गरुडपुराणम्

यो विजयं च पराजयं च वेत्ति, स एव धीरः ज्ञेयः। तेन कृतं सर्वं फलप्रदं भवति, मार्गः सदा शुभदः स्मृतः। यः तत्र स्थित्वा पृच्छति, स नूनं सफलो भवति; पृच्छकः समक्षं स्थितः चेत्, न संशयः—सिद्धिः एव जायते। गच्छन् वा स्थाणुः वा, यथायोग्यं क्रमशः प्रवर्तेत। पृच्छकस्य वाक्यानि श्रुत्वा, तानि घंटानादेन चिह्नयेत्। उपरि अग्निः, अधः आपः, तिर्यग् वायुः स्थितः; उपरि मृत्यु, अधः शान्तिः, तिर्यग् निष्कासनं कुर्वीत बुधः। एवं श्रीगर्वडमहापुराणस्य पूर्वखण्डे आचारकाण्डे प्रथमशाखायाम् 'ग्रहोत्पत्तिजातफलशुभाशुभनिश्चय' इति सप्तषष्टितमोऽध्यायः समाप्तः। अथ रत्नपरीक्षां वक्तुम् आरभे। असुरो बलेति नाम्ना आसीत्। स देवैः वरप्रत्याख्यानरूपेण यज्ञपशुरिव याचितः। स्ववचनेन बद्धः, स देवैः यज्ञपशुवत् हतः। तस्य शुद्धभावस्य पुण्यकर्मणः कारणात्, तस्मात् देवयक्षसिद्धमारुताश्च रत्नानि उत्पन्नानि। तानि तेषां विमानैः शीघ्रं पतन्ति स्म, आकाशात् महोदधौ, नद्यां, पर्वतेषु, वा अरण्येषु पतितानि। तेषु रत्नेषु, ये राक्षसान्, विषाणि, व्याघ्रान्, व्याधीन्, पापं च नाशयन्ति, तानि श्रेष्ठानि ज्ञेयानि। तत्र वज्रं, मुक्ताफलम्, पद्मरागः, विद्रुमः, मरकतं च प्रमुखानि। कर्केतनः पुलकः, रुधिराख्यं, स्फटिकश्च अपि तत्र गण्यन्ते। तत्र प्रथमं रूपवर्णौ, ततः गुणदोषौ, प्रभावश्च परीक्ष्यः। ये विनष्टकुलेषु, अशुभदिने वा उत्पन्नानि, तानि रत्नानि, अपि परीक्षणेन शुद्धानि स्युः, तथापि राज्ञः तानि शास्त्रकुशलैः, पारंगतैः, अनुभवी रत्नज्ञैः परीक्षयेत्। वज्रं तु महाशक्तियुक्तम् इति मनीषिभिः प्रतिपादितम्। यत्र कुत्रापि तस्य खण्डः अपतत्, तत्र हेममाटङ्ग, सौराष्ट्र, पौण्ड्र, कलिङ्ग, कोशलदेशाः अभवन्। हिमालयोत्थानि ताम्रवर्णानि; चन्द्रसम्भूतानि चन्द्रवद्; वेणुदेशस्थानि सौवीरशिलाः; श्यामपद्ममेखलातुल्यानि, मेघवर्णानि, ताम्रवर्णानि च सौराष्ट्रोत्थानि। वज्रं तु अतीव शुक्लवर्णं, गुणवत्तं, समविन्यस्तरेखाबिन्दुप्रतीकं, दोषरहितं, पक्षच्छिद्रादिदोषवर्जितं स्यात्। वज्रेषु वर्णव्यवस्थया देवतानामपि रूपाणि वर्ण्यन्ते। हरितं, शुक्लं, पीतं, कपिलं, कृष्णं, ताम्रं च—एते स्वभावतः रमणीयाः। ब्राह्मणस्य शङ्खपद्मस्फटिकसदृशं शुद्धं वज्रं योग्यं; क्षत्रियस्य शशवर्णं, कपिलं, नेत्रवर्णं वा। भूमिपालानां द्वौ वज्रवर्णौ प्रकीर्तितौ, न तु सर्वेषां सामान्यौ। सर्ववर्णप्रधान्येन सर्वगुणयुक्तं सर्वसाधारणं स्मृतम्। अधोर्ध्वरूपेण यः वर्णसंयोगः दृश्यते, तेन ज्ञेयम्। पन्थाविभागरूपेण वा वज्रं न गृह्णीयात् बुधः। यदि एकः शिखरः अपि विकलः द्रष्टव्यः स्यात्, स दोषयुक्तम्। यदि शिखरं अग्निना विदारितं, भग्नं, वा मलिनं बिन्दुगृह्यं वा, तद् मध्यमम्। यदि रक्तवर्णं वा रक्तच्छायायुक्तं किञ्चिदस्ति, तदपि दोषयुक्तम्। तस्य च छेदाः पार्श्वाः मुखानि च षट्, अष्टौ, द्वादश वा कथ्यन्ते। षड्भिः मुखैः युक्तं, निर्मलं, शुद्धं, तीक्ष्णच्छदं, वर्णदीप्तिसम्पन्नं, समपार्श्वं, दोषरहितं वज्रं परमं स्मृतम्। एवं श्रीगर्वडमहापुराणे रत्नोत्पत्तिपरीक्षा, तेषां गुणदोषनिरूपणं, वज्रस्य विशेषलक्षणानि च निरूपितानि।