्यायाः करपल्लवाः, नवांकुराग्राणि, नवसमुत्फुल्लधान्याः, प्रवालशाखाः च दृश्यन्ते। तस्मात् अनुमानात्, समुद्रसमीपस्थलं, विस्तीर्णं, उभयोः शोभया दीप्तिमान्, उत्तमतरंगफेनसदृशं प्रकटते। तत्र नीलोत्पलसदृशानि पुष्पाणि, मयूरग्रीवा, हलधरवस्त्राणि, भृङ्गः, धनुः, हरकण्ठः, रक्तपुष्पाणि च सन्ति। केचन शुद्धसरोवरजलसदृशाः, केचन जलदीप्तिसदृशाः, केचन मयूरसमूहसदृशाः। ते एकविधाः, विशेषशोभावर्णयुक्ताः। ते मृत्तिका-शिलाखण्ड-गर्तभीत्या सम्बद्धाः। तत्र एव, तस्मिन्स्थले, मणयः उत्पद्यन्ते, ये प्रशंस्याः। पद्मरागमण्याः गुणाः यथादर्शं धारयित्वा ज्ञायन्ते।