गरुडपुराणम्

यदा किल नष्टकुलेषु जाताः, अशुभदिने उत्पन्नाः रत्नानि दृश्यन्ते, तदा अपि यदि रत्नानि परीक्षया शुद्धानि स्युः, राज्ञः तानि रत्नानि रत्नविद्यायाम् निपुणैः, विशेषज्ञैः, अनुभवीभिः रत्नपरिक्षकैः परीक्षितव्यानि। तत्र वज्रम् नाम रत्नम्, यद् बुद्धिमन्तः महाबलवत् इति घोषयन्ति, यत्र अपि तस्य किञ्चित् अंशः भूमौ पतति, तत्र तद् देशाः Hemamāṭaṅga, Saurāṣṭra, Pauṇḍra, Kaliṅga, Kośala इति अभिहिताः। हिमालयात् उत्पन्नानि वज्राणि ताम्रवर्णानि भवन्ति; चन्द्रात् उत्पन्नानि चन्दनवर्णानि कथ्यन्ते; वंशतीरात् जातानि Sauvira-शिलाः स्मृताः; श्यामपद्मसदृशानि, मेघसदृशानि, ताम्रवर्णानि च Saurāṣṭra-देशात् उत्पन्नानि अभिहितानि। वज्रस्य वर्णः गुणः च अतीव लघुः, पार्श्वानि सुगठितानि, रेखाः, बिन्दवः, कलङ्काः सम्यक् चिह्नितानि, दोषरहितानि च स्युः; काकपादादिदोषैः मुक्तानि। वर्णविन्यासेन वज्रेषु देवतानां आकृतयः अपि वर्ण्यन्ते। हरितः, श्वेतः, पीतः, कपिलः, कृष्णः, ताम्रवर्णः च—एते स्वभावेन रम्याः। ब्राह्मणाय शङ्खपद्मस्फटिकसदृशं वज्रं यथोचितम्; क्षत्रियाय शशवर्णं, कपिलं, नेत्रसदृशं च। भूमिपालानां द्वे वर्णे वज्रस्य प्राज्ञैः निर्दिष्टे, सर्वेषां तु न सन्ति। सर्ववर्णप्रधानत्वात्, सर्वगुणयुक्तं वज्रं सार्वत्रिकं इति मन्यते। अधोर्ध्वरूपेण यः वर्णमिश्रः जायते, तत्र पण्डितः केवलं मार्गविभागेन वा रूपविभागेन वा वज्रं न चयनयेत्। यदि वज्रस्य शिखा किञ्चित् विदीर्णा वा भग्ना वा दृश्यते, यदि शिखा अग्निना विदीर्णा वा भग्ना वा, अथवा मलिनैः कलङ्कैः आवृतम्, तद् मध्यमं इति गण्यते। यदि किञ्चित् भागे रक्तवर्णः वा रक्तचिह्नं वा दृश्यते, तत्र पार्श्वाः, भुजाः, मुखानि—षट्, अष्ट, द्वादश च कथ्यन्ते। षड्भुजं वज्रं, शुद्धम्, निर्मलम्, तीक्ष्णपार्श्वयुक्तम्, वर्णयुक्तम्, प्रकाशयुक्तम्, सुगठितपार्श्वयुक्तम्, दोषरहितम् इति उत्तमम्। यः जनः सदा तीक्ष्णशिखायुक्तं, निर्मलम्, सर्वदोषरहितं वज्रं धारयति, भक्तशरीरः सन्, तस्य सर्वे सर्पः, अग्निः, विषम्, व्याघ्रः, चौरः, जलम्, आपदः च न बाधन्ते। यदि जनः दोषरहितं वज्रं धारयेत्, यः विंशति-तण्डुलभारयुक्तम्, यदि तृतीयांशेन, अर्धांशेन, चतुर्थांशेन वा न्यूनम्, त्रयोदश वा त्रिंशद्भारम्, अर्धभागः च स्यात्। वज्रस्य मूलमूल्यं द्वादश-तण्डुलभारम् इति निर्दिष्टम्। तथापि वज्रधारणपद्धतिः केवलं तण्डुलभारैः न निश्चितम्। सर्वगुणयुक्तं वज्रं जलादपि श्रेष्ठम्। किंचिद् दोषयुक्तं, दृश्यं वा अदृश्यं वा, तद् दोषयुक्तम् इति गण्यते। दोषः स्पष्टः वा, बहुलः वा, लघुः वा, महतः वा, सः दृश्यते। यदि वज्रस्य भूषणेषु दोषः प्रकाशते, तदा अपि तद् दोषयुक्तम्। आदौ सर्वगुणयुक्तं वज्रं, स्थापने दोषं प्राप्नोति। यत्र स्त्री उत्तमपुत्रजननम् इच्छति, सा वज्रं, अपि उत्तमगुणयुक्तम्, न धारयेत्। किञ्चन लोहेन, रक्तमणिना, गोमेधेन च, कुशलैः जनैः वज्रस्य अनुकरणानि क्रियन्ते। तेषां परीक्षा स्फटिकेन, वज्रलेख्येन, शिलायाः च कर्तव्या। वज्रं सर्वाणि तानि लंघयति, किन्तु तैः न लंघ्यते। विशेषज्ञाः मिथ्यावज्रस्य विपरीतम् वर्णयन्ति। वज्रं केवलं अन्येन वज्रेण लंघ्यते, अन्येन न। येषां स्थापने, तेषां प्रभा नोपरि आरोहति; पार्श्वतः लंघने, पार्श्वे एव आघातः। यदि शिखा भग्ना वा, कलङ्कः वा, रेखा वा, वर्णदोषः वा स्यात्, तदा अपि तद् दोषयुक्तम्।