गरुडपुराणम्

नाभेः मेरुदेव्यां चाष्टमे जन्मनि उरुक्रमः समुत्पन्नः। ततः ऋषिभिः याचितः स भगवान् नवमे जन्मनि राजरूपं समाश्रितवान्। चाक्षुषे महाप्रलये मत्स्यरूपं विधाय जगतः रक्षां चकार। देवासुरैः मन्दराचलमथने समुद्रे मथ्यमाने द्वादशमः धन्वन्तरिः प्रादुरभूत्, ततः त्रयोदशमः अपि। चतुर्दशे जन्मनि नृसिंहरूपधारी स बलवंतं दैत्यराजानं निहन्तुम् अवतीर्णः। पञ्चदशे वामनरूपधारी स बलेः यज्ञमण्डपं जगाम। षोडशे जन्मनि ब्राह्मणद्वेषिणः नृपतीन् दृष्ट्वा स भगवान् प्रकटितवान्। सप्तदशे सत्या्वत्यां पराशरात् सुतरूपेण समुत्पन्नः। तत्र मानवदैवतस्वरूपं धारयन् देवकार्यसिद्धये समुत्पन्नः। एकोनविंशतितमे च विंशतितमे च जन्मनि वृष्णिवंशे अवतीर्णः। ततः कल्यन्त्यां, देवद्विषां मोहाय स भगवान् प्रादुरभूत्। एवं अष्टम्यां सन्ध्यायां नृपेषु नष्टेषु, द्विजश्रेष्ठ, हरेः अवताराः अनन्ताः, स एव सर्वस्य आधारः। तस्मात् सृष्ट्यादिकं प्रवर्तते, यं व्रतादिभिः पूजयितव्यम्। कथं ते व्यासेन गरुडपुराणं श्रुतम्? सूतः उवाच—तत्र अहं व्यासं ददर्श, स परं पुरुषं ध्यानपरायणः। तं प्रणम्य उपविशत्, तं मुनिश्रेष्ठं पृष्टवान्। मन्ये, यः तं सर्वव्यापिनं ध्यानं करोति, स सर्वं वेत्ति। शृणु, सूत, अहं ते गरुडपुराणं कथयिष्यामि। कथं त्वया, दक्षेण, नारदेन, अन्यैः मुनिप्रवरैः सह एष उपदेशः लब्धः? अहं नारदः, दक्षः, भृगुः, अन्ये च, तम् प्रणम्य, गरुडपुराणसारं तथा रुद्रं तस्मात् प्राप्नुमः। कथं हरीः पूर्वं रुद्रं देवैः सह उपदिदेश? अहं कैलासं अगच्छं, इन्द्रेण देवैः सह। तं प्रणम्य पृष्टवान्—'भगवन्, किं शंकरं ध्यानं करोति?' तदा देवैः सह, परस्मात् परतरं तत्वं श्रोतुम् इच्छन्, रुद्रः उवाच— 'विष्णोः पूजार्थं, पितामह, अहं व्रतानि नियमांश्च आचरामि। विष्णुः जयन्तः, पद्मनाभः, हरिः, यो देहातीतः—तमहं सर्वात्मना आत्मरूपेण चिन्तयामि। यत्र गुणाः मणिगुच्छाभिवत् सूत्रे संनद्धाः, सः अतिसूक्ष्मः, अतिबृहत्। यं शब्दाः, जपाः, उपनिषदः घोषयन्ति—सः एव पुराणेषु आदिपुरुषः, द्विजेषु ब्रह्मेत्यपि कथ्यते। यस्मिन् लोका जलाशये विहगवत् प्रतिबिम्बन्ति। तं देवा, यक्षा, राक्षसाः, सर्पाश्च पूजयन्ति। यस्य चन्द्रसूर्यौ नेत्रे, तं देवं चिन्तयामि। यस्य वायुर्वायुः, तं देवं चिन्तयामि। यस्य जठरे चत्वारः समुद्राः, तं देवं चिन्तयामि। अनादिमूलं जगतः, तं देवं चिन्तयामि। यस्य मुखात् वह्निः उत्पन्नः, तं देवं चिन्तयामि।' एवं सूतः, व्यासस्य समीपे उपविष्टः, मुनिभिः सह, हरिं परमं तत्वं श्रुत्वा, गरुडपुराणस्य रहस्यं जग्राह।