गरुडपुराणम्

सन्ततं ऋषिः लक्षणानि पुरुषाणां स्त्रीणां च विविधानि कथयति। तस्य वचनेषु, येषां नेत्रे आर्द्राणि विशालानि च सन्ति, तैः सुखभोगः लभ्यते; येषां नेत्रे लघूनि ऊर्ध्वगतानि च, तेषां आयुः अल्पं भवति। येषां भ्रूः घनाः दीर्घाः सन्निकृष्टाः चन्द्राकृतयः च सन्ति, तैः भाग्यं प्राप्यते। ये पुरुषाः स्त्रीषु सुलभासु आसक्ताः, तेषां पुत्राः न सन्ति। येषां भ्रूः अर्धचन्द्राकाराः सन्ति, तैः दरिद्रता च धनसमृद्धिः च उभे भवतः। येषां शिराः ऊर्ध्वगता स्वस्तिकचिह्नयुक्ताः च, तैः धनाध्यक्षत्वं लभ्यते। येषां ललाटं आच्छादितं, तैः दुःखं; येषां ललाटं ऊर्ध्वगतं, तैः राजत्वं। येषां अश्रूणि बहुलानि, क्रन्दनं दीनं तीक्ष्णं च, तैः सुखं प्राप्यते। येषां हास्यं बारं तीव्रं च, तैः अनिष्टं, बहुधा उन्मादः च सूच्यते। राजत्वं चतुर्भिः चिन्हैः सह आगच्छति, तस्य आयुः पंचनवतिः वर्षाणि। येषां केशाः अन्ते पर्यन्तं गच्छन्ति, तेषां आयुः अशीतिः वर्षाणि। चत्वारिंशद् लक्षणानि कुटिलानि, त्रिंशद् लक्षणानि भ्रूणां सन्निकृष्टता सूचयन्ति। राजानः शिरः छत्राकारं धारयन्ति; येषां शिरः नीचं, तैः धनसमृद्धिः। येषां शिरः घटाकृतिः, अप्रियदर्शनं च, तैः धनं शुभानि च न लभ्यन्ते। राजानां अग्रभागाः अखण्डिताः, मृदवः, न चातिवृद्धाः। येषां केशाः विरलाः, अतिकुटिलाः, घनाः, कृष्णाः च, तैः समृद्धिः नास्ति। प्रत्येकं लक्षणं स्वं शुभफलम् आवहति; अन्यथा, फलम् भिन्नम्। षट् ऊर्ध्वगतानि, चत्वारि लघूनि, सप्तमं रक्तम्—एते राजस्य लक्षणानि। पुरुषस्य ललाटं, मुखं, उरः च अतिविस्तृतं भवेत्। जंघाः, ग्रीवा, लिङ्गं ऊर्ध्वगतं वा लघु वा। नेत्रकोणाः, पादौ, जिह्वा, ओष्ठाः—पञ्च एते सुन्दररूपाः। स्तनयोः मध्ये, बाहुः, दन्ताः, नेत्रे, नासिका दीर्घाः। राज्ञ्याः पादद्वयं स्निग्धं समं च, तल्लोत्पलवर्णं, नखाः तद्वत् ताम्रवर्णाः। गुल्फौ गुह्यौ, पादतलम् पद्मवर्णं शुभम्। यदि पादयोः वज्रं, पद्मं, हलचिह्नं, तदा दासी; अन्यथा, फलम् भिन्नम्। सन्धयः अप्रकर्षिताः, जानु समे शुभे च। योनि उत्तमा, विस्तीर्णा, अश्वत्थपत्रसदृशी। रत्नं गुह्यं गूढं शुभदं, कटी भारी शुभा च। नाभिः दक्षिणवर्तिनी, कटी त्रिवलययुक्ता। जंघाः दृढाः रोमयुक्ताः, ग्रीवा शंखाकृति मृद्वी च। दन्ताः मल्लिका-समाः, वाणी कोकिलस्वरा। नासिका समा, सुगन्धा, स्त्रीणां सौम्या शुभा च। भ्रूः चन्द्राकारिण्यः, ललाटं न विस्तृतम्। कर्णद्वयं सुगात्रं, समं, मृदु, सुस्थितम्। स्त्रीणां शिरः समं श्रेष्ठम्, पादतलं वा हस्ततलं। ध्वजचिह्नं, चामरं, मालां, पर्वताकृतिम्, वेदिकां च। स्त्रीणां शुभलक्षणानि अंकुशादि, तैः राजप्रियता। हस्ततलं न नीचं न ऊर्ध्वं, रेखा हस्तमूलात् मध्याङ्गुलिं यावत् शुभा। रेखा हस्ततलं वा पादतलं ऊर्ध्वपादे स्थितम्। कनिष्ठामूलात् रेखा दीर्घायुः प्रदात्री। अङ्गुष्ठमूलरेखाः अल्पायुः सूचयन्ति। एवं ऋषिः पुरुषाणां स्त्रीणां च लक्षणानि, तेषां शुभाशुभफलानि, क्रमशः, भक्तिपूर्वकं वर्णयति।