गरुडपुराणम्

यो वै सदा शुद्धशिखरं निर्मलं निर्गुणदोषकम् वज्रं भक्तिपूर्वकं शरीरमालम्ब्य धारयति, तस्य सर्वदा सर्पाः अग्निः विषं व्याघ्राः चौराः आपः आपदः च न कदापि बाधकाः भवन्ति। यदि च वज्रं सर्वदोषवर्जितं विंशतिधान्यपरिमाणं धार्यते, तर्हि तस्य फलमुत्तमं स्यात्। यदि तु तस्य तृतीयांशेन, अर्धेन, चतुर्थांशेन, त्रयोदश, त्रिंशद्वा, अर्धांशेन वा न्यूनता स्यात्, तदा तस्य प्रभावो न्यूनो भवति। वज्रस्य मूल्यमपि द्वादशधान्यपरिमाणेन निश्चितं कथ्यते, तथापि वज्रधारणपद्धतिः केवलं धान्यपरिमाणेन न निश्चितम्। सर्वगुणयुक्तं वज्रं जलादपि श्रेष्ठं भवति, किंचिद्दोषयुक्तम् अपि, दृश्यं वा अदृश्यं वा, तददोषयुक्तमेव मन्यते। दोषः स्फुटः, बहुः, लघु, महतः, स्पष्टः वा भवेत्, तदा सः सुलभः ज्ञेयः। यदि वज्रस्य भूषणे स्पष्टदोषः दृश्यते, तदा अपि दोषयुक्तमेव तत्। पूर्वं सर्वगुणयुक्तं वज्रं भूषणे स्थाप्यमाने दोषं लभते चेत्, तदा तदपि दोषयुक्तं भवति। या स्त्री उत्तमपुत्रजननं इच्छति, सा वज्रं, यद्यपि उत्तमगुणयुक्तं भवेत्, न धारयेत्। लोहेन, पद्मरागेण, गोमेदकेन च, कुशलैः जनैः वज्रस्य प्रतिरूपाणि निर्मीयन्ते। तेषां परिक्षा स्फटिकेन, वज्राभ्रकचूर्णेन, शाणेन च क्रियते। वज्रं तान् सर्वान् खरति, किन्तु तैः न खर्यते। मिथ्यावज्रस्य तु विपरीतं विद्वांसः कथयन्ति। वज्रं केवलं वज्रेणैव खर्यते, अन्येन न कदापि। स्थापितेषु वज्रेषु तेषां प्रभा नोपरि गच्छति, पार्श्वतः खर्यमाणे पार्श्वेषु आघातः दृश्यते। यदि तु शिखरं भग्नं, श्वेतबिन्दुः, रेखा, वर्णदोषः वा दृश्यते, तथापि उक्तविधिना वज्रं धारयन् राजा विद्युत्प्रभमिव शोभमानं प्रीतिं जनयति। एवं वज्ररत्नादीनां परीक्षणवर्णनं नामाष्टषष्टितमोऽध्यायः श्रीगर्वडमहापुराणस्य आचारकाण्डे समाप्तः। अथ मुक्ताफलोत्पत्तिवर्णनं प्रवक्ष्यामि। गजात्, मेघात्, वराहात्, शंखात्, मीनात्, सर्पात्, शुक्तिकात्, वंशेभ्यश्च मुक्ताः उत्पद्यन्ते। एतेषु रत्नमूलं केवलं एकस्मिन्नेव स्थले नित्यं प्रतिष्ठितं भवति। त्वचि, लवणे, सर्पे, तिमिङ्गिले, शंखे, वराहे च जाताः ये मुक्ताः, तान् रत्नविशारदैः अष्टधा मुक्ताविधिः कथ्यते। शंखजन्मा मुक्ताफलं शंखवर्णसमं, स्थूलं, रम्यं, गोलाकारं च भवति। ये ‘कम्बवः’ इति कथ्यन्ते, ते उत्तमशंखवंशे जाताः, येषां धनुष्कोटिना मुखे स्पर्शः जातः। तत्र मुक्ताफलं गोलाकारं, विरलवर्णं, निःप्रभं च भवति। जलचराणां मुखेषु अपि मुक्ताः जायन्ते, ते मीनाः समुद्रमध्यवर्तिनः भवन्ति। कदाचिद् भूमौ अपि केषुचित् स्थलेषु वराहसदृशं अद्भुतं मुक्ताफलं जायते। यानि वंशेभ्यः जायन्ते, तानि दिव्यैः सेवनस्थलेषु वर्धन्ते, सामान्यस्थलेषु न। तेषां प्रभा सम्यग्धौतार्जुनवर्णा, तीक्ष्णधारायाः प्रभायाः तुल्या च। ये धर्मिष्ठैः उत्पाद्यन्ते, सर्पमस्तकसमुत्थिताः ते मुक्ताः तेजस्विनः भवन्ति। महाशान्तिकर्मणि कृतमाने, तत् कार्यं महाप्रासादे क्रियते। आकाशं निधिभिः आच्छाद्यते, मेघभारविनम्रैः पतितैः। यदि सर्पमणिः सर्पशिरसि स्थितः तिष्ठति, तदा अन्यैः बाध्यते। तस्य प्रभा सर्वदिक् व्याप्य, सूर्यवत् दीप्तिमती, तस्य मण्डलम् आकाशे स्फुटं दृश्यते। यथा सः दिवसे दीप्तिमान्, तथा रात्रौ अन्धकारमपि प्रकाशयति। अस्य मूल्यं निश्चितुं न शक्यते—यदि अपि पृथिवी सुवर्णेन पूर्णा स्यात्, तर्हि अपि न। एवं वज्राणां मुक्ताफलानां च उत्पत्तिपरीक्षावर्णनं श्रीगर्वडमहापुराणे आचारकाण्डे निरूपितम्।