गरुडपुराणम्

कदाचित् पृथिव्यां केषुचित् स्थलेषु वराहसदृशः अद्भुतः मुक्ताफलः जायते। ये बांसजाताः मुक्ताफलाः दिव्यैः स्वीकृतानि स्थलेषु एव उत्पद्यन्ते, न तु सामान्येषु स्थलेषु। तेषां तेजः सम्यग् धौत-रूप्य-सदृशं, छुरिकातलस्य दीप्तिमिव च स्फुरति। धर्मिष्ठैः उत्पादितानि तानि तेजस्विनि मुक्ताफलानि नागशिरसि जातानि दृश्यन्ते। यदा महत् रक्षाविधानं क्रियते, तदा तत् प्रासादस्य उपरि सम्पद्यते। तदा आकाशः रत्नैः आवृतः भवति, ये मेघभारात् नमतः अधः लम्बन्ते। यदि नागशिरसि जातं मुक्ताफलं तत्रैव तिष्ठति, तर्हि अन्यैः तद् बाध्यते। तस्य तेजः सर्वदिशः व्याप्य सूर्यवत् स्फुरति, तस्य च मण्डलं नभसि प्रकाशितमिव दृश्यते। यथा सः दिवसे उज्ज्वलति, तथा रात्रौ तमसि अपि प्रकाशयति। अहं निश्चितं जानामि—यः तस्य मूल्यं न ज्ञातुं शक्यते, यदि अपि समग्रं भूमिम् सुवर्णेन पूर्णां कुर्यात्। यः तद् लभते, सः प्रतिद्वन्द्व-रहितः सर्वां पृथिवीं भोक्तुं शक्नोति, यावत् तदवस्था तिष्ठति। सहस्रयोजनपर्यन्तं तद् सर्वं दुरितं अपसारयति। तेषु वर्णेषु, शुद्धदुग्धवर्णः श्रेष्ठगवां पतितः। यत् बीजं पूर्वं अन्यतः आगतम्, तत् शुक्तौ प्रविश्य, यदा दुग्धोदकधारा तत्र वृष्टिं कुर्वन्ति, तदा शुक्तौ स्थितं बीजं मुक्ताफलं भवति। सिंहलीक, परलौकिक, सौराष्ट्र, ताम्रपर्ण, पराशव—एतेषां मुक्ताफलानि प्रसिद्धानि। शुक्तिजातानि मुक्ताफलानि न हीनवर्णानि, तानि आकार-परिमाण-गुण-तेजः-विशिष्टानि। कुशलः पुरुषः खानिजजातानि मुक्ताफलानि विशेषतां न पश्येत्, किन्तु तेषां रूपं च परिमाणं च एव निरीक्षेत्। शुक्तिजातस्य उज्ज्वलस्य मुक्ताफलस्य, यदि अपरं किंचित् लघुतरं भवति—अर्धमाषेण हीनं चेत्, तदा तस्य मूल्यं द्वि-पञ्चमांशेन न्यूनं भवति। यदि अर्धमाषात् अधिकं वा द्विमाषात् अधिकं भवति, तदा तस्य मूल्यं सहस्रत्रयं शतं च भवति। यदि अर्धमाषात् अधिकं, तदा तस्य मूल्यं त्रयस्त्रिंशदधिकद्विशतं; यदि अधैकमाषात् अधिकं, तदा तस्य मूल्यं शतम्, यावत् गुणयुक्तं भवति। षोडशमात्रया हीनं चेत्, तद् ‘दार्विक’ इति विज्ञैः कथ्यते। द्वाविंशत्या हीनं चेत्, ‘भावक’ इति तद्विद्भिः स्मृतम्। पूर्णं त्रिंशत् मात्रया युक्तं ‘शिक्य’ इति उच्यते। चत्वारिंशत् मात्रया युक्तस्य मूल्यं त्रिंशत्। षष्ट्या युक्तं ‘निकरशीर्ष’—तस्य मूल्यं चतुर्दश; एकादश-नव संख्ये तेषां मूल्यानि क्रमशः। ततः सर्वाणि गृहीत्वा, पात्रे स्थाप्य, जम्बीररससहितं पाचयेत्। ततः मृद्-लेपिते मत्स्यपात्रे स्थाप्य, पुनः पाचयेत्; अनन्तरं मार्जारविष्टपात्रे स्थापयेत्। ततः शुद्धेन निर्मलवस्त्रे सम्यक् मर्दयन् मुक्ताफलं विशुद्धं भवति, उत्तमगुणसम्पन्नं च तेजस्वि च। रजतम्, शतगुणितं सुवर्णेन युक्तं, श्वेतकाचसदृशं भवति। एवं कुशलाः सिंहलदेशे जनाः आचरन्ति। रात्रौ तं मुक्ताफलं उष्णे लवणस्निग्धोदके निमज्जयेत्। यत् वर्णं न जहाति, तद् सत्यम् इति ज्ञेयम्। यत् मुक्ताफलं अतीव तेजस्वि, सम्यग्वृत्तं च, तत् उत्तमम् इति स्मृतम्। यद् यथोचितपरिमाणं, गुरुत्वयुक्तं, दीप्तिमान्, श्वेतवर्णं, सम्यग्वृत्तं, समशुलभ्रिद्रविवरयुक्तं च—एतानि सर्वगुणयुक्तं मुक्ताफलं परिपूर्णत्वं प्राप्तमिति मन्यते। एवं श्रीगुरुडमहापुराणे पूर्वखण्डे आचारखण्डे मुक्ताफलपरीक्षानामकः एकोनसप्ततितमः अध्यायः मुक्ताफलस्य परीक्षा-लक्षण-गुणवर्णनपूर्वकं समाप्तः। अथ, सूर्यः महात्मा रत्नानां परमकारणं देवेषु महान् कीर्तिमान्। सः देवयुद्धेषु नित्यं विजयी, स्वबलमदेनोन्नतचित्तः। सः सिंहलीस्त्रियाः श्रोणिं दृष्ट्वा, भयभीतः सन्, महाह्रदस्य अन्तः प्रविवेश।