गरुडपुराणम्

श्रुत्वा पुरातनैः मुनिभिः उक्तानि लक्षणानि, ब्राह्मणः परमाध्यायी गुरोः समीपे उपविशत्। गुरुः तस्मै रहस्यं लक्षणशास्त्रस्य विवृतवान्। यः यजमानः बहुषु यज्ञेषु समृद्धः स्यात्, तस्य अङ्गेषु उखाचिह्नं दृश्यते; यजमानस्य तु वेदिकाचिह्नं भवति। अङ्गुष्ठमूलदेशे रेखाः पुत्रान् सूचयन्ति, सूक्ष्मरेखाः कन्याः दर्शयन्ति। दीर्घायुष्यम् एतत् लक्षणं ददाति, किन्तु यदि रेखा भग्ना स्यात्, तदा वृक्षाद् मृत्युभयं भवति। यस्यान्नि स्नेहपूर्णौ ओष्ठौ, सः धनाढ्यः; राज्ञां तु रक्तवर्णौ ओष्ठौ। विकृतदन्तिनः दरिद्राः स्युः; स्निग्धा, स्थूलाः, सुन्दरदन्ताः शुभफला भवन्ति। समश्चिरा तालु ज्ञेयं, शुक्लं तु तालु धननाशाय सूचयति। राज्ञां निर्मलस्निग्धं तालु भवति, तद्विपरीतम् दुःखदायकम्। धनिनां वर्तुलं वक्रं च तालु, निरधनस्य दीर्घं; अपुत्रस्य शुष्कं वक्रं च, दारिद्र्ययुक्तस्य ह्रस्वं च। यस्य निकटसंयुक्तं अग्रभागं, रक्तवर्णं च श्मश्रु अस्ति, सः चौरः इति कथ्यते। कृशपर्णाः समतलकर्णाः अल्पभोगिनः, दारिद्र्ययुक्तस्य ह्रस्वकर्णाः। येषां महाकर्णाः, ते धनाढ्यराजानः स्युः। निम्नगण्डः कामात्मा, पूर्णगण्डः बुद्धिमान्। छिन्ननासिकाग्रः वा कूपयुक्तः, पतिताभिलाषी; मृत्युनाऽधःकृतनासिकः भाग्यवत्याः आधीनः भवति। दक्षिणभागः वक्रः क्रूरस्य, बलिनः तु एक एव छर्दिः भवति। येषां नेत्राणि अन्ते वक्राणि, पद्मदलसमानानि च, ते सुखभागिनः। मयूरनेत्राः क्रूराः, हरितनेत्राः अशुद्धाः। निम्ननयनाः स्वामिनः, विशालनेत्राः मन्त्रिणः। कृष्णपिण्डयुक्ते नेत्रे, तस्य नेत्रच्छेदः भवति इति श्रूयते। स्निग्धविशालनेत्राः सुखभोगिनः, लघ्वुन्नतनेत्राः अल्पायुषः। ये घनदीर्घसंयुक्तभ्रूभवः, चन्द्रार्धाकारोन्नतभ्रुवः, ते भाग्यशालिनः। स्त्रीषु सुलभासु आसक्तः, पुत्रविहीनः भवति। चन्द्रार्धाभ्रवतः किञ्चिद् दरिद्रः, किञ्चिद् धनाढ्यः। येषां ऊर्ध्वनाड्यः स्वस्तिकचिह्नानि च, ते धनाधिपतयः। आवृतललाटः दुःखदः, ऊर्ध्वललाटः राजः। बहु अश्रूणि, दीनरुदनं, कठोररुदनं च, सुखदं भवति। पुनः पुनः उच्चः हास्यः अशुभः, बहुविधान् उन्मादान् सूचयति। राज्यं चतुर्भिः चिह्नैः लभ्यते, आयुः पञ्चनवतिः संवत्सराः। यस्य केशाः अन्तं यान्ति, तस्य आयुः अशीतिः वर्षाणि। चत्वारिंशद् विकृतलक्षणानि, त्रिंशद् संलग्नभ्रुवः। छत्राकारमस्तकं राज्ञः, निम्नमस्तकं धनिनः। घटाकारमस्तकः, विकृतदर्शनः, धनलाभादि वञ्चितः। राज्ञां अनवच्छिन्नं मृदु, नातिवृद्धं च अग्रभागं भवति। यस्य विरलः, अति वक्रः, घनः, कृष्णः च केशः, सः निःश्रेयसः। एतेषां प्रत्येकस्य लक्षणस्य स्वफलम् अस्ति, अन्यथा तु फलविपर्यासः। षट् उन्नतानि, चत्वारि ह्रस्वानि, सप्तमं रक्तम्—एतानि राज्ञः। पुरुषस्य ललाटं, मुखं, उरः चातिविस्तीर्णानि। ऊरू, ग्रीवा, लिङ्गं वा उन्नतं वा ह्रस्वं वा। नेत्रकोणाः, पादौ, जिह्वा, ओष्ठौ—एते पञ्च सुशोभनरूपेण युक्ताः। एवं गुरुः लक्षणशास्त्रस्य रहस्यं शिष्याय निवेदयामास, यथाक्रमम् अङ्गलक्षणानि, तेषां फलानि च, श्रद्दधानेन शिष्येण आदृत्य श्रोतव्यानि।