गरुडपुराणम्

इदानीं कथां शृणु, या गरुडमहापुराणे प्रथमे खण्डे, आचारविधाने, शुभाशुभग्रहोत्थानफलनिर्णयनाम्नि सप्तषष्टितमेऽध्याये निर्दिष्टा अस्ति। वामनाड्याख्या या सव्यं कथ्यते, दक्षिणा तु शुभदक्षिणा। प्राणः प्राणेन जीवति, शून्ये त्वरितं जायते। सर्वं तु पूर्णनाड्यां निर्विशेषं उत्पद्यते। यावत् चतु:षष्टिप्रश्नः पूर्णनाड्यां प्रवर्तते, तावत् प्रथमः प्रश्नः प्रभावी भवति। यः वाममार्गेण वायुः प्रवर्तते, सः कर्मणि सिद्धिं ददाति। अन्यत्र यदि वामनाड्याः प्रवाहः स्यात्, तदा अक्षरं विपरीतम् इति ज्ञेयम्। यदि दक्षिणनाड्याः प्रवाहे अक्षरं नियमितं भवति। यदा श्वासः पिङ्गलायाम् प्रविशति, तदा शान्तिकर्म साधयेत्। तत्र दातुं न जायते, नापि विचारः आवश्यकः। सा दिशा जयमाप्नोति, शून्ये विच्छेदः सूचनीयः। यो जयपराजययोः वेत्ता, सः पण्डितः। एवं कृत्वा लक्ष्यं प्राप्यते, मार्गः सदा शुभः। यः तत्र स्थित्वा पृच्छति, सः निश्चितं सफलः भवति। संदेहः नास्ति, यदा पृच्छकः पुरतः तिष्ठति, तदा सिद्धिः जायते। चलच्चलयोः, यथायोग्यं क्रमशः प्रवर्तेत। पृच्छकवचनं श्रुत्वा, तद् घंटानिनादेन चिह्नयेत्। उपरि अग्निः, अधस्तात् आपः, तिर्यग्वायुः स्थितः। उपरि मृत्यु, अधस्तात् शान्तिः, तिर्यग्वायौ निष्कासनं पण्डितैः कार्यम्। एवं सप्तषष्टितमं 'शुभाशुभग्रहोत्थानफलनिर्णय' नामकं अध्यायं संपूर्णम्। अथ रत्नपरीक्षां प्रवक्ष्यामि। असुरो बलेति नाम्ना आसीत्। स देवैः वरप्रलम्भनपूर्वकं यज्ञपशुत्वाय याचितः। सः स्वसंकल्पबन्धनात् पशुवद् तैः हतः। तस्य शुद्धभावस्य पुण्यकर्मणश्च प्रभावात्, तस्मात् देवयक्षसिद्धवायुभक्षादीनां रत्नानि उत्पन्नानि। तानि दिव्यानि विमानैः पतित्वा शीघ्रं नभः पतन्ति स्म; तानि महोदधौ, नद्यां, पर्वतेषु, अरण्येषु च पतितानि। तेषु रत्नेषु केचन दैत्यविनाशकाः, विषव्यालव्याधिनाशकाः, पापापहाः च सन्ति। वज्रं, मुक्ताफलम्, पद्मरागः, मारकतं च तेषु परिगण्यते। कर्केतनं पुलकं रुधिराख्यं च स्फटिकं च। तेषां प्रथमं रूपवर्णौ, ततः गुणदोषौ, प्रभावः च परीक्ष्यः। ये रत्नानि क्षीणकुले, अशुभदिने, उत्पन्नानि; तानि, यद्यपि परीक्षा-शुद्धानि, राज्ञा विज्ञानविशारदैः, निपुणैः, अनुभवीभिः रत्नपारखीभिः परीक्ष्याणि। वज्रं तु महाबलयुक्तं मनीषिभिः प्रतिपादितम्। यत्र यत्र अपि तस्य अंशः भूमौ पतितः, तत्र तत्र हेममाटङ्ग, सौराष्ट्र, पौण्ड्र, कलिङ्ग, कोशलदेशाः आसीत्। हिमालयोत्थानि ताम्रवर्णानि; शशिजानि शशिसदृशानि; वेणुतटोत्थानि सौवीरशिलासंज्ञानि; श्यामोत्पलमेघसदृशानि ताम्रवर्णानि च सौराष्ट्रजन्यानीति स्मृतम्। तानि रत्नानि अतीव हल्कवर्णगुणानि, समविन्यस्तपार्श्वानि, समरेखाबिन्दुपिङ्गलानि, काकपदादिदोषरहितानि च स्युः। वज्रेषु वर्णव्यवस्थया देवतानां रूपाणि अपि वर्ण्यन्ते। हरितं, श्वेतं, पीतं, कपिलं, कृष्णं, ताम्रं च—एते स्वभावतः रमणीयाः। एवं रत्नपरीक्षा शुभाशुभफलनिर्णयश्च गरुडमहापुराणे विस्तारतः प्रतिपादितौ।